Zádiel

Zádiel
Ilustracja
Kościół we wsi Zádiel
Państwo

 Słowacja

Kraj

 koszycki

Powiat

Koszyce-okolice

Starosta

Július Nehoda[1]

Powierzchnia

3,52[2] km²

Wysokość

246[3] m n.p.m.

Populacja (2023)

 

• liczba ludności

153[4]

• gęstość

43,09[5] os./km²

Nr kierunkowy

+421 55[3]

Kod pocztowy

044 02[3]

Tablice rejestracyjne

KS

Położenie na mapie kraju koszyckiego
Mapa konturowa kraju koszyckiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Zádiel”
Położenie na mapie Słowacji
Mapa konturowa Słowacji, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Zádiel”
48°36′50″N 20°49′58″E/48,613889 20,832778
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Zádiel (daw. Zadiel, węg. Szádelő, Szádellő) – wieś w powiecie Koszyce-okolice, w kraju koszyckim na Słowacji. Od roku 1964, po połączeniu z pierwotnie osobnymi miejscowościami Dvorníky i Včeláre, wchodziła w skład jednostki zwanej Zádielske Dvorníky. W 1990 r. Zádiel odłączył się od tej wspólnoty i ponownie usamodzielnił się.

Położenie

Wieś leży w Kotlinie Turniańskiej, u południowych podnóży Płaskowyżu Górnego Wierchu i Płaskowyżu Zadzielskiego, przy dolnym wylocie rozdzielającej je Doliny Zadzielskiej, na wysokości 255 m n.p.m.

Historia

Osada funkcjonowała zapewne jeszcze przed najazdem tatarskim z lat 1241–1242. Po raz pierwszy jednak wspominana była w 1317 r., kiedy była własnością drobnej szlachty. Od roku 1429 właścicielami wsi była rodzina Zsemplenii Szádelei. W roku 1483 wieś przeszła w ręce rodziny Varju. Od XVI w. jako wieś poddańcza należała do Bebeków, właścicieli „państwa” feudalnego z siedzibą na zamku Turnia (słow. Turniansky hrad), a potem do kolejnych właścicieli Turni[6]. Po spustoszeniu w XVII w. przez Turków, ponownie zaludnili ją pod koniec tego stulecia protestanci wygnani z niedalekiego miasteczka Turňa (dziś Turňa nad Bodvou). W 1682 Imre Thököly darował ją Pavlovi Szemeseyowi, od którego drogą kupna przeszła ona później w 1697 r. do Kuglewichów. Być może, że pod koniec 1683 r. przez wieś przeszły jakieś polskie oddziały z armii polskiej Jana III Sobieskiego wracającej spod Wiednia[6].

Mieszkańcy wsi zajmowali się pasterstwem, a także pracą w lasach i furmanieniem, co wiązało się z istnieniem w niej dużego tartaku, napędzanego wodami Blatnicy i zanikłego w 1912 r.[6]

Po arbitrażu wiedeńskim 2 listopada 1938 r. wieś została włączona w granice państwa węgierskiego. Stan taki trwał do 1945 r. Jesienią i zimą 1944 r. mieszkańcy utrzymywali grupę dezerterów z armii węgierskiej, którzy ukrywali się w jaskiniach Zádielskiej doliny. Tuż przed Bożym Narodzeniem 1944 r. do wsi wkroczyli żołnierze rumuńscy, którzy jednak musieli się wkrótce wycofać w obliczu silnego kontruderzenia niemieckiego. Zádiel ostatecznie zajęły 15 stycznia 1945 r. oddziały 4 Frontu Ukraińskiego armii radzieckiej[6].


Obecnie Zádiel liczy 60 domów i 180 mieszkańców (31.12.2007). Narodowość słowacką deklaruje 13,4% mieszkańców, węgierską – 86,6%. Wyznanie rzymskokatolickie deklaruje 19,25% ludności, ewangelickie (wyznania augsburskiego) 79,47%, greckokatolickie 1,07%, inne 0,53%. Mieszkańcy zajmują się rolnictwem, ogrodnictwem i pracą w okolicznych zakładach przemysłowych.

Zabytki

  • Kościół (ewangelicko-reformowany), klasycystyczny. Zbudowany w końcu XVIII w. (po roku 1760) na miejscu starszej świątyni. Rozbudowany w 1906 r. Początkowo podlegał artykularnemu zborowi w Žarnovie, usamodzielnił się w roku 1848[6].
  • Dawny cmentarz kalwiński z resztkami starych, drewnianych nagrobków[6].

Przypisy

  1. ↑ Zoznam zvolených starostov a primátorov podľa obcí, miest a mestských častí. Štatistický úrad Slovenskej republiky, 2014. [dostęp 2017-11-17]. (słow.).
  2. ↑ Statistical Office of the Slovak Republic (www.statistics.sk): Hustota obyvateľstva - obce. www.statistics.sk. [dostęp 2024-03-28]. Ustawienia: om7014rr_obc: 3,52S_SK, om7014rr_ukaz: Rozloha (Štvorcový meter)
  3. ↑ a b c Statistical Office of the Slovak Republic: Základná charakteristika. 2015-04-17. [dostęp 2022-03-31]. (słow.).
  4. ↑ Statistical Office of the Slovak Republic (www.statistics.sk): Počet obyvateľov podľa pohlavia - obce (ročne). www.statistics.sk. [dostęp 2024-03-28]. Ustawienia: om7101rr_obc: AREAS_SK
  5. ↑ Statistical Office of the Slovak Republic (www.statistics.sk): Hustota obyvateľstva - obce. www.statistics.sk. [dostęp 2024-03-28]. Ustawienia: om7014rr_obc: AREAS_SK
  6. ↑ a b c d e f Juraj Bárta. Zádielska dolina od praveku po oslobodenie. „Krásy Slovenska”. LIV, s. 388-393, 9/1977. 

Bibliografia

  • Ďurček Jozef a kolektív: Slovenský kras. Turistický sprievodca ČSSR, č. 41, wyd. Šport, slovenské telovýchovné vydavateľstvo, Bratislava 1989, ISBN 80-7096-020-5.
  • Slovenský kras – Domica. Turistická mapa 1:50 000, wydanie 3, wyd. VKÚ Harmanec 2007, ISBN 80-8042-413-6.
Miejscowości powiatu Koszyce-okolice
Miasta
Wsie

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya