Wikipedysta:Franciszek Chormański

Victor Gustav Lorén (ur. ok. 1857, zm. 1885) – szwedzki filantrop, który poprzez swój testament przekazał cały majątek na rozwój nauk społecznych, mając istotny wpływ na kształtowanie przedstawicieli tych nauk w Szwecji.

Victor Gustav Lorén urodził się około 1857 roku w Szwecji jako syn Olofa, przedsiębiorcy prowadzącego browar i posiadającego nieruchomości. Już od najmłodszych lat życie Loréna było naznaczone trudnymi wydarzeniami – matka zmarła, gdy był niemowlęciem, a w wieku 10 lat zmarł ojciec, który zmagał się z problemami alkoholowymi. Wychowany przez dwie rodziny zastępcze, Lorén odziedziczył majątek, co umożliwiło mu podjęcie studiów za granicą.

Podczas studiów w Niemczech, uznawanych w XIX wieku za ośrodek rozwoju filozofii i nauk społecznych, Lorén zainteresował się zagadnieniami związanymi z przemianami społecznymi. Niemieckie uczelnie, takie jak Uniwersytet w Heidelbergu czy Uniwersytet w Berlinie, cieszyły się renomą w dziedzinie myśli społecznej, co wpłynęło na rozwój jego zainteresowań. Pobyt za granicą wiązał się także z problemami zdrowotnymi – Lorén nabył ciężkie przeziębienie, które przekształciło się w przewlekłe zapalenie płuc. W dniu 29 listopada 1885 roku, mając 28 lat, sporządził testament, który został podpisany dwa dni przed jego śmiercią.

Szczegółowy opis codziennej aktywności Victora Gustava Loréna nie został szeroko udokumentowany, jednak dostępne źródła wskazują, że okres studiów oraz podróży miał istotny wpływ na kształtowanie jego poglądów. Podczas pobytu w Niemczech studiował filozofię oraz nauki społeczne, co pozwoliło mu obserwować rozwijające się nurty myślowe, takie jak pozytywizm naukowy i początki socjologii.

Zmagając się z przewlekłym zapaleniem płuc, Lorén regularnie odwiedzał uzdrowiska, m.in. w Davos, regionie Riwiery, Algierze oraz Egipcie. Podróże te miały charakter zarówno zdrowotny, jak i poznawczy, umożliwiając obserwację różnych modeli społecznych, co mogło wpłynąć na jego decyzje dotyczące wspierania badań nauk społecznych.

Decyzja Victora Gustava Loréna o przekazaniu majątku na rzecz nauk społecznych stała się podstawą dla utworzenia funduszu, znanego jako "Lorénska fonden för befrämjande af socialvetenskaper", ustanowionego na mocy jego testamentu sporządzonego 29 listopada 1885 roku. Testament określał, że majątek o wartości około 150 000 koron – co przy współczesnych przelicznikach odpowiada około 1,5 mln dolarów lub 6,5 mln złotych – miał być wydatkowany przez okres do 50 lat, choć według ustnych wypowiedzi Victora preferowano krótszy okres, około 15 lat. Fundusz miał za zadanie m.in. „utredande af den sociala frågan” oraz popularyzację nauk społecznych, a także zakup literatury naukowej, która miała być udostępniana w ramach publicznego zasobu.

W praktyce fundusz umożliwił powstanie Lorénskiego Biblioteki – w 1897 roku większość zbiorów, obejmujących około 5 000 tytułów, została przekazana do riksdagens bibliotek, a pozostałe zasoby trafiły później do Stockholms högskola. Dzięki środkom z funduszu, około 30 osób mogło prowadzić specjalne badania, publikować prace, organizować wykłady oraz realizować zagraniczne podróże badawcze. W latach 1890–1899 opublikowano 17 numerów serii "Skrifter utgifna af Lorénska stiftelsen", dokumentujących badania o charakterze społeczno-statystycznym.

Decyzja ta miała znaczący wpływ na rozwój nauk społecznych w Szwecji, przyczyniając się do instytucjonalizacji dyscypliny oraz kształtowania polityki społecznej. Dziedzictwo Victora Gustava Loréna stanowi przykład filantropii, której materialne wsparcie i strategiczne cele przyniosły trwałe korzyści dla rozwoju wiedzy i badań naukowych.

• Feilitzen, Urban von (1890–1892). Tjenare, statare och torpare: en del statistiskt material till jordarbetarfrågans lösning. Skrifter utgifna af Lorénska Stiftelsen 1, 6, 7. Stockholm: Samson & Wallin. Libris 1626358.
• Kovalevskij, Maksim Maksimovi (1890). Tableaux des origines et de l'évolution de la famille et de la propriété. Skrifter utgifna af Lorénska Stiftelsen 2. Stockholm: Samson & Wallin. Libris 1310074.
• Fredholm, J. H. G. (1890). Arbetarelagstiftningen och fabriksinspektionen i utlandet. Skrifter utgifna af Lorénska Stiftelsen 3. Stockholm. Libris 1626362.
• Hultgren, Ernst Olof; Landergren, Ernst (1891). Untersuchung über die Ernährung schwedischer Arbeiter bei frei gewählter Kost. Skrifter utgifna af Lorénska Stiftelsen 4. Stockholm. Libris 1499935.
• Wallqvist, Hjalmar (1891). Bostadsförhållandena för de mindre bemedlade i Göteborg: studie sommaren 1889. Skrifter utgifna af Lorénska Stiftelsen 5. Stockholm: Samson & Wallin. Libris 1626363.
• Leffler, Johan (1893). Om olika löneformer med särskilt afseende på s.k. vinstandelssystem. Skrifter utgifna af Lorénska Stiftelsen. Stockholm: Samson & Wallin. Libris 1755569.
• Geijerstam, Gustaf af (1894). Anteckningar om arbetarförhållanden i Stockholm. Skrifter utgifna af Lorénska Stiftelsen. Stockholm: Samson & Wallin. Libris 891139.
• Geijerstam, Gustaf af (1895). Anteckningar rörande fabriksarbetarnes ställning i Marks härad. Skrifter utgifna af Lorénska Stiftelsen. Stockholm: Samson & Wallin. Libris 1626364.
• Steffen, Gustaf F. (1895–1899). Studier öfver lönesystemets historia i England. Skrifter utgifna af Lorénska Stiftelsen. Stockholm. Libris 490358.
• Key-Åberg, Karl (1896). Inom textilindustrien i Norrköping sysselsatta arbetares lönevillkor och bostadsförhållanden: statistisk undersökning. Skrifter utgifna af Lorénska Stiftelsen. Stockholm: Samson & Wallin. Libris 1180412.
• Tengdahl, Knut A. (1897). Material till bedömande af hamnarbetarnes i Stockholm lefnadsförhållanden. Skrifter utgifna af Lorénska Stiftelsen 13. Stockholm: Inst. Libris 1511767.
• Geijerstam, Gustaf af (1897). Anteckningar rörande arbetarnes ställning vid fyra svenska grufvor. Skrifter utgifna af Lorénska Stiftelsen 14. Stockholm. Libris 1176251.
• Leffler, Johan (1897). Zur Kenntniss von den Lebens- und Lohnverhältnissen industrieller Arbeiterinnen in Stockholm. Skrifter utgifna af Lorénska Stiftelsen 15. Stockholm. Libris 1511828.
• Key-Åberg, Karl (1899). Arbetsstatistisk studie öfver glasindustrien i Sverige. Skrifter utgifna af Lorénska Stiftelsen. Stockholm: Nordiska bokh. [distributör]. Libris 1953411.
• Wisselgren, Per (2000). Lorénska stiftelsen, den sociala frågan och samhällsvetenskapens formering 1830–1920. Stockholm/Stehag: Brutus Östlings Bokförlag Symposion. ISBN 91-7139-488-5.