Wincenty Łukowski

Wincenty Łukowski

Wincenty Łukowski (ok. 1921)
Data i miejsce urodzenia	2 kwietnia 1878 Lwów
Data i miejsce śmierci	28 grudnia 1955 Warszawa
Prezydent Bydgoszczy
Okres	od 5 września 1921 do 5 stycznia 1922
Poprzednik	Tadeusz Chmielarski
Następca	Tadeusz Chmielarski
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Wincenty Łukowski (ur. 2 kwietnia 1878 we Lwowie, zm. 28 grudnia 1955 w Warszawie) – polski działacz samorządowy, prezydent Bydgoszczy (1921–1922). Za jego kadencji z administracji wyeliminowany został zupełnie język niemiecki.

Brakuje elementarnych informacji o życiu Łukowskiego; nieznana jest większość jego dokumentów, a sam Łukowski oskarżany był o ich fałszowanie^[1][2][3]. Z aktu jego rezygnacji oraz relacji jego córki wynika, iż urodził się 2 kwietnia 1878 we Lwowie^[4]. Jego ojcem miał być Wincenty Łukowski, pracujący jako urzędnik w Stanisławowie, matką Alojza Łukowska, z domu Ferus (według części źródeł, rodzina matki pochodziła z Włoch). Czasem Łukowskiemu przypisywano nazwisko „Ferrus”. Jednak przez brak jego metryki nie można tego jednoznacznie potwierdzić^[4]. Wychowywał i kształcił się w gimnazjum jezuitów w Chyrowie^[5].

Po ukończeniu tej szkoły pracował w Towarzystwie Wzajemnych Ubezpieczeń w Krakowie. Następnie administrował majątkami księcia Andrzeja Lubomirskiego w Podhajcach i Podniestrzanach w Galicji, ciesząc się przychylnością swojego zwierzchnika^[5].

Na przełomie 1896 i 1897 zdefraudował z poczty w Małopolsce 20000 koron, za co skazany został na karę ciężkiego więzienia^[6].

W 1914, jako obywatel cesarstwa austriackiego, został powołany do wojska. Walczył na froncie wschodnim, dostał się do niewoli rosyjskiej^[5]. W 1918 powrócił do Polski i zamieszkał we Lwowie, gdzie posiadał dwie kamienice. Prawdopodobnie na początku 1920 przeprowadził się ze Lwowa do Bydgoszczy, gdzie zamieszkał przy nieistniejącej już ulicy Wojewódzkiej 5^[5].

Objął stanowisko radcy w bydgoskim magistracie. Po sprzedaży kamienic we Lwowie, nabył cegielnię (i wydzierżawił drugą) oraz willę na Bielawach^[5]. Jako radca aktywnie udzielał się w sprawach Bydgoszczy. Zyskał opinię dobrego organizatora i społecznika, co z czasem uczyniło z niego postać znaną i poważaną w mieście. W czerwcu 1921 był głównym organizatorem wizyty Józefa Piłsudskiego w mieście^[7]. Przez zaangażowanie w życie Bydgoszczy zaniedbał prywatny interes, co zmusiło go do sprzedaży cegielni i rezygnacji z dzierżawienia drugiej^[5].

Po zamieszkach 16–20 czerwca 1921 i rezygnacji Jana Maciaszka, do Bydgoszczy przybył wojewoda poznański Witold Celichowski^[8]. Zaproponował na prezydenta miasta Łukowskiego oraz Jana Biziela, jednak obaj przez niepewną sytuację w mieście odmówili; dodatkowo Łukowski uważał, iż urząd prezydenta powinien sprawować Bydgoszczanin z urodzenia^[5]. Obowiązki prezydenta objął Tadeusz Chmielarski^[3]. Dwa miesiące później, Juliusz Trzciński, Minister byłej Dzielnicy Pruskiej mianował Wincentego Łukowskiego prezydentem^[1]. Nie jest znana dokładna data nominacji, jednak Witold Cielichowski wprowadził Łukowskiego na urząd podczas sesji rady miasta 5 września 1921. Na posiedzeniu wojewoda sformułował wobec prezydenta wytyczne, obejmujące trzy kluczowe priorytety naprawcze: stymulację sektora przemysłowego, stabilizację finansów publicznych oraz kontynuację procesu repolonizacji administracji poprzez usuwanie z niej języka niemieckiego^[9].

Wraz z przyjęciem urzędu Łukowski zrezygnował z udziału w radzie nadzorczej bydgoskich Zakładów Graficznych. Zgodnie ze wskazaniami Cielichowskiego skupił prace rady miasta wokół spraw finansowych oraz ostatecznie wycofał język niemiecki z jej obrad. Równolegle zaangażował się w aprowizację mieszkańców Bydgoszczy^[9].

5 stycznia 1922, podczas burzliwego posiedzenia rady miejskiej, ogłosił rezygnację, oficjalnie tłumacząc ją stanem zdrowia. W odpowiedzi na to radny Narcyz Putz ogłosił, że razem z prezydentem większość rady rezygnuje z mandatów^[9], jednak prezydent sprzeciwił się tej decyzji. Poparcie dla Łukowskiego wyraziła także radna Stefania Tuchołkowa^[10]. Radni Tadeusz Janicki i Wincenty Banach zasugerowali, aby Łukowski wziął urlop, podczas gdy powołana zostanie komisja, która wyjaśnić stawiane mu zarzuty. Prezydent jednak decyzji nie zmienił; przesłał swoją rezygnację do wojewody, który następnie przekazał ją ministrowi Józefowi Wybickiemu. 9 stycznia Łukowski przekazał obowiązki prezydenta Tadeuszowi Chmielarskiemu, sam zaś rozpoczął urlop^[11]. Jan Teska na łamach Dziennika bydgoskiego podsumował jego prezydenturę:

Tymczasem rada miasta powołała komisję śledczą, mającą wyjaśnić przeszłość byłego prezydenta. 16 lutego na tajnym posiedzeniu rady Łukowskiemu zarzucono sfałszowanie życiorysu, wykształcenia oraz zatajenie kary więzienia^[11].

Początkowo, po zrzeczeniu się prezydentury, urząd miasta nie znał miejsca przebywania Łukowskiego. Wyjechał z rodziną do Poznania, gdzie otrzymał od hrabiego Ignacego Mielżyńskiego posadę dyrektora generalnego Towarzystwa Akcyjnego „Drzewo”, założonego przez wielkopolskie ziemiaństwo^[12]. Po jego rozwiązaniu, w 1929 powrócił do Bydgoszczy i został dyrektorem Lloyda Bydgoskiego^[1]. Według późniejszych doniesień mediów, jego kandydaturę firmować miały władze miasta; jednak ówczesny prezydent Bernard Śliwiński zakazał bydgoskim radnym, należącym do zarządu Lloyda, głosować na Łukowskiego. Mimo pozytywnych opinii o jego działalności na stanowisku dyrektora, 26 lipca 1930 został odwołany^[13].

Według niektórych teorii, za wykluczeniem Łukowskiego z życia publicznego Bydgoszczy mieli stać stronnicy sanacji; obóz ten dążył do przejęcia endeckiego miasta oraz jego przedsiębiorstw^[13]. Przemawiał za tym fakt, iż zarzuty przeciw niemu jako pierwszy formułował socjalistyczny radny miasta, Leopold Kronenberg^[5]. Przez okres jego prezydentury, a następnie zarządzania Lloydem, oskarżenia przeciw niemu wysnuwał prosanacyjny Dzień bydgoski^[14].

Następnie przeniósł się do Warszawy^[13]; tam prowadził działalnością ubezpieczeniową. Okres II wojny światowej przeżył w Milanówku, gdzie pomagał przesiedleńcom z województwa poznańskiego i uciekinierom z okupowanej stolicy^[15].

Po wojnie przeprowadził się do dalszej rodziny w Tarnowskich Górach, gdzie wkrótce został wybrany starostą^[15]. Jednak gdy państwowe urzędy zaczęli zajmować członkowie PZPR, został zmuszony do odejścia. Wówczas znajomy Łukowskiego, Józef Potyka, dyrektor Górnośląskiej Spółki Brackiej, zaoferował mu stanowiska kierownika Sanatorium „Szczęść Boże” w Polanicy-Zdroju, które przyjął. Zapamiętany został jako sprawny i skuteczny administrator^[15]. Zarządzał sanatorium do czasu likwidacji Spółki Brackiej. Później powrócił do Warszawy, gdzie dorabiał do emerytury jako tłumacz. Zmarł 28 grudnia 1955^[15]. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie^[16].

Miał córkę Elżbietę (1909–1995). Znał języki niemiecki i rosyjski^[15][16].

• JanuszJ. Kutta JanuszJ., Prezydenci miasta Bydgosczy 1920–1939, Bydgoszcz: Somix, 1991, s. 29–41  (pol.).
• Marek K.M.K. Jeleniewski Marek K.M.K., Jan Maciaszek – od miłości do nienawiści [online], czasopisma.ukw.edu.pl, s. 296–297  (pol.).