Wiktor Arvay

Wiktor Arvay
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

1 czerwca 1877
Brzesko

Data i miejsce śmierci

10 marca 1959
Kraków

Miejsce spoczynku

cmentarz Rakowicki w Krakowie

Zawód, zajęcie

nauczyciel

Edukacja

C. K. Gimnazjum w Bochni

Alma Mater

Uniwersytet Jagielloński

Faksymile
Odznaczenia
Krzyż Jubileuszowy dla Cywilnych Funkcjonariuszów Państwowych
Multimedia w Wikimedia Commons

Wiktor Arvay, także Arway (ur. 1 czerwca 1877 w Brzesku, zm. 10 marca 1959 w Krakowie) – polski nauczyciel, działacz społeczny, autor publikacji historycznych.

Życiorys

Wiktor Arvay[1][a] urodził się 1 czerwca 1877 w Brzesku[1][2]. Jego rodzicami byli Adolf (doktor praw[3], naczelnik sądu w Brzesku) i Józefa Horaczek[4.1][5.1]. Był pochodzenia węgierskiego[6]. Był wyznania rzymskokatolickiego[1]. W 1894 zdał z odznaczeniem egzamin dojrzałości w C. K. Gimnazjum w Bochni (w jego klasie gimnazjalnej był Franciszek Bujak)[7]. W trakcie nauki otrzymał stypendium fundacji Zakordonowej przyznane w styczniu 1891[8]. W latach 1894-1898 studiował na [Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Jagiellońskiego|Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego]], uzyskując absolutorium w 1898[3]. Otrzymał stypendium przyznane 14 stycznia 1897 przez Wydział Krajowy[9]. Następnie był na I semestrze Wydziału Prawa UJ w roku 1898/1899[3]. Ukończył studia na Wydziale Matematyczno-Fizycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego[4.1]. W 1901 otrzymał uprawnienia do nauczania matematyki i fizyki jako przedmiotów głównych w szkołach średnich z polskim językiem wykładowym[3].

Podjął pracę nauczyciela od 18 września 1898[1]. Pracował jako nauczyciel w Jarosławiu[4.1]. Był nauczycielem C. K. Gimnazjum św. Anny w Krakowie, gdzie uczył języka greckiego, matematyki, fizyki[10]. Od 1900 do 1901 odbywał służbę wojskową[1]. Egzamin zawodowy złożył 18 maja 1901[1]. Rozporządzeniem C. K. Rady Szkolnej Krajowej z 19 lipca 1901 jako zastępca nauczyciela został przeniesiony z C. K. Gimnazjum św. Anny w Krakowie do C. K. III Gimnazjum im. Króla Jana Sobieskiego w Krakowie[11]. Rozporządzeniem C. K. Rady Szkolnej Krajowej z 2 października 1901 został uwolniony od obowiązków służbowych w tej szkole[12]. Reskryptem C. K. Rady Szkolnej Krajowej z 15 listopada 1901 jako kandydat stanu nauczycielskiego został mianowany zastępcą nauczyciela w C. K. Gimnazjum Męskim w Sanoku[13]. Jako egzaminowany zastępca nauczyciela uczył w tej szkole języka polskiego, języka łacińskiego i matematyki od 1901 do 1902[14]. W 1902 został członkiem sanockiego gniazda Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”[15]. 9 czerwca 1902 został mianowany nauczycielem rzeczywistym[1]. Reskryptem z 9 czerwca 1903 C. K. Ministra Wyznań i Oświecenia został mianowany nauczycielem rzeczywistym w C. K. I Gimnazjum w Tarnowie od 1 września 1902[16][17]. W tej szkole uczył w kolejnych latach przedmiotów matematyki i fizyki[1][2][18][19]. W 1911 otrzymał VIII klasę rangi w zawodzie[20]. Na początku XX wieku w Tarnowie był działaczem Towarzystwa Oświaty Ludowej (jako prelegent, popularyzator informacji dotyczących promieni rentgenowskich) oraz Towarzystwa Szkoły Ludowej[21]. Działał w towarzystwie „Opieka nad młodzieżą szkół średnich w Tarnowie”[22], był członkiem dyrekcji Towarzystwa Budowlanego w Tarnowie[23]. Był także członkiem tarnowskiego gniazda TG „Sokół”[24]. Został odznaczony austro-węgierskim Krzyżem Jubileuszowym dla Cywilnych Funkcjonariuszów Państwowych[19].

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w latach 20. i 30. II Rzeczypospolitej pozostawał nauczycielem I Państwowego Gimnazjum im. Kazimierza Brodzińskiego w Tarnowie, wykładając matematykę, propedeutykę filozoficzną, a także prowadząc wycieczki krajoznawcze i kierując kółkiem fotograficznym[2][25][26]. Rozporządzeniem Kuratorium Okręgu Szkolnego Krakowskiego z 2 sierpnia 1924 powierzono mu kierownictwo nad zakładem szkoły, które sprawował do 31 grudnia 1924[25]. Równolegle uczył także w tarnowskim I Prywatnym Liceum Żeńskim im. Sióstr Urszulanek[27]. Nauczycielem tarnowskiego gimnazjum był od 1902 do 1931[28]. Rozporządzeniem KOSK z 28 stycznia 1922 został przeniesiony w stan spoczynku z dniem 1 lutego 1932[29].

Był członkiem czynnym zwyczajnym Towarzystwa dla Popierania Nauki Polskiej we Lwowie[30]. W Tarnowie działał społecznie[2][4.1]. Poza działalnością oświatową należał do tarnowskiego oddziału „Sokoła” oraz Towarzystwa Literackiego[2]. Został działaczem założonego w 1924 tarnowskiego oddziału Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, został członkiem pierwszego zarządu[31], w 1925 był skarbnikiem[32], od 31 marca 1927 pełnił funkcję prezesa do 1933[33], w tym czasie był założycielem sekcji narciarskiej[34] oraz działał na rzecz rozwoju fotografii amatorskiej[35]. W wyborach w 1929 został wybrany zastępcą radnego Rady Miejskiej w Tarnowie[36]. Został członkiem zarządu powołanego w 1929 Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Tarnowie[4.2]. Działał w ramach przygotowań obchodów jubileuszu 800-lecia miasta Tarnowa (1930), był wówczas autorem odczytu pt. Z dawnego szkolnictwa[4.3]. W Tarnowie zamieszkiwał przy ulicy Legionów 21[37]. Podczas II wojny światowej w trakcie okupacji niemieckiej uczestniczył w tajnym nauczaniu[4.1][4.1].

Grobowiec Wiktora Arvaya

Po przejściu na emeryturę i przeniesieniu się do Krakowa, poświęcił się pracy historycznej i archiwalnej[2]. W latach 50. mieszkał przy ulicy Skałecznej 8[38][b]. Zmarł 10 marca 1959 w szpitalu w Krakowie[2][4.1][28][39][40]. Został pochowany na tamtejszym cmentarzu Rakowickim (kwatera LXX, rząd 16, miejsce 10)[40].

Dokumenty dotyczące rodziny Wiktora Arwaya trafiły do Kurii Diecezjalnej w Tarnowie[41].

Na cmentarzu Rakowickim został pochowany także inż. Stefan Arvay, mierniczy przysięgły (zm. 1946)[42].

Prace historyczne

  • Euklidesa elementów księga pierwsza (1911)[43]
  • Założenie pełnej kolonii akademickiej w Tarnowie (urywek z dziejów gimnazjum tarnowskiego) (opublikowane w Sprawozdaniach Dyrekcji I. Państwowego Gimnazjum im. Kazimierza Brodzińskiego w Tarnowie; cz. I – 1927, cz. II 1929, cz. III – 1932)[44]
  • Przyczynki do dziejów szkolnictwa tarnowskiego w XVI-XVIII w. (maszynopis)[2]
  • Szkice z dziejów Tarnowa 1772-1800 (maszynopis)[2]
  • Moje wspomnienia szkolne ze szkoły powszechnej i średniej 1884–1894 (cz. I i II; rękopis)[5.2]

Uwagi

  1. ↑ W większości publikacji została wskazana forma nazwiska „Arvay”, względnie formy „Árvay” oraz „Arváy”, zob. Norbert Lippóczy. Zapomniane tarnowiana. „Rocznik Tarnowski”, s. 157, 1990.  Sprawozdanie Dyrekcji I. Państwowego Gimnazjum im. Kazimierza Brodzińskiego w Tarnowie za rok szkolny 1924/25. Tarnów: 1925, s. 3, 5. Wykaz profesorów uczących w okresie 1880–1980. W: Księga pamiątkowa (obchodów 100-lecia Gimnazjum oraz I Liceum Ogólnokształcącego w Sanoku). Sanok: 1980, s. 159.. W piśmiennictwie niemieckojęzycznym zaboru austriackiego była podawana tożsamość „Viktor Arvay”, zob. Hof- und Staatshandbuch der Österreichisch-Ungarischen Monarchie für das Jahr 1918. Wiedeń: 1918, s. 1022. 1389.. Ponadto pojawiała się forma nazwiska „Arway”. zob. Józef Stachowicz: Diariusz Zjazdu. Życzenia dla uczestników Zjazdu (fragmenty listów i telegramów). W: Dwa dni w mieście naszej młodości. Sprawozdanie ze zjazdu koleżeńskiego wychowanków Gimnazjum Męskiego w Sanoku w 70-lecie pierwszej matury w roku 1958. Warszawa: 1960, s. 50..
  2. ↑ W źródle omyłkowo podana jako „Ulica Skałewna”.

Przypisy

  1. ↑ a b c d e f g h Henryk Kopia: Spis nauczycieli szkół średnich w Galicyi oraz polskiego gimnazyum w Cieszynie. Lwów: Towarzystwo Nauczycieli Szkół Wyższych, 1909, s. 75.
  2. ↑ a b c d e f g h i Antoni Sypek: Alfabet tarnowski. Kto błądzi i nawróci się na prawdę? Tarnowski alfabet Antoniego Sypka. tarnow.in, 2015-05-28. [dostęp 2016-12-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-01)].
  3. ↑ a b c d Corpus Studiosorum Universitatis Iagellonicae 1850–1918. T. III: A–D. Kraków: Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1999, s. 57. ISBN 83-909336-2-4.
  4. ↑ Bronisław Jaśkiewicz, Tomasz Opas. Życie naukowe Tarnowa (1918-1939). „Rocznik Tarnowski”, 1993. 
    1. ↑ a b c d e f g S. 146.
    2. ↑ S. 141.
    3. ↑ S. 145.
  5. ↑ Inwentarz rękopisów Biblioteki Jagiellońskiej : nr 9001-10000. Cz. III, nr 9801-10000. Kraków / Warszawa: 1986.
    1. ↑ S. 619.
    2. ↑ S. 619, 620.
  6. ↑ Norbert Lippóczy. Zapomniane tarnowiana. „Rocznik Tarnowski”, s. 157, 1990. 
  7. ↑ Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Bochni za rok szkolny 1894. Kraków: 1894, s. 52, 53.
  8. ↑ Kronika. Stypendya. „Gazeta Lwowska”. Nr 23, s. 3, 30 stycznia 1891. 
  9. ↑ Stypendya nadane przez Wydział krajowy na posiedzeniu w dniu 14 stycznia b. r.. „Słowo Polskie”. Nr 11, s. 2, 15 stycznia 1897. 
  10. ↑ Sprawozdanie Dyrektora C. K. Gimnazyum Nowodworskiego czyli św. Anny w Krakowie za rok szkolny 1900. Kraków: 1900, s. 42.
    •Sprawozdanie Dyrektora c. k. Gimnazyum Nowodworskiego czyli Św. Anny w Krakowie za rok szkolny 1901. Kraków: 1901, s. 28, 65.
  11. ↑ Sprawozdanie Dyrektora c. k. Gimnazyum Nowodworskiego czyli Św. Anny w Krakowie za rok szkolny 1902. Kraków: 1902, s. 72.
    •Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. III Gimnazyum w Krakowie za rok szkolny 1902. Kraków: 1902, s. 54.
    •II Liceum im. Króla Jana III Sobieskiego 1885 – 1985, Kraków. stankiewicze.com. [dostęp 2016-12-31].
  12. ↑ Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. III Gimnazyum w Krakowie za rok szkolny 1902. Kraków: 1902, s. 55.
  13. ↑ 21. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1901/1902. Sanok: Fundusz Naukowy, 1902, s. 4.
  14. ↑ 21. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1901/1902. Sanok: Fundusz Naukowy, 1902, s. 1.
    •Józef Stachowicz: Diariusz Zjazdu. Życzenia dla uczestników Zjazdu (fragmenty listów i telegramów). W: Dwa dni w mieście naszej młodości. Sprawozdanie ze zjazdu koleżeńskiego wychowanków Gimnazjum Męskiego w Sanoku w 70-lecie pierwszej matury w roku 1958. Warszawa: 1960, s. 50.
  15. ↑ Sprawozdanie Wydziału Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół" w Sanoku za rok administracyjny 1901. Sanok: 1901, s. 14.
  16. ↑ 22. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1902/1903. Sanok: Fundusz Naukowy, 1903, s. 4.
  17. ↑ Wiadomości osobiste. „Dziennik Urzędowy c. k. Rady szkolnej krajowej w Galicyi”. Nr 24, s. 350, 2 lipca 1902. 
  18. ↑ Ruch przyjezdnych. „Nowa Reforma”. Nr 479, s. 3, 19 października 1909. 
  19. ↑ a b Hof- und Staatshandbuch der Österreichisch-Ungarischen Monarchie für das Jahr 1918. Wiedeń: 1918, s. 1022.
  20. ↑ Wiadomości osobiste. „Dziennik Urzędowy c. k. Rady szkolnej krajowej w Galicyi”. Nr 19, s. 339, 12 sierpnia 1911. 
  21. ↑ Bronisław Jaśkiewicz. Działalność towarzystw oświatowych w Tarnowie w latach autonomii galicyjskiej. „Rozprawy z Dziejów Oświaty”. Tom 17, s. 122, 130, 1974. 
    •Bronisław Jaśkiewicz. Towarzystwo Oświaty Ludowej w Tarnowie. „Rocznik Tarnowski”, s. 104, 107, 1997/1998. 
  22. ↑ Z Towarzystwa „Opieka nad młodzieżą szkół średnich w Tarnowie”. „Pogoń”. Nr 8, s. 3, 24 lutego 1907. 
  23. ↑ Domy urzędnicze. „Pogoń”. Nr 8, s. 3, 24 lutego 1907. 
  24. ↑ Sprawozdanie Wydziału Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół" w Tarnowie za rok 1912. Tarnów: 1913, s. 28.
  25. ↑ a b Sprawozdanie Dyrekcji I. Państwowego Gimnazjum im. Kazimierza Brodzińskiego w Tarnowie za rok szkolny 1924/25. Tarnów: 1925, s. 5.
  26. ↑ Zygmunt Zagórowski: Spis nauczycieli szkół wyższych, średnich, zawodowych, seminarjów nauczycielskich oraz wykaz zakładów naukowych i władz szkolnych. R. 2. Warszawa / Lwów: 1926, s. 111.
    •Sprawozdanie Dyrekcji I. Państwowego Gimnazjum im. Kazimierza Brodzińskiego w Tarnowie za rok szkolny 1929/30. Tarnów: 1930, s. 17, 34, 37.
    •Sprawozdanie Dyrekcji I. Państwowego Gimnazjum im. Kazimierza Brodzińskiego w Tarnowie za rok szkolny 1930/31. Tarnów: 1931, s. 3.
    •Antoni Sypek. Szkoła podstawowa im. M. Kopernika. „Rocznik Tarnowski”, s. 109, 1994. 
    •Zbigniew Gomoła: Tarnowska fotografia amatorska i artystyczna do 1939 roku. W: Tarnów – Zawale. T. 8: Wielki przewodnik. Tarnów: 2001, s. 134.
  27. ↑ Zygmunt Zagórowski: Spis nauczycieli szkół wyższych, średnich, zawodowych, seminarjów nauczycielskich oraz wykaz zakładów naukowych i władz szkolnych. R. 2. Warszawa / Lwów: 1926, s. 113.
  28. ↑ a b Wiktor Arvay. Nekrolog. „Dziennik Polski”. Nr 61, s. 5, 13 marca 1959. 
  29. ↑ Sprawozdanie Dyrekcji I. Państwowego Gimnazjum im. Kazimierza Brodzińskiego w Tarnowie za rok szkolny 1931/32. Tarnów: 1932, s. 32.
  30. ↑ Sprawozdanie Wydziału Towarzystwa dla Popierania Nauki Polskiej za rok 1919. Lwów: 1920, s. 22.
  31. ↑ Wiktor Baron: Historia zagospodarowania turystycznego w Gorcach. naszekarpatysite.blogspot.com, 2011-07-10. [dostęp 2016-12-31].
  32. ↑ Sprawozdanie Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego z działalności oddziałów r. 1925 zestawione na podstawie materiałów własnych. 1925, s. 7.
  33. ↑ Jerzy Kapłon: Tarnowski Oddział Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. cotg.pttk.pl. [dostęp 2016-12-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-01)].
  34. ↑ Janusz Foszcz: Historia PTT w Tarnowie. ptt.tarnow.pl. [dostęp 2016-12-31].
  35. ↑ Zbigniew Gomoła: Tarnowska fotografia amatorska i artystyczna do 1939 roku. W: Tarnów – Zawale. T. 8: Wielki przewodnik. Tarnów: 2001, s. 130.
  36. ↑ Wiadomości z kraju. Wybory do Rady Miejskiej w I. kole w Tarnowie. „Nowy Dziennik”. Nr 173, s. 10, 30 czerwca 1929. 
  37. ↑ Stanisław Potępa: Historia ulicy Pocztowej i Kantorii, dziś Legionów. W: Tarnów – Zawale. T. 7: Wielki przewodnik. Tarnów: 2000, s. 175.
  38. ↑ Zofia Bandurka: Wykaz imienny zaproszonych i obecnych na Zjeździe – przygotowała mgr Zofia Bandurkówna. W: Dwa dni w mieście naszej młodości. Sprawozdanie ze zjazdu koleżeńskiego wychowanków Gimnazjum Męskiego w Sanoku w 70-lecie pierwszej matury w roku 1958. Warszawa: 1960, s. 115.
  39. ↑ Bronisław Jaśkiewicz. Wiktor Arvay. „Małopolskie Studia Historyczne”. Z. 2-3, s. 166, 1959. 
  40. ↑ a b Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie. Internetowy lokalizator grobów. Wiktor Arvay. rakowice.eu. [dostęp 2016-12-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-01-27)].
  41. ↑ Dział Akta Rzeczowe Kurii Diecezjalnej w Tarnowie. archiwum.diecezja.tarnow.pl. s. 21. [dostęp 2016-12-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-01)].
  42. ↑ Stefan Arvay. Nekrolog. „Dziennik Polski”. Nr 295, s. 8, 27 października 1946. 
  43. ↑ Elżbieta Szwed. Bibliografia wydawnictw z drukarni Z. Jelenia. „Rocznik Tarnowski”, s. 146, 1993. 
  44. ↑ Zygmunt Ruta. Geneza kolonii akademickiej w Tarnowie. „Rocznik Naukowo-Dydaktyczny”. Z. 35, s. 91, 1970. Wydawnictwo Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie. 

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya