Witold Filipowicz

Witold Filipowicz
Państwo działania

 Polska

Data i miejsce urodzenia

8 sierpnia 1943
Warszawa

profesor nauk przyrodniczych
Specjalność: biochemia, biologia molekularna
Alma Mater

Akademia Medyczna w Łodzi

Doktorat

1973 – nauki przyrodnicze
IBB PAN

Habilitacja

1977
IBB PAN

Profesura

1991

Witold Filipowicz (ur. 8 sierpnia 1943 w Warszawie[1]) – polsko-szwajcarski profesor nauk przyrodniczych. Specjalizuje się w zagadnieniach z zakresu biochemii i biologii molekularnej. Członek zagraniczny Wydziału Nauk Biologicznych i Rolniczych Polskiej Akademii Nauk od 2005 roku[2]. Jest również członkiem EMBO[3] i Academia Europaea[2]. Pracownik naukowy Instytutu Biochemii i Biofizyki PAN[4] oraz od 1984 roku kierownik grupy badawczej w Instytucie Badań Biomedycznych im. Friedricha Mieschera(inne języki) w Szwajcarii[5]. Wykładowca i profesor emeritus Uniwersytetu w Bazylei[6].

Główne osiągnięcia naukowe

Filipowicz opublikował około 180 artykułów i prac przeglądowych[7]. Jego badania skupiały się na mechanizmach dojrzewania i funkcjonowania różnych klas RNA i rybonukleoproteidów (RNP) oraz enzymów biorących udział w metabolizmie RNA. Do najważniejszych wczesnych osiągnięć należą odkrycie ligaz RNA biorących udział w składaniu (splicingu) tRNA u roślin i kręgowców[8][9], wyjaśnienie mechanizmu rozpoznawania intronów u roślin[10] i odkrycie cyklazy 3'-końcowego fosforanu w RNA RtcA[11][12][13].

Prace nad małymi niekodującymi RNA doprowadziły do zrozumienia biogenezy intronowych małych jąderkowych RNA (snoRNA)[14], a także ujawniły nieoczekiwane cechy promotorów genów U-snRNA i snoRNA u roślin, świadczące o wspólnym ewolucyjnym pochodzeniu systemów transkrypcyjnych pol II i pol III[15][16]. Badania Filipowicza przyczyniły się także do zrozumienia biogenezy rybosomów eukariotycznych (identyfikacja białek Rcl1i Bms1 jako czynników niezbędnych do dojrzewania rybosomów)[17][18].

Badania nad RNAi i mikroRNA, prowadzone w latach 2000-2016, skupiały się na mechanistycznych aspektach funkcji rybonukleazy Dicer(inne języki)[19][20] oraz mechanizmie i odwracalności hamowania biosyntezy białka przez miRNA w komórkach ssaków[21][22][23][24][19], regulacji degradacji miRNA w neuronach[25][26] oraz roli miRNA w rozwoju i funkcjonowaniu fotoreceptorów siatkówki[27][28].

Wybrane nagrody i członkostwa w organizacjach

  • Nagroda Towarzystwa RNA (RNA Society) za Całokształt Twórczości Naukowej (2011)[29]
  • Gutenberg Chair Award (Chaire Gutenberg) 2013, Strasburg[30]
  • Członek Europejskiej Organizacji Biologii Molekularnej (EMBO) (od 1994)[31]
  • Członek Academia Europaea (od 2005) ; w latach 2013-2021 przewodniczący Sekcji Biochemii i Biologii Molekularnej Academia Europaea[32]
  • Członek zagraniczny PAN (od 2005)[33]
  • Członkostwo w Radach Naukowych różnych instytucji, m.in. Instytutu Mechanizmów i Maszyn Molekularnych PAN, Warszawa (od 2022)[34]; Instytutu Biologii Rozwoju Maxa-Plancka, Tybinga (2008-2018)[2], i Instytutu Chemii Biofizycznej Maxa-Plancka/MPI-Nat, Getynga (2018-2024)[35]
  • Członkostwo w radach redakcyjnych różnych czasopism naukowych, w tym RNA (od 1997), RNA Biology (od 2004) i Cell (2008-2016)[2]

Przypisy

  1. ↑ Filipowicz Witold, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2020-05-04].
  2. ↑ a b c d Academia Europaea: Filipowicz Witold [online], Academia Europaea [dostęp 2020-05-04].
  3. ↑ EMBO Membership Pocket Guide 2012 [online].
  4. ↑ Początek rewolucji w badaniach nad RNA [online], Nauka w Polsce [dostęp 2020-05-04].
  5. ↑ Rada Centrum Nowych Technologii Uniwersytetu Warszawskiego – Rada powołana na kadencję 2016-2020, Członkowie [online], Uniwersytet Warszawski.
  6. ↑ Witold Filipowicz [online], Universität Basel [dostęp 2020-05-04] (niem.).
  7. ↑ Filipowicz W. - Search Results [online], PubMed [dostęp 2025-02-01] (ang.).
  8. ↑ Maria Konarska, Witold Filipowicz, Horst Domdey, Hans J. Gross, Formation of a 2′-phosphomonoester, 3′,5′-phosphodiester linkage by a novel RNA ligase in wheat germ, „Nature”, 293 (5828), 1981, s. 112–116, DOI: 10.1038/293112a0 [dostęp 2025-02-17] (ang.).
  9. ↑ Witold Filipowicz, Aaron J. Shatkin, Origin of splice junction phosphate in tRNAs processed by HeLa cell extract, „Cell”, 32 (2), 1983, s. 547–557, DOI: 10.1016/0092-8674(83)90474-9 [dostęp 2025-02-17] (ang.).
  10. ↑ Gregory J. Goodall, Witold Filipowicz, The AU-rich sequences present in the introns of plant nuclear pre-mRNAs are required for splicing, „Cell”, 58 (3), 1989, s. 473–483, DOI: 10.1016/0092-8674(89)90428-5 [dostęp 2025-02-17] (ang.).
  11. ↑ W. Filipowicz, M. Konarska, H.J. Gross, A.J. Shatkin, RNA 3'-terminal phosphate cyclase activity and RNA ligation in HeLa cell extract, „Nucleic Acids Research”, 11 (5), 1983, s. 1405–1418, DOI: 10.1093/nar/11.5.1405, PMID: 6828385, PMCID: PMC325805 [dostęp 2025-02-17] (ang.).
  12. ↑ Pascal Genschik, Eric Billy, Michal Swianiewicz, Witold Filipowicz, The human RNA 3'-terminal phosphate cyclase is a member of a new family of proteins conserved in Eucarya, Bacteria and Archaea, „The EMBO Journal”, 16 (10), 1997, s. 2955–2967, DOI: 10.1093/emboj/16.10.2955, PMID: 9184239, PMCID: PMC1169903 [dostęp 2025-02-17].
  13. ↑ Pascal Genschik, Krzysztof Drabikowski, Witold Filipowicz, Characterization of the Escherichia coli RNA 3′-Terminal Phosphate Cyclase and Its ς54-Regulated Operon, „Journal of Biological Chemistry”, 273 (39), 1998, s. 25516–25526, DOI: 10.1074/jbc.273.39.25516 [dostęp 2025-02-17] (ang.).
  14. ↑ T. Kiss, W. Filipowicz, Exonucleolytic processing of small nucleolar RNAs from pre-mRNA introns., „Genes & Development”, 9 (11), 1995, s. 1411–1424, DOI: 10.1101/gad.9.11.1411 [dostęp 2025-02-17] (ang.).
  15. ↑ Franz Waibel, Witold Filipowicz, RNA-polymerase specificity of transcription of Arabidopsis U snRNA genes determined by promoter element spacing, „Nature”, 346 (6280), 1990, s. 199–202, DOI: 10.1038/346199a0 [dostęp 2025-02-17] (ang.).
  16. ↑ Tamás Kiss, Christopher Marshallsay, Witold Filipowicz, Alteration of the RNA polymerase specificity of U3 snRNA genes during evolution and in vitro, „Cell”, 65 (3), 1991, s. 517–526, DOI: 10.1016/0092-8674(91)90469-F [dostęp 2025-02-17] (ang.).
  17. ↑ E. Billy, Rcl1p, the yeast protein similar to the RNA 3'-phosphate cyclase, associates with U3 snoRNP and is required for 18S rRNA biogenesis, „The EMBO Journal”, 19 (9), 2000, s. 2115–2126, DOI: 10.1093/emboj/19.9.2115, PMID: 10790377, PMCID: PMC305690 [dostęp 2025-02-17].
  18. ↑ Tomasz Wegierski, Eric Billy, Fahd Nasr, Witold Filipowicz, Bms1p, a G-domain-containing protein, associates with Rcl1p and is required for 18S rRNA biogenesis in yeast, „RNA”, 7 (9), 2001, s. 1254–1267, DOI: 10.1017/S1355838201012079, PMID: 11565748, PMCID: PMC1370170 [dostęp 2025-02-17].
  19. ↑ a b Hansruedi Mathys i inni, Structural and Biochemical Insights to the Role of the CCR4-NOT Complex and DDX6 ATPase in MicroRNA Repression, „Molecular Cell”, 54 (5), 2014, s. 751–765, DOI: 10.1016/j.molcel.2014.03.036 [dostęp 2025-02-17] (ang.).
  20. ↑ Haidi Zhang, Fabrice A Kolb, Lukasz Jaskiewicz, Eric Westhof, Witold Filipowicz, Single Processing Center Models for Human Dicer and Bacterial RNase III, „Cell”, 118 (1), 2004, s. 57–68, DOI: 10.1016/j.cell.2004.06.017 [dostęp 2025-02-17] (ang.).
  21. ↑ Ramesh S. Pillai i inni, Inhibition of Translational Initiation by Let-7 MicroRNA in Human Cells, „Science”, 309 (5740), 2005, s. 1573–1576, DOI: 10.1126/science.1115079 [dostęp 2025-02-17] (ang.).
  22. ↑ Suvendra N. Bhattacharyya, Regula Habermacher, Ursula Martine, Ellen I. Closs, Witold Filipowicz, Relief of microRNA-Mediated Translational Repression in Human Cells Subjected to Stress, „Cell”, 125 (6), 2006, s. 1111–1124, DOI: 10.1016/j.cell.2006.04.031 [dostęp 2025-02-17] (ang.).
  23. ↑ Géraldine Mathonnet i inni, MicroRNA Inhibition of Translation Initiation in Vitro by Targeting the Cap-Binding Complex eIF4F, „Science”, 317 (5845), 2007, s. 1764–1767, DOI: 10.1126/science.1146067 [dostęp 2025-02-17] (ang.).
  24. ↑ Marina Chekulaeva i inni, miRNA repression involves GW182-mediated recruitment of CCR4–NOT through conserved W-containing motifs, „Nature Structural & Molecular Biology”, 18 (11), 2011, s. 1218–1226, DOI: 10.1038/nsmb.2166, PMID: 21984184, PMCID: PMC3885283 [dostęp 2025-02-17] (ang.).
  25. ↑ Jacek Krol i inni, Characterizing Light-Regulated Retinal MicroRNAs Reveals Rapid Turnover as a Common Property of Neuronal MicroRNAs, „Cell”, 141 (4), 2010, s. 618–631, DOI: 10.1016/j.cell.2010.03.039 [dostęp 2025-02-17] (ang.).
  26. ↑ Manuel de la Mata i inni, Potent degradation of neuronal miRNAs induced by highly complementary targets, „EMBO reports”, 16 (4), 2015, s. 500–511, DOI: 10.15252/embr.201540078, PMID: 25724380, PMCID: PMC4388616 [dostęp 2025-02-17] (ang.).
  27. ↑ Volker Busskamp i inni, miRNAs 182 and 183 Are Necessary to Maintain Adult Cone Photoreceptor Outer Segments and Visual Function, „Neuron”, 83 (3), 2014, s. 586–600, DOI: 10.1016/j.neuron.2014.06.020 [dostęp 2025-02-17] (ang.).
  28. ↑ Jacek Krol i inni, A network comprising short and long noncoding RNAs and RNA helicase controls mouse retina architecture, „Nature Communications”, 6 (1), 2015, DOI: 10.1038/ncomms8305, PMID: 26041499, PMCID: PMC4468907 [dostęp 2025-02-17] (ang.).
  29. ↑ Lifetime Achievement Awards [online], www.rnasociety.org [dostęp 2025-02-01].
  30. ↑ Titulaires Chaires Gutenberg - Cercle Gutenberg [online], www.cercle-gutenberg.fr [dostęp 2025-02-01].
  31. ↑ Find people in the EMBO Communities [online], people.embo.org [dostęp 2025-02-01].
  32. ↑ Academy of Europe: Filipowicz Witold [online], www.ae-info.org [dostęp 2025-02-01].
  33. ↑ n, Filipowicz, Witold [online], Polska Akademia Nauk [dostęp 2025-02-01] [zarchiwizowane z adresu 2025-01-19].
  34. ↑ Scientific Board [online], IMol, 20 marca 2024 [dostęp 2025-02-01] (ang.).
  35. ↑ Scientific Advisory Board [online], www.mpinat.mpg.de [dostęp 2025-02-01] (ang.).

Linki zewnętrzne

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya