Zborów

Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Zborów
Зборів
Ilustracja
Ratusz w Zborowie
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Ukraina

Obwód

 tarnopolski

Rejon

tarnopolski

Hromada

Zborów

Wysokość

346 m n.p.m.

Populacja (2022)
• liczba ludności


6621

Nr kierunkowy

3540

Kod pocztowy

47200

Położenie na mapie hromady Zborów
Mapa konturowa hromady Zborów, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Zborów”
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa konturowa Ukrainy, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Zborów”
Położenie na mapie obwodu tarnopolskiego
Mapa konturowa obwodu tarnopolskiego, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Zborów”
Położenie na mapie rejonu tarnopolskiego
Mapa konturowa rejonu tarnopolskiego, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Zborów”
Ziemia49°39′44″N 25°08′28″E/49,662222 25,141111
Multimedia w Wikimedia Commons
Dawny herb Zborowa

Zborów (ukr. Зборів, Zboriw) – miasto na Ukrainie, w rejonie tarnopolskim[1] obwodzie tarnopolskim, siedziba rejonu zborowskiego. W 2022 roku liczył ok. 6,6 tys. mieszkańców[2]. W mieście rozwinął się przemysł spożywczy[3].

Historia

Według podań na miejscu współczesnego miasta istniała miejscowość Werchostaw, która miała zostać zniszczona podczas najazdu tatarskiego w roku 1241. Zborów został założony przez szlachtę przybyłą z Wielkopolski i swą nazwę wziął od pierwszych właścicieli Zborowskich herbu Jastrzębiec. W roku 1639 nadano prawa miejskie. W 1649 roku nastąpiło oblężenie obozu wojsk koronnych z królem Janem Kazimierzem przez wojska kozacko-tatarskie zakończone rozejmem – tzw. ugodą zborowską.

Od 1642 roku miejscowość należała do Sobieskich, od 1740 roku – do Radziwiłów, a od 1760 roku – do Bielskich.

Przez pewien czas Zborów jako miasteczko wchodził w skład obwodu złoczowskiego w Królestwie Galicji i Lodomerii[4].

W 1890 pożar zniszczył miasteczko[5]. Pod koniec XIX w. przedmieście miejscowości nosiło nazwę Zagrobela[6].

W roku 1913 miasto liczyło 6000 mieszkańców, w tym 1300 Polaków, 2400 Rusinów i 2300 Żydów. W czasie I wojny światowej miały miejsce ciężkie walki między legionistami czeskimi i słowackimi a armią austro-węgierską, tzw. bitwa pod Zborowem(inne języki) 2 czerwca 1917.

W dwudziestoleciu międzywojennym Zborów leżał w granicach Polski i był siedzibą gminy Zborów i powiatu zborowskiego w województwie tarnopolskim. W 1921 roku liczył 3730 mieszkańców, w tym 1653 Polaków, 1617 Ukraińców, 459 Żydów i 1 Serba[7]. W okresie tym działały w mieście liczne towarzystwa ukraińskie m.in. „Proswita”, „Ridna szkoła” i „Silśkyj hospodar”.

W 1939 r. miasto zostało zajęte przez Armię Czerwoną. 3 lipca 1941 r. do Zborowa wkroczyły wojska niemieckie. Tego samego dnia żołnierze Dywizji SS „Wiking”, rzekomo w odwecie za sowieckie zbrodnie, zabili w mieście 600–830 Żydów. 1 grudnia 1942 r. na podstawie rozporządzenia Hansa Krügera utworzono w Zborowie getto, w którym umieszczono około 3 tys. Żydów. 9 kwietnia 1943 r. 2,3 tys. mieszkańców getta zostało rozstrzelanych przez policję bezpieczeństwa z Tarnopola przy udziale niemieckiej żandarmerii i ukraińskiej policji. Ostatecznie getto zlikwidowano 5 czerwca 1943, zabijając pozostałych jeszcze przy życiu Żydów[8].

W latach 1941–1945 nacjonaliści ukraińscy z OUN-UPA zamordowali w różnych okolicznościach 50 Polaków[9].

Religia

  • Sobór Prokatedralny Przemienienia naszego Pana i Zbawiciela Jezusa Chrystusa (greckokatolicki)
  • Cerkiew greckokatolicka nowomęczenników ludu ukraińskiego (pierwotnie kościół św. Anny[10]) – murowana, zbudowana przez wiernych obrządku łacińskiego w latach 1748–1755 w miejsce drewnianej, konsekrowana przez arcybiskupa lwowskiego Wacława Sierakowskiego w 1766 r. Uszkodzona w czasie I wojny światowej, odrestaurowana w 20. latach XX w. Ponownie uszkodzona w wyniku ostrzału sowieckiej artylerii w 1944 r., zaadaptowana na magazyn w 1945 r, przekazana grekokatolikom w 1992 r. którzy przebudowali ją na cerkiew[11].
  • Kaplica-mauzoleum – na cmentarzu, upamiętniająca żołnierzy poległych w czasie I wojny światowej, wojny polsko-ukraińskiej oraz wojny polsko-bolszewickiej w 1920 r. Wzniesiona w 1935 r. z inicjatywy starosty Alfreda Kocóła, według projektu Wawrzyńca Dayczaka, odrestaurowana w latach 2015–2016[12][13].

Urodzeni w Zborowie

Sprawiedliwi wśród Narodów Świata (ratujący Żydów w Zborowie)

Osoby na polskiej liście Sprawiedliwych
  • Antoni i Anastazja Bigosowie - ukrywali 9 Żydów[17]
  • Julia Ciurko - ukrywała Sabinę Fuchs i jej kuzynkę[18]
  • Włodzimierz i Stefania Leszczyńscy - ukrywali 10 osób na strychu swojego domu[19]
  • Zofia Nowosielska - ukrywała w budynku gospodarskim Reginę i Ignacego Weinbergerów[20]
  • ks. Jan Pawlicki - dostarczył fałszywe dokumenty tożsamości rodzinie Dollów (Dulów), ukrywał przez dwa tygodnie Marię Cukier i znalazł dla niej schronienie, namawiał parafian do pomocy Żydom[21][22]
Osoby na ukraińskiej liście Sprawiedliwych
  • Anton Suchinski - ukrywał sześcioro Żydów, w tym rodzinę Zeigerów[23][24]

Galeria

  • Ratusz w Zborowie
    Ratusz w Zborowie
  • Polski pomnik Poległym za Ojczyznę
    Polski pomnik Poległym za Ojczyznę
  • Pomnik Bohdana Chmielnickiego
    Pomnik Bohdana Chmielnickiego
  • Cerkiew gr.kat. (dawniej kościół)
    Cerkiew gr.kat. (dawniej kościół)
  • Pomnik żołnierzy czesko-słowackich, 1917
    Pomnik żołnierzy czesko-słowackich, 1917

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Про утворення та ліквідацію районів [online], Офіційний вебпортал парламенту України [dostęp 2023-03-16] (ukr.).
  2. ↑ Чисельність наявного населення України на 1 січня 2022 року. Державна служба статистики України. Київ, 2022 (ukr.)
  3. ↑ Zborów, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-04-23].
  4. ↑ Galicya pod względem topograficzno-geograficzno-historycznym / skreślona przez Hipolita Stupnickiego: Z mapą. Lwów : Madfes i Bodek, 1869, s. 84.
  5. ↑ O pożare w Zborowie. „Kurjer Lwowski”. 184, s. 1–2, 5 lipca 1890.
  6. ↑ Zagrobela, 5.), [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XIV: Worowo – Żyżyn, Warszawa 1895, s. 274.
  7. ↑ Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom XV. Województwo tarnopolskie. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1923, s. 25.
  8. ↑ Холокост на территории СССР: Энциклопедия, Moskwa 2009, ISBN 978-5-8243-1296-6, s. 328–329.
  9. ↑ Henryk Komański, Szczepan Siekierka, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie tarnopolskim 1939–1946, wyd. 2, Wrocław: Nortom, 2006, s. 492, ISBN 83-89684-61-6, ISBN 978-83-89684-61-5, OCLC 156875487.
  10. ↑ Rafał Nestorow: Kościół parafialny p.w. Św. Anny w Zborowie. [W:] Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej. Cz. I : Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa ruskiego. T. 13. Kraków : Antykwa, Drukarnia Narodowa S. A., 2005. s. 331—355, il. 662—675. ISBN 978-83-89273-25-X.
  11. ↑ ZBORÓW. Dawny kościół p.w. św. Anny (1748 - 1755). Tarnopolski obw., Tarnopolski r-n (Zborowski r-n) | Kościoły i kaplice Ukrainy [online], rkc.in.ua [dostęp 2023-04-20].
  12. ↑ ZBORÓW. Kaplica-pomnik cmentarna bez wezwania (1935). Tarnopolski obw., Tarnopolski r-n (Zborowski r-n) | Kościoły i kaplice Ukrainy [online], rkc.in.ua [dostęp 2023-04-20].
  13. ↑ Konsekracja kaplicy w Zborowie | Fundacja Mosty [online] [dostęp 2023-04-20] (pol.).
  14. ↑ Antoni Knot: Heck Korneli Juliusz (1860–1911). [W:] Polski Słownik Biograficzny. T. IX, s. 329.
  15. ↑ Paweł Wolniewicz, Ks. Roman Pioterek – wspomnienie [online], Gazeta Lubońska - portal mieszkańców Lubonia, 7 lutego 2023 [dostęp 2023-04-20] (pol.).
  16. ↑ Bolesław Kumor: Skorodyński Mikołaj. [W:] Polski Słownik Biograficzny. T. XXXVIII, s. 267.
  17. ↑ Bigos Antoni & Anastazja. collections.yadvashem.org. [dostęp 2024-10-13]. (ang.).
  18. ↑ Ciurko Julia. collections.yadvashem.org. [dostęp 2024-10-13]. (ang.).
  19. ↑ Leszczyński Włodzimierz & Leszczyńska Stefania. collections.yadvashem.org. [dostęp 2024-10-13]. (ang.).
  20. ↑ Nowosielska Zofia (Dutkiewicz). collections.yadvashem.org. [dostęp 2024-10-13]. (ang.).
  21. ↑ Pawlicki Jan. collections.yadvashem.org. [dostęp 2024-10-13]. (ang.).
  22. ↑ Ryszard Tyndorf, Zygmunt Zieliński (oprac.), Wartime Rescue of Jews by the Polish Catholic Clergy The Testimony of Survivors and Rescuers, tom II, Lublin 2023, Wydawnictwo KUL, ISBN 978-83-8288-087-8, s. 608-611
  23. ↑ Sukhinski Anton. collections.yadvashem.org. [dostęp 2024-10-13]. (ang.).
  24. ↑ Ігор Щупак, Зоряна Бондар, Єгор Врадій, Антон Дробович, Раїса Євтушенко, Ірина Піскарьова, ПАМ’ЯТІ УКРАЇНЦІВ, ЯКІ РЯТУВАЛИ ЄВРЕЇВ ПІД ЧАС ДРУГОЇ СВІТОВОЇ ВІЙНИ, Київ – Дніпро 2021, s. 127

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Miasta obwodu tarnopolskiego

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya