Wincenty Łepkowski

Wincenty Łepkowski

Data i miejsce urodzenia	19 sierpnia 1866 Kraków
Data i miejsce śmierci	13 maja 1935 Kraków
profesor nauk medycznych
Specjalność: stomatologia
Alma Mater	Uniwersytet Jagielloński
Habilitacja	1897
Profesura	1904
Nauczyciel akademicki
Uczelnia	Uniwersytet Jagielloński
Odznaczenia

Wincenty Jacek Łepkowski (ur. 19 sierpnia 1866 w Krakowie, zm. 13 maja 1935 tamże) − polski lekarz, stomatolog, pionier nowoczesnej stomatologii polskiej.

Był synem Józefa Aleksandra Łepkowskiego i Stanisławy Libelt (zm. 1882). W 1884 roku ukończył II LO i zdał maturę. W latach 1884−1890 studiował medycynę na Uniwersytecie Jagiellońskim, pracował w Klinice Chirurgicznej UJ pod kierunkiem Ludwika Rydygiera. Wiedzę uzupełniał studiując we Wrocławiu, Berlinie i Paryżu. Od 1892 roku wykładał dentystykę na Wydziale Lekarskim UJ^[1], w 1897 uzyskał habilitację. Jako pierwszy otworzył w 1903 roku na ziemiach polskich ambulatorium dentystyczne^[2]. Według innego źródła Uniwersyteckie Ambulatorium Dentystyczne przy I Klinice Chirurgii prof. L. Rydygiera powstało w 1897 roku^[3]. W 1903 roku założył pierwszy w Polsce Instytut Stomatologiczny UJ w Krakowie^[1][3], który funkcjonował z przerwą wojenną do 1947 roku. W 1904 został profesorem i kierownikiem instytutu^[3].
W 1906 roku został założycielem Związku Stomatologów Polskich^[2][1]. Był założycielem w 1912 roku Kwartalnika Stomatologicznego^[2]. Podczas I wojny światowej uruchomił ambulatorium dentystyczne dla legionistów. Był członkiem i długoletnim wiceprezesem polskiego komitetu Fédération Dentaire Internationale, autor kilkudziesięciu prac naukowych dotyczących histologii zęba, zastosowania środków farmakologicznych w dentystyce oraz prac z zakresu medycyny sądowej, które publikował między innymi w „Przeglądzie Lekarskim”^[1].
Wincenty Łepkowski – pierwszy profesor z zakresu stomatologii – zyskał miano ojca polskiej stomatologii uniwersyteckiej^[3]. Utworzył także przy instytucie pierwszą w Polsce Szkołę dla techników dentystycznych^[3].
27 listopada 1929 roku został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski^[4].

Był żonaty z Celiną Libelt (1869−1950), z którą miał synów: Jerzego (jego chrzestnym ojcem był Leon Wyczółkowski), Tadeusza (1894−1970) oraz Edwarda historyka sztuki, znawcę twórczości Jana Matejki wieloletniego kustosza jego muzeum. Wincenty Łepkowski nabył od rodziny Fischerów majątek ziemski w Bronowicach Wielkich, składający się z dawnego „pałacyku japońskiego” i części parku^[5].
Pałacyk został rozbudowany, a dobudowaną część ozdobiono płaskorzeźbą z nietoperzem (stąd nowa nazwa - „Willa „Pod Gackiem” lub „Pod Gackami”). W gospodarstwie Łepkowskich wprowadzono wiele nowoczesnych w tamtym czasie rozwiązań: doprowadzono do willi wodę, korzystano z magla, prasy do wyciskania soku z jabłek, wybudowano własną „elektrownię” i „lodownię”. Gospodarze zatrudniali wiele służących, pokojówek, ogrodników i stangreta. Obok willi znajdowały się zabudowania gospodarcze: stodoła z kieratem, młockarnią i wialnią, obora, kurniki, pieczarkarnia, wozownia. Hodowano kilka krów, barany, świnie, kury, indyki. Trzymano też konie^[6][5]. Dom otoczony był parkiem z alejkami, ławeczkami i drewnianymi altankami. Znajdował się tam także kort tenisowy. W części gospodarczej znajdował się sad, ogród warzywny, pastwisko i łąka. Łepkowscy dzierżawili także tereny łowieckie wokół Bronowic (Pasternik, Tonie, Modlnica, Modlniczka, Rząska)^[5].

Bronowicki pałacyk odwiedzali przedstawiciele elity społecznej: politycy, naukowcy, ludzie kultury. Największą przyjaźnią gospodarze darzyli Leona Wyczółkowskiego, który namalował wiele portretów członków rodziny. Łepkowscy gościli także między innymi Erazma Barącza, Włodzimierza Tetmajera, Lucjana Rydla, Ludwika Solskiego, Edwarda Rydza-Śmigłego, Józef Piłsudskiego^[5]. Gospodarz interesował się sztuką. Cały jego dom wypełniały kolekcje cennych obrazów, mebli i porcelany^[5].
Pisał także wiersze, głównie o tematyce łowieckiej i podróżniczej. Był autorem sztuk teatralnych o medycznym środowisku Krakowa^[7].

Pochowany został w grobowcu rodzinnym na cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kwatera Ł-płn-po lewej Biechońskiego)^[8].

Prace badawcze profesora w dziedzinie stomatologii wyprzedzały epokę w której żył. Uważany jest za prekursora endodoncji^[7].
Opracował w 1909 roku autorską metodę leczenia kanałowego zębów z wykorzystaniem do irygacji i chemicznego opracowania kanału podchlorynu sodu, zwanego wtedy antyforminą lub radycyną. Do jego metody powrócono w XXI wieku. Wykonywał także zabiegi wyłuszczenia żywej miazgi w znieczuleniu domiazgowym, prowadził badania nad replantacją, transplantacją zębów i implantacją. Standardowo stosował diagnostykę radiologiczną przed leczniem zębów. Odbudowy protetyczne wykonywał na zdrowym lub prawidłowo przeleczonym uzębieniu. Był także autorem wielu nowatorskich rozwiązań w protetyce stomatologicznej. Prowadził badania poświęcone morfologii zębów, a także budowie histologicznej tkanek zębów (sam przygotowywał preparaty według własnej metody), budową zębiaków. Zajmował się też materiałoznawstwem, problemami klinicznymi np. tamowanie krwotoków po usunięciu zębów, zastosowanie kokainy w znieczuleniu. Jako drugi na świecie lekarz stosował w stomatologii formalinę.
Promował nazwę „stomatologia” zamiast „dentystyka”, był orędownikiem traktowania stomatologii jako integralnej części nauk medycznych^[7].
Przy powoływaniu Instytutu oprócz działań organizacyjnych miał on znaczny wkład finansowy. Do dotacji Ministerstwa Wyznań i Oświaty w Wiedniu w wysokości 5000 koron dołożył z własnych środków kwotę 2500 koron. Ofiarował także placówce wyposażenie: aparaturę do podawania gazu rozweselającego przy znieczuleniu, mikroskop Zeiss, „stołek operacyjny”, wiertnicę, zaopatrzył także bibliotekę instytutu. Profesor prowadził klinikę przy ul. Straszewskiego 26 w Krakowie. Posiadał prywatną „elektrownię”, która mieściła się w piwnicy kamienicy. Jako pierwszy stomatolog na ziemiach polskich do pracy używał wiertarkę elektryczną. Posiadał własny aparat rentgenowski. W klinice działała pracownia protetyczna. Jeszcze przed utworzeniem instytutu użyczał uniwersytetowi pomieszczenia w swojej klinice, umożliwiając kształcenie praktyczne przyszłym stomatologom^[7].

• Tablica epitafijna Wincentego Łepkowskiego znajduje się w kruchcie kościoła OO Kapucynów^[1].
• Na ścianie librarii, czyli dawnej biblioteki Collegium Maius, znajduje się portret Łepkowskiego namalowany przez Leona Wyczółkowskiego (Łepkowski przyczynił się do rozwoju księgozbioru Biblioteki Jagiellońskiej i Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego)^[9]. Obraz składa się z dwóch części oddzielonych listwą, umieszczonych na jednym podobraziu, oprawionych we wspólną ramę. W części górnej znajduje się portret Łepkowskiego w pozycji stojącej z ręką w kieszeni i papierosem w lewej dłoni. W części dolnej malarz umieścił willę Łepkowskich w Bronowicach Wielkich oraz napis SADYBA.
• Łepkowski pojawił się także na portrecie zbiorowym Rydygiera jako asystent profesora namalowanym przez Wyczółkowskiego, który znajduje się Muzeum Narodowym w Warszawie^[10].
• W Muzeum Stomatologii Instytutu Stomatologii w gmachu na ul. Montelupich 4 w jednej z sal znajduje się gipsowe popiersie profesora, a także jego fotografie oraz gabinet stomatologiczny z czasów uczonego^[11].

• Wspomnienia o przyjaźni z Leonem Wyczółkowskim

• Encyklopedia Krakowa, wyd. Wydawnictwo Naukowe PWN, Kraków 2000.
• Mała Encyklopedia Medycyny. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979. ISBN 83-01-00200-X.

• Wincenty Łepkowski – publikacje w bibliotece Polona