Zantyr

Zantyr (dawn. Santyr, Zantir[1]; niem. Zantirburg, Burg Zanthir[2][3]) – średniowieczny gród położony u zbiegu Nogatu i Wisły, na południowym krańcu Żuław Wiślanych, który był przedmiotem rywalizacji pomorsko-krzyżackiej w XIII wieku. Gród odegrał ważną rolę w początkach Malborka[4]. Obecnie uroczysko na terenie gminy Sztum (woj. pomorskie) położone na południe od wsi Uśnice lub w rejonie Białej Góry.

Historia

Gród i wyspa Zantyr na mapie Prus w XIII wieku (według Maxa Toeppena, 1858)

Obszary pruskiej Pomezanii były częściowo kontrolowane przez książąt pomorskich, którzy w XII wieku na prawym, wysokim brzegu Nogatu założyli lub zdobyli gród Zantyr wraz z podgrodziem. Obszar Żuław Wiślanych między Wisłą a Nogatem nazywany był wyspą Zantyr lub Żuławami Zantyrskimi (późniejsze Żuławy Malborskie)[5][6].

Najprawdopodobniej w 1210 roku duński król Waldemar II nakazał Mściwojowi I przekazać Zantyr, wraz z grodem Preghore, na potrzeby misyjne biskupa Prus Chrystiana z Oliwy[7]. Było to zarzewie rywalizacji o gród i jego okolice w okresie podboju Prus w XIII wieku.

W roku 1240 w dokumencie papieża Grzegorza IX zawarto skargę biskupa Chrystiana na zniszczenie przez Krzyżaków między innymi kościoła biskupiego, miasta i grodu Sanctir.

W grudniu 1251 Sambor II podarował Zantyr Zakonowi krzyżackiemu za pomoc przy budowie zamku tczewskiego i w Gorzędzieju. Inna wersja informuje o sprzedaży Krzyżakom grodu w Zantyrze przez Świętopełka II Wielkiego. W 1266 po śmierci Świętopełka Mściwoj II domagał się zwrotu Zantyru, nazywając Krzyżaków „żebrakami przypisującymi sobie prawo do grodu”. W 1275 roku Grzegorz X potwierdził posiadanie przez Krzyżaków wyspy Zantyr.

Rekonstrukcja delty Wisły w 1300 roku z zaznaczoną lokalizacją Zantyru (autor Hugo Bertram, 1924).

Około 1280 roku Krzyżacy zaczęli wznosić, częściowo z materiałów uzyskanych z rozbiórki starych zabudowań klasztornych grodu w Zantyrze, zamek w dolnym biegu Nogatu, który nazwali Marienburg (Malbork). Następnie przeniesiono do Malborka siedzibę komtura zantyrskiego i ośrodek zarządzania w Prusach Górnych, a potem stolicę państwa krzyżackiego.

Po powstaniu Malborka znaczenie Zantyru zaczęło maleć. W 1399 wyświęcono tam kościół. Jeszcze podczas wojny trzynastoletniej 1454–1466 prowadzono o niego walki. To była ostatnia wzmianka o tej miejscowości.

Nie wiadomo, kiedy miejscowość opustoszała. Zantyr jest widoczny na mapie Hennenberga z 1576 roku oraz mapie Suchodolca z lat 1700–1713, ale mogło to być powtórzenie informacji ze starszych map. Dokładna lokalizacja Zantyru do dziś nie została ostatecznie ustalona[8].

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Aleksander Pluskowski, The Archaeology of the Prussian Crusade: Holy War and Colonisation, Routledge, 7 maja 2013, ISBN 978-1-136-16281-7 [dostęp 2023-01-15] (ang.).
  2. ↑ Augustin Kolberg, Die Zantirburg, die Zantirkathedrale und das Zantirwerder bei Marienburg im 13. Jahrhundert, „Zeitschrift für die Geschichte und Altertumskunde Ermlands”, 16, 1910, s. 1–72 [dostęp 2023-01-15].
  3. ↑ Franz August BRANDSTAETER, Die Weichsel. Historisch, topographisch, malerisch, unter Mitwirkung einer Anzahl von kundigen Männern beschrieben ... Mit lithographischen Darstellungen ... gezeichnet von A. Mann, 1855 [dostęp 2023-01-15] (niem.).
  4. ↑ Marzena Pollakówna, Zantyr, Komunikaty Mazursko-Warmińskie nr 3, 414-425, 1997.
  5. ↑ Max Toeppen, Historisch-comparative Geographie von Preussen, Justus Perthes, Gotha, 1857.
  6. ↑ Maksymilian Grzegorz, Spór o rolę zakonu krzyżackiego w zabiegach i aneksji Pomorza Gdańskiego w historiografiach prusko-niemieckiej oraz polskiej, w: Swojskość i obcość w regionie kujawsko-pomorskim, Toruń, s. 15-16, 2015.
  7. ↑ Mariusz Bizewski, Hołd lenny Mściwoja I złożony Danii w 1210 r. Próba rekonstrukcji epizodu z dziejów panowania pierwszych Sobiesławiców, Studia z Dziejów Średniowiecza, t. 23, 2019.
  8. ↑ Mieczysław Haftka, Uwagi w sprawie wczesnośredniowiecznego osadnictwa północnej Pomezanii i kwestia lokalizacji Santyra, „Pomerania Antiqua tom 4”, 1982, s. 455–471.

Bibliografia

  • Marzena Pollakówna, Zantyr, Komunikaty Mazursko-Warmińskie nr 3, 414-425, Olsztyn 1997

Linki zewnętrzne

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya