Zmroczek

Zmroczek
	Hesperoptenus
	W.C.H. Peters, 1868
	; Czaszka zmroczka żółtawego (H. tickelli) – na ilustracji z 1907 roku
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	żyworodne
Infragromada	łożyskowce
Rząd	nietoperze
Podrząd	mroczkokształtne
Nadrodzina	Vespertilionoidea
Rodzina	mroczkowate
Podrodzina	mroczki
Plemię	wieczorki
Rodzaj	zmroczek
	Typ nomenklatoryczny
	Vesperus (Hesperoptenus) doriae W.C.H. Peters, 1868
Synonimy
	Milithronycteris J. Edwards Hill, 1976;
	Milithronycteris J. Edwards Hill, 1976;
Gatunki
	6 gatunków (w tym 1 wymarły) – zobacz opis w tekście
	6 gatunków (w tym 1 wymarły) – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Zmroczek^[3] (Hesperoptenus) – rodzaj ssaków z podrodziny mroczków (Vespertilioninae) w obrębie rodziny mroczkowatych (Vespertilionidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w południowej i południowo-wschodniej Azji^[4]^[5]^[6].

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 37–79 mm, długość ogona 33–63 mm, długość ucha 11–18 mm, długość tylnej stopy 4,5–14 mm, długość przedramienia 24–60 mm; masa ciała 5,5–32 g^[5]^[7].

Systematyka

Takson Hesperoptenus zdefiniował (w randze podrodzaju w obrębie Vesperus) w 1868 roku niemiecki zoolog Wilhelm Peters w artykule zatytułowanym Raport o nietoperzach zebranych przez pana markiza Giacomo Dorię w Sarawaku na Borneo, opublikowanym w czasopiśmie „Monatsberichte der Königlichen Preussische Akademie des Wissenschaften zu Berlin”^[1]. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) zmroczek malajski (H. doriae).

Etymologia

Hesperoptenus: gr. εσπερος esperos ‘wieczór’; -πτερος -pteros ‘-skrzydły’, od πτερον pteron ‘skrzydło’^[8].
Milithronycteris: nazwa honoruje Gerrita Smitha Millera (1869–1956), amerykańskiego botanika i zoologa; nazwa powstała z połączenia greckich słów: μνλωθρσς milōthros ‘mistrz młynarski’ (ang. master miller) oraz νυκτερις nukteris, νυκτεριδος nukteridos ‘nietoperz’^[2]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Nycticejus tickelli E. Blyth, 1851.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki^[9]^[7]^[4]^[3]:

Gatunek	Autor i rok opisu	Nazwa zwyczajowa^[3]	Podgatunki^[5]^[4]^[7]	Rozmieszczenie geograficzne^[5]^[4]^[7]	Podstawowe wymiary^[5]^[7]^[a]	Status IUCN^[10]
Hesperoptenus doriae	(W.C.H. Peters, 1868)	zmroczek malajski	gatunek monotypowy	endemit Malezji: część półwyspowa i zachodnie Borneo (Sarawak)	DC: około 5,1 cm DO: około 4 cm DP: 3,8–4,1 cm MC: 8,2–8,3 g	DD
Hesperoptenus tickelli	(E. Blyth, 1851)	zmroczek żółtawy	gatunek monotypowy	Indie (wraz z Andamanami), Nepal, Bhutan, Bangladesz, Sri Lanka i kontynentalna Azja Południowo-Wschodnia; być może południowe Chiny	DC: 6,1–7,9 cm DO: 4,4–6,3 cm DP: 4,9–6 cm MC: 15–21 g	LC
Hesperoptenus blanfordi	(Dobson, 1877)	zmroczek rudawy	gatunek monotypowy	południowo-wschodnia Mjanma (Taninthayi) na południe do Półwyspu Malajskiego, rozproszony w Laosie, Kambodży, Wietnamie i na Borneo (Malezja i Indonezja); zakres wysokości: 0–1300 m n.p.m.	DC: 3,7–4,5 cm DO: 3,3–3,4 cm DP: 2,4–2,9 cm MC: 5,5–8 g	LC
Hesperoptenus tomesi	O. Thomas, 1905	zmroczek duży	gatunek monotypowy	południowa Tajlandia (Park Narodowy Kaeng Krachan), półwyspowa Malezja oraz północne i zachodnie Borneo (Sabah i Sarawak)	DC: około 7,4 cm DO: 4,9–5,3 cm DP: 5–5,3 cm MC: 30–32 g	VU
Hesperoptenus gaskelli	J. Edwards Hill, 1983	zmroczek samotny	gatunek monotypowy	endemit Indonezji: wschodnio-środkowy Celebes (znany z miejsca typowego nad rzeką Ranu); zakres wysokości: około 10 m n.p.m.	DC: brak danych DO: brak danych DP: około 4 cm MC: brak danych	DD

Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski, VU – gatunek narażony, DD – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia.

Opisano również gatunek wymarły z plejstocenu dzisiejszej Chińskiej Republiki Ludowej^[11]:

Hesperopternus giganteus Yang, 1934

Uwagi

↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona (bez ogona); DP – długość przedramienia; MC – masa ciała

Przypisy

↑ ^a ^b W. Peters. Mittheilung über die von dem Hrn. Marquis Giacomo Doria in Sarawak auf Borneo gesammelten Flederthiere. „Monatsberichte der Königlichen Preussische Akademie des Wissenschaften zu Berlin”. 1868, s. 626, 1868. (niem.).
↑ ^a ^b J.E. Hill. Bats referred to Hesperoptenus Peters, 1869 (Chiroptera: Vespertilionidae) with the description of a new subgenus. „Bulletin of the British Museum (Natural History). Zoology”. 30, s. 14, 1976. (ang.).
↑ ^a ^b ^c Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 116. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
↑ ^a ^b ^c ^d C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 234. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
↑ ^a ^b ^c ^d ^e R. Moratelli, C. Burgin, V. Cláudio, R. Novaes, A. López-Baucells & R. Haslauer: Family Vespertilionidae (Vesper Bats). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 9: Bats. Barcelona: Lynx Edicions, 2019, s. 834–836. ISBN 978-84-16728-19-0. (ang.).
↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Hesperoptenus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-03-05]. (ang.).
↑ ^a ^b ^c ^d ^e Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 540. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
↑ T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 321, 1904. (ang.).
↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.3) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-10-27]. (ang.).
↑ Taxonomy: Hesperoptenus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-10-27]. (ang.).
↑ Z. Yang. On the Insectivora, Chiroptera, Rodentia and Primates other than Sinanthropus from locality 1 at Choukoutien. „Palaeontologia Sinica”. Series C. 8 (3), s. 37, 1935. (ang.).

[10] DC – długość ciała; DO – długość ogona (bez ogona); DP – długość przedramienia; MC – masa ciała

[Peters-1] W. Peters. Mittheilung über die von dem Hrn. Marquis Giacomo Doria in Sarawak auf Borneo gesammelten Flederthiere. „Monatsberichte der Königlichen Preussische Akademie des Wissenschaften zu Berlin”. 1868, s. 626, 1868. (niem.).

[Hill-2] J.E. Hill. Bats referred to Hesperoptenus Peters, 1869 (Chiroptera: Vespertilionidae) with the description of a new subgenus. „Bulletin of the British Museum (Natural History). Zoology”. 30, s. 14, 1976. (ang.).

[Cichocki&inni-3] Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 116. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[Burgin&inni-4] C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 234. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).

[Moratelli&inni-5] R. Moratelli, C. Burgin, V. Cláudio, R. Novaes, A. López-Baucells & R. Haslauer: Family Vespertilionidae (Vesper Bats). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 9: Bats. Barcelona: Lynx Edicions, 2019, s. 834–836. ISBN 978-84-16728-19-0. (ang.).

[Wilson&Reeder-6] D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Hesperoptenus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-03-05]. (ang.).

[amw-7] Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 540. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[Palmer-8] T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 321, 1904. (ang.).

[mdd-9] N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.3) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-10-27]. (ang.).

[11] Taxonomy: Hesperoptenus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-10-27]. (ang.).

[yang-12] Z. Yang. On the Insectivora, Chiroptera, Rodentia and Primates other than Sinanthropus from locality 1 at Choukoutien. „Palaeontologia Sinica”. Series C. 8 (3), s. 37, 1935. (ang.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[a]

[10]

[11]