Wiktor Matczyński

Wiktor Matczyński

Jastrzębiec

podpułkownik piechoty
Data i miejsce urodzenia	15 października 1882 Poznań
Data i miejsce śmierci	28 czerwca 1957 Chrzanów
Przebieg służby
Siły zbrojne	Wojsko Polskie
Jednostki	Komenda Placu Toruń
Stanowiska	komendant placu
Główne wojny i bitwy	I wojna światowa wojna polsko-ukraińska wojna polsko-bolszewicka II wojna światowa
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Wiktor Matczyński, ps. Jastrzębiec (ur. 15 października 1882 w Poznaniu, zm. 28 czerwca 1957 w Chrzanowie) – podpułkownik piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, lekarz dentysta.

Syn Salomei Matczyńskiej z Burdajewiczów urodzony 15 października 1882 w Poznaniu, ówczesnej stolicy prowincji poznańskiej^[1]. Ukończył Uniwersytet w Heidelbergu^[2]. W 1905 otrzymał dyplom w Odessie^[3][4]. Działał w „Sokole” na terenie Wielkopolski, a po przeniesieniu do Przemyśla – w Polskim Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół” w tym mieście^[5].

W sierpniu 1914 wstąpił do Legionów Polskich^[5][4]. Pełnił funkcję lekarza II batalionu 2 pułku piechoty^[5]. 25 października 1914 został mianowany podporucznikiem lekarzem, a 21 marca 1915 awansowany na porucznika lekarza^[6]. Czasowo był przydzielony do Szpitala LP w Dombó, a następnie w Felsővisó^[5]. 17 czerwca 1915 pod Rarańczą został ranny^[5]. Leczył się w Szpitalu Fortecznym nr 9 w Krakowie, a po zakończeniu leczenia wrócił do pułku na froncie^[5]. 7 listopada 1915 pod Bielgowem dostał się do niewoli rosyjskiej^[7]. Przebywał w obozach w Samarze i pod Moskwą^[5]. Opiekował się Ludwiką Daszkiewiczówną, która służyła w 2 pułku piechoty LP jako sanitariusz „Stanisław Kepisz” i razem z nim dostała się do niewoli^[8]. Następnie uzyskał zezwolenie na służbę w armii rosyjskiej jako sanitariusz, co umożliwiło mu ucieczkę i powrót do macierzystego pułku^[5]. W styczniu 1917 był odnotowany w utworzony ambulatorium dentystycznym w Zambrowie^[5]. Po kryzysie przysięgowym (lipiec 1917) kontynuował służbę w Polskim Korpusie Posiłkowym^[5]. Był lekarzem II batalionu i jednocześnie 2 pp LP^[5]. Po bitwie pod Rarańczą (15/16 lutego 1918) dołączył z II Brygadą Legionów Polskich do II Korpusu Polskiego w Rosji. W szeregach 13 pułk strzelców polskich walczył w bitwie pod Kaniowem (11 maja 1918)^[9][10]. Później wziął udział w akcji rekrutacyjnej wśród jeńców z byłego II Korpusu Polskiego, aresztowanych i przetrzymywanych w Białej Podlaskiej i w Brześciu^[5].

24 listopada 1918 został przydzielony do Armii „Wschód”^[5]. Uczestniczył w wojnie polsko-ukraińskiej^[4]. Z rozmowy telegraficznej pomiędzy kpt. Kazimierzem Świtalskim z Adiutantury Generalnej Naczelnego Wodza a mjr. Mieczysławem Ścieżyńskim z Dowództwa Okręgu Generalnego Kraków, zaewidencjonowanej 17 marca 1919 wynika, że Wiktor Matczyński został zatrzymany w Krakowie przez funkcjonariuszy Policji pod zarzutem współpracy z Ukraińcami i osadzony w więzieniu na Montelupich. W trakcie zatrzymania miał być pobity „po głowie i karku” przez Rudolfa Krupińskiego, dyrektora krakowskiej Policji. Na interwencję mjr. Ścieżyńskiego miał zostać zwolniony, czemu sprzeciwił się mjr Włodzimierz Tyszkiewicz. „Dopiero po długich korowodach i trudnościach ze strony dog Kraków pomimo kilkakrotnej interwencyi gener Zielińskiego” został przekazany do dyspozycji Dowództwa „Wschód”. Na koniec rozmowy mjr Ścieżyński stwierdził „zrobiono w tej sprawie wielkie świństwo”^[11].

7 lipca 1919 został formalnie przyjęty do Wojska Polskiego z byłych Legionów Polskich z zatwierdzeniem posiadanego stopnia majora i przydzielony z dniem 18 maja 1919 do armii gen. Hallera^[12]. Został wyznaczony na stanowisko dowódcy batalionu zapasowego 50 pułku piechoty^[4] w Dubnie^[13]. Wyróżnił się w dniach 7–21 lipca 1920 dowodząc obroną fortu Zahorce^[14][15]. W międzyczasie (15 lipca 1920) został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 w stopniu majora, w piechocie, w grupie oficerów byłych Legionów Polskich^[16]. W sierpniu 1920 uczestniczył w obronie Warszawy, a także w pościgu za wycofującymi się wojskami Armii Czerwonej^[4]. Za postawę wykazaną podczas wojny polsko-bolszewickiej, 15 marca 1921 odznaczono go krzyżem „Virtuti Militari” V klasy^[17].

1 czerwca 1921 w dalszym ciągu pełnił służbę w 50 pp^[18] na stanowisku komendanta kadry batalionu zapasowego^[19]. Na początku 1922 został formalnie przeniesiony do rezerwy i jako oficer rezerwy zatrzymany w służbie czynnej^[20][21]. Z dniem 1 października 1922 został przeniesiony w rezerwie do 16 pułku piechoty w Tarnowie na stanowisko dowódcy kadry batalionu zapasowego^[22]. Później został przydzielony na stanowisko przedstawiciela ministra spraw wojskowych przy Powiatowej Komisji Nadawczej w Dubnie^[23]. 8 stycznia 1924 został zatwierdzony w stopniu majora ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 i 11. lokatą w korpusie oficerów rezerwy piechoty^[24][25]. Następnie został przeniesiony do 43 pułku piechoty w Dubnie^[26]. W maju 1925 wykazany na stanowisku dowódcy III batalionu^[27]. W listopadzie 1927 został przeniesiony do 65 pułku piechoty w Grudziądzu na stanowisko kwatermistrza^[28][29]. 4 marca 1928 prezydent RP przemianował go z dniem 1 stycznia 1928 na oficera zawodowego w korpusie oficerów piechoty, w stopniu majora ze starszeństwem z dnia 1 lipca 1919 i 2. lokatą^[30][31]. 23 stycznia 1929 prezydent RP nadał mu stopień podpułkownika z dniem 1 stycznia 1929 i 23. lokatą w korpusie oficerów piechoty^[32][33]. W kwietniu został zatwierdzony na stanowisku zastępcy dowódcy 65 pp^[34]. W grudniu 1929 został przeniesiony do 25 pułku piechoty w Piotrkowie na stanowisko zastępcy dowódcy pułku^[35]. W styczniu 1931 został przeniesiony do Komendy Placu Toruń na stanowisko komendanta^[36]. Z dniem 1 listopada został mu udzielony dwumiesięczny urlop, a z dniem 31 grudnia 1931 został przeniesiony w stan spoczynku^[37]. W 1934, jako oficer stanu spoczynku pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Dubno. Posiadał przydział do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr II. Był wówczas „przewidziany do użycia w czasie wojny”^[38].

Po II wojnie światowej praktykował jako lekarz dentysta w Chrzanowie^[3]. Tam zmarł 28 czerwca 1957 i został pochowany na tamtejszym cmentarzu parafialnym (sektor 22, rząd 3, nr 7)^[39].

Był żonaty, miał syna Mariana (1909–1996)^[39].

Został upamiętniony w „Złotej księdze Korpusu Sanitarnego Polskiego 1797–1918”^[40].

• Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 2007 – 15 marca 1921^{[17][41][29][42]}
• Krzyż Niepodległości z Mieczami – 28 grudnia 1933 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”^[43], zamiast uprzednio (6 czerwca 1931) nadanego Krzyża Niepodległości^[44][45][46]
• Krzyż Walecznych po raz pierwszy, drugi i trzeci „za czyny orężne w czasie bojów Legionów Polskich”^[47][48]
• Krzyż Walecznych po raz pierwszy „w zamian za Krzyż Kaniowski”^[9][49]
• Srebrny Krzyż Zasługi^[29]
• Odznaka pamiątkowa II Brygady Legionów Polskich^[50]
• międzysojuszniczy Medal Zwycięstwa^[10]

austro-węgierskie

• Brązowy Medal Zasługi Wojskowej na wstążce Krzyża Zasługi Wojskowej^[5]
• Złoty Krzyż Zasługi Cywilnej z Koroną na wstążce Medalu Waleczności^[50]
• Odznaka Honorowa Czerwonego Krzyża II klasy z dekoracją wojenną – 1915^[51]

• Walki pod Dubnem i Chorupaniem

• VI Lista strat Legionów Polskich od 1 maja do 1 lipca 1915. Piotrków: Centralny Urząd Ewidencyjny Departamentu Wojskowego NKN, 1916-07-01.
• Lista starszeństwa oficerów Legionów Polskich w dniu oddania Legionów Polskich Wojsku Polskiemu (12 kwietnia 1917). Komenda Legionów Polskich, 1917.
• Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2025-07-28].
• Spis oficerów służących czynnie w dniu 1.6.1921 r.. Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1921.
• Druga lista oficerów rezerwowych WP. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922-01-26.
• Alfabetyczny spis oficerów rezerwy. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922-05-01.
• Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
• Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
• Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
• Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934.
• Lista odznaczonych Krzyżem Walecznych o nieznanych adresach. Warszawa: Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1935.
• Stanisław Konopka: Rocznik Lekarski Rzeczypospolitej Polskiej na 1948 rok. Warszawa: Lekarski Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1949.
• Leon Schmidt. Obrona fortu Zahorce w 1920 r.. „Przegląd Wojskowo-Techniczny”. XIII z. 6, czerwiec 1933. Warszawa. 
• Piotr Sosialuk: Zarys historji wojennej 50-go Pułku Strzelców Kresowych. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
• Arkadiusz Tuliński: 6 Armia Wojska Polskiego w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 r.. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, 2020. ISBN 978-83-8229-062-2.
• Ludwik Zembrzuski: Złota księga Korpusu Sanitarnego Polskiego 1797–1918. Warszawa: Departament Sanitarny Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1927.
• Hanna Bojczuk, Halina Dusińska: Lekarze i studenci medycyny Kawalerowie Orderu Virtuti Militari w latach 1792–1945. Warszawa: Centralna Biblioteka Wojskowa im. Marszałka Józefa Piłsudskiego, 2024. ISBN 978-83-92-3140-3-5.