Zbigniew Antonowicz

Zbigniew Antonowicz

kapitan saperów
Data i miejsce urodzenia	14 listopada 1894 Kalisz
Data i miejsce śmierci	4–7 kwietnia 1940 Katyń
Przebieg służby
Lata służby	1915–1935, 1939–1940
Siły zbrojne	Armia Imperium Rosyjskiego Wojsko Polskie
Formacja	Legion Puławski
Jednostki	2 Batalion Saperów
Główne wojny i bitwy	I wojna światowa, wojna polsko-bolszewicka, II wojna światowa: kampania wrześniowa
Późniejsza praca	pracownik Stoczni w Modlinie
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Zbigniew Antonowicz (ur. 14 listopada 1894 w Kaliszu, zm. 4–7kwietnia 1940 w Katyniu) – kapitan saperów Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Syn Michała i Zofii z Kucharskich, urodzony 14 listopada 1894 w Kaliszu^[1][2][3]. Od 1904 uczęszczał do gimnazjum rządowego^[3]. Po strajku szkolnym w 1905 kontynuował naukę w domu, a w latach 1909–1914 w szkole realnej w Kaliszu^[3]. Od 1914 uczył się na politechnice moskiewskiej^[3]. W 1915 wstąpił jako ochotnik do Legionu Puławskiego^[1][4]. Został ranny w bitwie pod Pakosławiem 19/20 maja 1915^[1][5]. W czasie walk pod Nurcem wykonując zadania jako łącznik został ciężko ranny^[3]. Mimo rany meldunek z prośbą o posiłki dostarczył do dowódcy batalionu. Za ten czyn został, 12 kwietnia 1922 został odznaczony odznaczony orderem „Virtuti Militari” V klasy^[6], a we wniosku o jego nadanie, czytamy m.in.^[7]:

Po wyleczeniu się z ran w grudniu 1916 podjął przerwaną naukę na politechnice^[3]. Po wybuchu rewolucji zaciągnął się do I Korpusu Polskiego^[3].

Do Polski powrócił w sierpniu 1918^[3]. Krótko należał do POW w Kaliszu^[8][3], a następnie od 1 listopada 1918 służył w Wojsku Polskim, gdzie otrzymał przydział do Pułku Ziemi Kaliskiej (późniejszy 29 pułk Strzelców Kaniowskich)^[3]. W czasie wojny polsko-bolszewickiej pracował w Intendenturze DOK Łódź jako urzędnik wojskowy^[3]. Po zakończeniu wojny przeniesiony do Szefostwa Inżynierii i Saperów DOK Łódź, gdzie pracował do 30 marca 1924^[3]. W 1926 przeniesiony do 2 Pułku Saperów w Puławach na stanowisko dowódcy plutonu, następnie adiutanta pułku^[3]. Od 1931 pełnił służbę w Samodzielnym Referacie Informacyjnym Dowództwa Okręgu Korpusu Nr I w Warszawie^[9]. W lipcu 1935 został przeniesiony do 2 Batalionu Saperów w Puławach^[10]. W 1935 ze względu na stale pogarszający się stan zdrowia przeniesiony do rezerwy^[3]. W latach 1935–1939 był zastępcą dyrektora ds. administracyjnych Stoczni w Modlinie należącej do Państwowych Zakładów Inżynierii^[11]. W maju 1939 został powołany do służby czynnej^[11]. Prowadził prace fortyfikacyjne przy granicy z Prusami Wschodnimi^[11]. W sierpniu został skierowany na Górny Śląsk w celu przeprowadzenia ewakuacji zakładów przemysłowych^[11].

Po wybuchu II wojny światowej, kampanii wrześniowej i agresji ZSRR na Polskę z 17 września 1939, w nieznanych okolicznościach został aresztowany przez Sowietów. Początkowo, od 8 października 1939 przebywał w obozie jenieckim w Putywlu, po czym od listopada tego roku był przetrzymywany w obozie jenieckim w Kozielsku^[1][12][3]. Między 3 a 5 kwietnia 1940 został przekazany do dyspozycji naczelnika Zarządu NKWD Obwodu Smoleńskiego^[12] – nienumerowana lista wywózkowa z 2 kwietnia 1940^[12], pozycja 113^[3]. Między 4 a 7 kwietnia 1940 został zamordowany w Katyniu^[12][1][3] przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Ofiary tej zbrodni grzebano w bezimiennych mogiłach zbiorowych, gdzie od 28 lipca 2000 mieści się oficjalnie Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu^[13][14]. W miejscu tym prowadzone były ekshumacje i prace archeologiczne^[15][16]. W 1943 został prawdopodobnie zidentyfikowany podczas ekshumacji nadzorowanych przez Niemców^[17], pod numerem 2284^{[12][18][19][1]} – raport dzienny z 16 maja 1943^[12]. Na liście Komisji Technicznej PCK, pod numerem 02284^[20] wskazano: „nierozpoznany wojskowy, list z dn. 23.I.1940 r. »Zbichurka najdroższy! Nareszcie z listu do proboszcza mamy trochę wiadomości o Tobie”, dalej w treści „Mieszkamy w Nowym Dworze w dawnym mieszkaniu Kuberów nad piekarnią ul. Przyrynek 9 m. 10. Podpisała: „Gromadka”, Bronka, Hania, Witek, Zbyszek«, modlitewnik z notatkami”^[20]. W Archiwum Robla został wymieniony we wpisie z 8 października 1939 w pamiętniku znalezionym przy szczątkach Augustyna Dyjasa^[21] (pakiet 19-03)^[12].

Był żonaty z Bronisławą ze Starzyńskich, z którą miał troje dzieci: Annę (ur. 20 grudnia 1919), Witolda (ur. 10 stycznia 1922) i Zbigniewa (ur. 5 luty 1927)^[1][5]. Mieszkał w Nowym Dworze Mazowieckim^[1].

5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował pośmiertnie kpt. Zbigniewa Antonowicza na stopień majora^[22][23][24]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”^[25].

W ramach akcji „Katyń... pamiętamy”/„Katyń... Ocalić od zapomnienia” przy Zespole Szkół Ogólnokształcących nr 1 im. Komisji Edukacji Narodowej w Puławach został posadzony Dąb Pamięci honorujący Zbigniewa Antonowicza^[26].

• Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 5345 – 12 kwietnia 1922^[6][27][3]
• Krzyż Niepodległości – 20 lipca 1932 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”^{[28][29][8][3]}
• Srebrny Krzyż Zasługi – 10 listopada 1928^[30][31][8]
• Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921^[32][8][3]
• Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości^[32][8][3]
• Odznaka Legionu Puławskiego^[32]
• Odznaka pamiątkowa 2 Pułku Saperów Kaniowskich^[32]

• jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku)
• obozy NKWD dla jeńców polskich
• ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Katyniu
• Karol Szczepanowski

• Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2022-01-19].
• Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
• Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
• Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
• Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
• Kazimierz Banaszek, Krystyna Wanda Roman, Zdzisław Sawicki: Kawalerowie Orderu Virtuti Militari w mogiłach katyńskich. Kapituła Orderu Wojennego Virtuti Militari, 2000. ISBN 83-87893-79-X.
• Jan Kiński, Helena Malanowska, Urszula Olech, Wacław Ryżewski, Janina Snitko-Rzeszut, Teresa Żach: Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Marek Tarczyński (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2000. ISBN 83-905590-7-2.
• Убиты в Катыни. Księga pamięci polskich jeńców wojennych – więźniów Kozielskiego Obozu NKWD rozstrzelanych decyzją Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940 roku. Лариса Еремина (red.). Moskwa: Stowarzyszenie Memoriał, 2015. ISBN 978-5-78700-123-5.
• Helena Malanowska. Pro memoria. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 4 (130), 1989. Warszawa: Wojskowy Instytut Historyczny. 
• Antonowicz Zbigniew. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari; I.482.54-4508 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2026-05-23].