Xhubleta

Dżubleta, tradycyjny strój kobiecy: umiejętności, rękodzieło i wykorzystanie[1][a]
Niematerialne dziedzictwo kulturowe UNESCO
Ilustracja
Albańskie kobiety w xhubletach podczas festiwalu Logu i Bjeshkëve 2017
Państwo

 Albania

Typ

niematerialne dziedzictwo kulturowe

Numer ref.

01880

Region[b]

Europa i Ameryka Północna

Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę

2022
na 17. sesji

brak współrzędnych
Multimedia w Wikimedia Commons
  1. ↑ Oficjalna nazwa wpisana na listę UNESCO
  2. ↑ Oficjalny podział dokonany przez UNESCO

Xhubleta, dżubleta[1] – tradycyjna, ręcznie szyta odświętna spódnica pochodząca z górskich rejonów północnej Albanii, współcześnie przeważnie czarna[2] z kolorowymi haftowanymi motywami, o falistym dzwonowatym kształcie[1][3].

Tradycja wykonywania xhublety została w 2022 roku pod nazwą Dżubleta, tradycyjny strój kobiecy: umiejętności, rękodzieło i wykorzystanie wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego wymagającego pilnej ochrony[1]. Nazwa wpisu w języku angielskim to Xhubleta, skills, craftsmanship and forms of usage[3], zaś w języku albańskim – Xhubleta si teknologji dhe dijebërje artizanale dhe format e përdorimit të saj[2].

Charakterystyka

Kobieta ze wsi Grudë(inne języki) ubrana w dżubletę (II połowa XIX wieku)

Xhubleta znana jest jako tradycyjny element wyróżniający kobiety z regionu Gór Północnoalbańskich (Alp Albańskich) w północnej części tego kraju[2]. Spódnica znana jest również wśród albańskich społeczności z Kosowa, Czarnogóry i Macedonii Północnej[2]. Ma najprawdopodobniej starożytne pochodzenie[4] – w podobne stroje ubrane były figurki z tego okresu znajdowane w basenie Morza Śródziemnego (w tym w nieodległej Bośni i Hercegowinie)[4][5][6].

Istnieją dwa główne warianty dżublety obejmujące dwa regiony geograficzne: pierwszy wariant jest rozpowszechniony w rejonie Malësi e Madhe(inne języki) na północ od Szkodry oraz wśród górali wysiedlonych z tych terenów i zamieszkujących m.in. okolice miasta Ulcinj (plemiona Triepsh(inne języki) i Hot(inne języki)) i Tuzi w Czarnogórze[7], okolice Velipojë i Lezhy w Albanii oraz region Rugova(inne języki) w Kosowie[2]. Drugi wariant stroju (xhubleta pultake) rozpowszechniony jest na północny wschód od Szkodry (w rejonach Dukagjin, Pult(inne języki), Shllak i Temal), a także w pasie od gminy Puka do regionu Nikaj-Mërtur(inne języki) w gminie Tropojë[2].

Proces wytwarzania spódnicy obejmuje przygotowanie tkanego filcu (szajaku) z wełny pozyskiwanej od lokalnych ras owiec[2], następnie pocięcie go w paski, które zszywa się poziomo ze sobą, a na koniec haftuje ozdobne wzory[1][3]. Strój ten niegdyś noszony był przez kobiety na co dzień od okresu dojrzewania i wskazywał na ich status ekonomiczny i społeczny[1][3]. W przeszłości umiejętność wykonywania i tradycja noszenia xhublety były przekazywane z pokolenia na pokolenie, gdyż strój ten był elementem posagu wychodzących za mąż dziewcząt[2].

Począwszy od lat 60. XX wieku ze względów społeczno-politycznych i ekonomicznych popularność noszenia dżublety znacząco zmalała[1][2][3]. Polityka władz Albanii prowadzona w okresie komunizmu przyniosła zmiany w codziennym życiu górskich społeczności oraz zmieniła tradycyjne wzorce kulturowe. Gdy kobiety zaczęły pracować w państwowych spółdzielniach rolniczych, strój stał się niepraktyczny na co dzień, a dodatkowo przymusowa kolektywizacja rolnictwa doprowadziła do niedoboru owczej wełny – surowca do produkcji xhublety[1][2][3]. Zaprzestano również organizowania tradycyjnego festiwalu Logu i Bjeshkëve(inne języki), na którym kobiety często przywdziewały dżubletę[2].

Po okresie przemian ustrojowych na początku lat 90. XX wieku, powrócono do tradycji Logu i Bjeshkëve organizowanej odtąd w wiosce Lëpushë(inne języki) w gminie Malësi e Madhe(inne języki), w obwodzie Szkodra[2]. Festiwal jest miejscem integracji społeczności oraz stanowi możliwość promocji regionu i jego dziedzictwa, w tym spódnicy xhublety[2][8].

Współcześnie już niewiele kobiet, głównie starszych, ma wiedzę na temat wytwarzania xhublety, a transmisja rodzinna tej tradycji jest rzadkością[1][2]. Ubiór ten – choć wyszedł z codziennego użytku – zachował jednak swoje społeczne i duchowe znaczenie i wciąż stanowi integralną część tożsamości społeczności Alp Albańskich[3]. Spódnica noszona jest zarówno przez muzułmańską, jak i chrześcijańską ludność tego regionu, co jest symbolem harmonii religijnej[2].

Przypisy

  1. ↑ a b c d e f g h i Dziedzictwo niematerialne – Albania. Polski Komitet ds. UNESCO. [dostęp 2023-05-23].
  2. ↑ a b c d e f g h i j k l m n o Xhubleta, skills, craftsmanship and forms of usage – Nomination form [online], ich.unesco.org [dostęp 2023-05-23] (ang.).
  3. ↑ a b c d e f g UNESCO – Xhubleta, skills, craftsmanship and forms of usage [online], ich.unesco.org [dostęp 2023-05-23] (ang.).
  4. ↑ a b Xhubleta shqiptare, tashmë pasuri e gjithë njerëzimit, UNESCO e merr në mbrojtje bashkë me dijebërjen e saj! Margariti: Vendim unanim, copëz Shqipërie për botën – Shqiptarja.com [online], shqiptarja.com [dostęp 2023-05-24] (alb.).
  5. ↑ Xhubleta: The Icon of Albanian Folk Costumes. [w:] IntoAlbania [on-line]. [dostęp 2023-05-24]. (ang.).
  6. ↑ Database of Cultural Heritage of Kosovo – Xhubleta. Republic of Kosovo – Ministry of Culture, Youth and Sport, 2014. [dostęp 2023-05-24]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (ang.).
  7. ↑ The 4,000-year-old folk costume „xhubleta”, worn by some of the performers from Ensemble „Shqiponja”, is recognized and preserved by UNESCO [online], EAFF – European Association of Folklore Festivals [dostęp 2023-05-24] (ang.).
  8. ↑ Logu i Bjeshkëve, mes bukurisë së femrës dhe natyrës. [w:] Nga OraNews [on-line]. 2014-08-10. [dostęp 2023-05-24]. (alb.).

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya