Zofia Sutorowska

Zofia Irena Sutorowska

I.K.

Data i miejsce urodzenia	16 września 1899 Warszawa
Data i miejsce śmierci	30 sierpnia 1985 Rabka
Miejsce spoczynku	Rabka, cmentarz miejski
Zawód, zajęcie	nauczyciel
Narodowość	polska
Tytuł naukowy	doktor filozofii
Edukacja	Uniwersytet Warszawski
Rodzice	Edward, Marianna
Odznaczenia

Zofia Irena Sutorowska (ur. 16 września 1899 w Warszawie, zm. 30 sierpnia 1985 w Rabce) – polska nauczycielka i bibliotekarka, działaczka Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, zasłużona dla Rabki i regionu.

Była córką urzędnika handlowego Edwarda i Marianny Teresy z Kamockich. W latach 1909–1919 uczęszczała do Gimnazjum Żeńskiego przy pensji Marii Klary Ledworuskiej w Warszawie, egzamin dojrzałości zdając w 1919 ze stopniem celującym. W 1920 podjęła studia w zakresie historii i filologii romańskiej na Uniwersytecie Warszawskim, ukończone uzyskaniem dyplomu doktora filozofii 3 lipca 1926. Rozprawę doktorską Dyktat dokumentów Bolesława Wstydliwego przygotowała pod kierunkiem Jana Karola Kochanowskiego-Korwina. Jednocześnie studiowała w Instytucie Francuskim w Warszawie i Grenoble, a od 1922 bezpłatnie praktykowała w Bibliotece Uniwersyteckiej, zajmując się katalogowaniem zbiorów. W czerwcu 1926 przez miesiąc prowadziła prace katalogowe w Muzeum imienia Chałubińskiego w Zakopanem. Od 21 listopada 1929 legitymowała się dyplomem nauczyciela szkół średnich.

Od roku szkolnego 1926/1927 pracowała jako nauczycielka. Początkowo uczyła języka polskiego, historii i propedeutyki filozofii w Gimnazjum Żeńskim im. Królowej Korony Polskiej Sióstr Niepokalanek w Nowym Sączu, w 1928 przeniosła się do Rabki, gdzie została nauczycielką historii i języka francuskiego w Gimnazjum Sanatoryjnym pod wezwaniem św. Teresy. Lata 1930-1938 spędziła poza Rabką, do 1934 pracując w Gimnazjum i Seminarium Nauczycielskim Sióstr Zmartwychwstanek na warszawskim Żoliborzu, a przez kolejne cztery lata w Gimnazjum i Liceum Sióstr Nazaretanek w Częstochowie (pełniła tamże funkcję kierowniczą); w Rabce przebywała w miesiącach wakacyjnych. W 1938 osiedliła się w Rabce na stałe. Do wybuchu II wojny światowej pracowała w bibliotece Towarzystwa Szkoły Ludowej.

Od lat 20. XX wieku Sutorowska zaangażowana była w działalność w rabczańskim oddziale Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. W grudniu 1927 uczestniczyła w spotkaniu założycielskim oddziału, obok ks. Jana Kantego Surowiaka (pierwszego prezesa), ks. Justyna Bulandy, Stanisława Dunin-Borkowskiego, Jerzego Czoponowskiego oraz Władysława Klempki. Szczególnie aktywna w sekcji etnograficznej, wspólnie z ks. Surowiakiem uczestniczyła w akcji gromadzenia eksponatów do tworzonego muzeum. W sierpniu 1929 wspólnie z Dunin-Borkowskim odbyła wyprawę do Poręby Wielkiej w celu uzyskania zgody Władysława Orkana na przyjęcie patronatu Podhalańskiego Muzeum Regionalnego; pisarz nie tylko zgodził się zostać patronem muzeum, ale i w nawiązaniu do planów etnografa krakowskiego Kazimierza Dobrowolskiego określił zasięg terytorialny działania przyszłej placówki.

W chwili wybuchu II wojny światowej Zofia Sutorowska przystąpiła do ratowania zbiorów bibliotecznych Towarzystwa Szkoły Ludowej, część z książek ukrywając u siebie, część u zaprzyjaźnionych i zaufanych osób. Włączyła się także niebawem do akcji tajnego nauczania. Namawiała do współpracy nauczycieli oraz przekonywała rodziców, by ich dzieci kontynuowały naukę szkolną w warunkach konspiracyjnych. Sama układała programy nauczania na poziomie szkoły podstawowej i średniej, a książki, w ramach popularnej "biblioteki wędrującej", dostarczała bezpośrednio do domów. W ten sposób za jej pośrednictwem w Rabce skorzystało z tajnego nauczania około 180 uczniów, a Sutorowska działała też w niedalekim Jordanowie, ucząc przedmiotów humanistycznych w konspiracyjnym liceum. Swoje działania prowadziła pod przykryciem obnośnego krawiectwa, usług cerowania i łatania odzieży oraz bielizny.

W styczniu 1945 uczestniczyła w pracach nad odnowieniem szkolnictwa w Rabce, a wiosną tegoż roku zasiadała w Nowym Targu w komisji weryfikującej świadectwa uzyskane w tajnym nauczaniu. Od 1945 była nauczycielką historii i francuskiego w Gimnazjum Ogólnokształcącym Jana Wieczorkowskiego. Zajmowała się także organizacją bibliotek w powiecie, by w 1949 przejść na stanowisko kierownika Biblioteki Gminnej w Rabce, późniejszej Biblioteki Miejskiej. W 1961 przeszła na emeryturę, ale nadal pracowała w bibliotece w wymiarze 1/2 etatu. Działała w szeregu organizacji społecznych; była członkinią komisji historycznej oddziału Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w Rabce, członkinią Komisji Oświatowej Miejskiej Rady Narodowej, współzałożycielką oddziału Towarzystwa Opieki nad Zwierzętami.

Pod własnym nazwiskiem lub pseudonimem I.K. publikowała liczne artykuły w pismach „Ziemia”, „Oświata i Wychowanie”, „Stolica”, „Podhalanka”; większość z nich dotyczyła tematyki lokalnej. W okresie okupacji niemieckiej pisała pamiętnik, już po śmierci autorki opublikowany w „Tygodniku Podhalańskim” w 1993 (nr 11-23) w opracowaniu Bogdany Pilichowskiej.

Nie założyła rodziny. Zmarła w Rabce 30 sierpnia 1985, pochowana została na miejscowym cmentarzu przy ulicy Władysława Orkana.

• Złota Odznaka ZNP
• Złota Odznaka Honorowa Polskiego Czerwonego Krzyża
• Złota Honorowa Odznaka PTTK
• Medal Komisji Edukacji Narodowej

• Maria Olszowska, Elfryda Trybowska, Słownik biograficzny Rabki, Oficyna Wydawnicza "Wierchy", Kraków-Rabka 2007