Wywiadowca

Wywiadowca

wyw.

Oznaczenie na krzyżu harcerskim
Dodatkowe oznaczenia	(w ZHP)
Poprzedzający	Młodzik
Następny	Ćwik (w ZHR i innych) Odkrywca (w ZHP)

Wywiadowca – męski stopień harcerski obecny w polskim harcerstwie od początków ruchu. W ZHP jest to drugi w kolejności stopień harcerski chłopców, zdobywany po młodziku, a przed odkrywcą^[1][2]. W ZHR oraz organizacjach zachowujących przedwojenny pięciostopniowy układ stopni jest on zdobywany jako drugi w kolejności, po młodziku, a przed ćwikiem^[3][4].

Zobacz hasło wywiadowca w Wikisłowniku

Nazwa wywiadowca jest starsza od harcerskiego użycia tego słowa i była notowana w polszczyźnie już w XIX wieku^[5]. W harcerstwie nazwa została związana z ideałem chłopca uważnego, spostrzegawczego i zaradnego, łączy się tematycznie z pojęciami zwiadu i wywiadu^[6][7]. Określenie wywiadowca, było jedną z historycznych propozycji tłumaczenia na język polski angielskiego słowa scout, również pierwotnie pochodzącego z terminologii wojskowej^[8][9].

Współczesny program stopnia w ZHP ujmuje go jako harcerza, który „bacznie obserwuje otoczenie i stara się zapamiętać jak najwięcej, aby wykorzystać to w codziennym życiu”^[2].

Określenie wywiadowca pojawiło się w najwcześniejszym okresie powstawania polskiego harcerstwa. W 1912 ukazało się polskie wydanie książki Roberta Baden-Powella Boy Scouts, której tytuł przetłumaczono jako Młodzi wywiadowcy, termin funkcjonował również w pierwszych podręcznikach harcerskich^[8][10]. W Harcach młodzieży polskiej autorstwa Eugeniusza Piaseckiego i Mieczysława Schreibera zachował się zapis sytuujący wywiadowcę jako stopień harcerski bezpośrednio przed ćwikiem^[11].

W 1912 Naczelnictwo Skautowe wprowadziło system składający się z 4 stopni, wywiadowca był drugim z nich. Rozkazem z 15 października 1913 wprowadzono oficjalną oznakę stopnia^[12].

W okresie międzywojennym wywiadowca należał do utrwalonego systemu pięciu podstawowych stopni harcerskich^[13][14].

Po II wojnie światowej stopień funkcjonował w ZHP do 1949, a po odtworzeniu organizacji został ponownie wprowadzony instrukcją z 1957, ogłoszoną następnie w Zbiorze regulaminów ZHP z 1960 roku^[15].

Stopień wywiadowcy funkcjonuje obecnie w ZHP, ZHR, Stowarzyszeniu Harcerskim oraz Stowarzyszeniu Harcerstwa Katolickiego „Zawisza” Federacji Skautingu Europejskiego^{[2][3][16][17]}.

W ZHP wywiadowca wraz z młodzikiem należy do dwóch stopni poziomu metodyki harcerskiej. Program stopnia akcentuje aktywność w zastępie, rozwijanie zainteresowań, służbę, odpowiedzialność, zaradność i spostrzegawczość^[2][1]. W ZHR jest stopniem również właściwym dla poziomu metodyki harcerskiej, zdobywanym w drużynie. Sylwetka wywiadowcy opisuje harcerza, który doskonali się w technikach harcerskich, potrafi zadbać o siebie i pomaga młodszym, a także może samodzielnie podejmować obowiązki w drużynie^[3]. Podobnie stopień definiowany jest w Stowarzyszeniu Harcerskim^[16].

W Skautach Europy wywiadowca pozostaje pierwszym ze stopni chłopców; po jego zdobyciu można podejmować sprawności, a kolejnym stopniem jest ćwik^[4][17].