Wykosowo

Wykosowo

wieś
Pałac w Wykosowie
Państwo	Polska
Województwo	pomorskie
Powiat	słupski
Gmina	Główczyce
Liczba ludności (2024)	225[2]
Strefa numeracyjna	59
Kod pocztowy	76-220[3]
Tablice rejestracyjne	GSL
SIMC	0744812[4]
Położenie na mapie gminy Główczyce Wykosowo
Położenie na mapie Polski Wykosowo
Położenie na mapie województwa pomorskiego Wykosowo
Położenie na mapie powiatu słupskiego Wykosowo
54°36′48″N 17°26′16″E/54,613333 17,437778[1]
Multimedia w Wikimedia Commons

Wykosowo (kaszb. Wëkòsewò lub też Wëkòsowò^[5], niem. Vixow^[6]) – wieś w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie słupskim, w gminie Główczyce^[4][7]. Ma status sołectwa^[8].

Miejscowość do początku XXI w. miała własną drużynę piłkarską Jantar Wykosowo.

Nazwa, wzmiankowana po raz pierwszy w formie Wicesouo w 1282, ma pochodzenie słowiańskie. Co do jej charakteru wysunięto następujące hipotezy etymologiczne:

• nazwa dzierżawcza wyprowadzona od nazwy osobowej *Wykos przy pomocy formantu -owo,^[9],
• nazwa kulturowa wyprowadzona od pomorskiej nazwy pospolitej *vykos „żniwa, sianokosy” przy pomocy formantu -owo^[9].

Niemiecka nazwa Vixow jest adaptacją fonetyczną pierwotnej nazwy słowiańskiej^[9].

Rada Języka Kaszubskiego proponuje kaszubską formę nazwy Wëkòsowò^[10].

• 1315 – wzmianka w dokumencie lennym, kiedy hrabia Waldemar von Brandenburg oddał posiadłość jako lenno w ręce Kasimira Svenzo i jego dziedziców.
• od 1400 do 1835 w posiadaniu Stojentinów, co potwierdzają listy lenne z 1575, 1608, 1618, 1621 i 1665.
• 1523 – jako właściciela wymienia się „Hans Soientyn to Vixsowe”.
• 1717 – majątek składał się z czterech części, a właścicielami są: Lorentz Georg von Stoyenthin, Jochim von Zitzwitz, Johann Lorentz von Puttkamers Wittbe i Peter Georg von Stoyenthins Wittwe.
• po 1777 Wykosowo w całości należy do Michaela Sigmunda von Stojentin.
• 1784 – we wsi były dwa folwarki (duży i mały), 7 chłopów, 5 kosetów, 5 półkosetów, kowal, nauczyciel, na miedzy wsi stał młyn wodny i ogółem 24 dymy.
• 1804 – panem Wykosowa jest Friedrich Ewald Heinrich von Stojentin.
• 1841 – dobra zostały sprzedane za 36.000 talarów niejakiemu panu Wetzel.
• 1.12.1871 – we wsi było 15 budynków mieszkalnych, 25 gospodarstw i żyło tu 156 mieszkańców (4 lata wcześniej było ich 173), w tym jeden katolik i 5 Żydów.
• 1884 – właścicielem jest Wilhelm Ott.
• 1910 – majątek został kupiony przez Williama Heyn (stara rodzina pomorska, do której należeli wpływowi kupcy ze Słupska, Szczecina i Gdańska). Przedstawiciele tego znaczącego rodu piastującego ważne urzędy lokalne i ponadlokalne byli ostatnimi właścicielami Wykosowa.
• 1938 – majątek należy do Joachima Friedricha Heyn.
• 1939 – wieś o powierzchni 1.071 ha liczyła 299 mieszkańców. Większość powierzchni było ziemią uprawną. Poza posiadłością pańską liczącą 822 ha istniało jeszcze 13 małych i średnich gospodarstw, z tego 5 o pow. od 20 do 100 ha. Podatek gruntowy wynosił 9,02 RM/ha. Funkcjonowała tu gorzelnia - Heyn, mleczarnia, gospoda i handel towarem - Bernhard Desens. Wszyscy mieszkańcy wsi byli ewangelikami. W jednoklasowej szkole 61 dzieci (1932 rok) uczył nauczyciel Warkus.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa słupskiego.

We wsi znajduje się eklektyczny pałac z XIX w. wzniesiony na planie prostokąta, z fasadą zdobioną pseudoportykiem i oflankowanej pseudowieżami zwieńczonych wysokimi, czterospadowymi hełmami^[11]. W pobliżu zabudowania folwarku pochodzące z trzeciej ćwierci XIX wieku oraz kilka pomników przyrody^[12]

• Wykosowo. powiatslupsk.info. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-12-23)].

• Wikosewo, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XIII: Warmbrun – Worowo, Warszawa 1893, s. 446 .