161 Batalion WOP

161 Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza – zlikwidowany pododdział graniczny Wojsk Ochrony Pogranicza pełniący służbę na granicy morskiej.

Na podstawie rozkazu MBP nr 043/org z 3 czerwca 1950, na bazie 4 Brygady Ochrony Pogranicza, sformowano 16 Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza, a z dniem 1 stycznia 1951 lęborski 2 batalion OP przemianowano na 161 batalion WOP^[3] JW 1007^[4].

Latem 1956 w batalionie zlikwidowano sekcję tyłów. Sprawy gospodarcze podporządkowano bezpośrednio brygadzie^[5]. W sierpniu 1956 do 161 batalionu WOP włączono strażnicę nr 85 Rowy i nr 86 Smołdziński Las z 15 Brygady WOP w Koszalinie^[a]. W tym też przeniesiono grupę manewrową brygady do Lęborka i podporządkowano ją dowódcy 161 batalionu WOP^[6].

Z dniem 1 czerwca 1957 przekazano 15 Brygadzie WOP w Koszalinie 161 batalion WOP (bez strażnicy WOP Władysławowo)^[b][7].

W 1966 batalion odwodowy WOP w Lęborku, był przeznaczony do działań rozpoznawczo–likwidacyjnych w strefie nadgranicznej i w pasie granicznym^[8].

W połowie 1969 batalion odwodowy WOP w Lęborku, składający się z dwóch kompanii piechoty, realizował zadania szkoleniowe (szkolenie unitarne każdego wcielenia oraz stanowił odwód do wszelkiego rodzaju działań granicznych)^[9].

1 czerwca 1976, w związku z przejściem na dwuszczeblowy system dowodzenia, rozwiązano batalion. W jego miejsce zorganizowano sekcję zwiadu i kompanię odwodową. Strażnice podporządkowano bezpośrednio brygadzie^[10].

Struktura organizacyjna batalionu w marcu 1954^[11]

• dowództwo – Lębork
• strażnica nr 87 – Łeba
• strażnica nr 88 – Stilo
• strażnica nr 89 – Białogóra
• strażnica nr 90 – Karwia
• strażnica nr 91 – Władysławowo.

1 stycznia 1960 batalionowi WOP Lębork podlegały

• 1 strażnica WOP III kategorii Karwia
• 2 strażnica WOP III kategorii Białogóra
• 3 strażnica WOP III kategorii Styllo
• 4 strażnica WOP III kategorii Łeba
• 5 strażnica WOP IV kategorii Smołdziański Las
• 6 strażnica WOP III kategorii Rowy.

Struktura batalionu i numeracja strażnic na dzień 1.01.1964

• 1 strażnica WOP lądowa III kategorii Karwia
• placówka kontroli ruchu rybackiego Ostrowo
• placówka kontroli ruchu rybackiego Karwia
• placówka kontroli ruchu rybackiego Dębek
• placówka kontroli ruchu rybackiego Jastrzębia Góra
• 2 strażnica WOP lądowa III kategorii Białogóra
• placówka kontroli ruchu rybackiego Białogóra
• placówka kontroli ruchu rybackiego Lubiatowo
• 3 strażnica WOP lądowa III kategorii Styllo
• 4 strażnica WOP lądowa III kategorii Łeba
• 5 strażnica WOP lądowa IV kategorii Smołdziński Las
• 6 strażnica WOP lądowa III kategorii Rowy
• placówka kontroli ruchu rybackiego Rowy.

Struktura batalionu odwodowego 16 KB WOP w Lęborku na dzień 1.07.1971^[12]

• pluton łączności
• pluton ochrony
• pluton cekaemów
• sekcja techniczna
• pluton transportowo-gospodarczy
• pluton medyczny
• pododdziały przysztabowe
  • pluton saperów
  • pluton ochrony
  • pluton techniczny
  • kompania łączności
  • kompania zaopatrzenia
  • kompania medyczna
  • orkiestra.

• 153 batalion WOP^[13] ⇔ 162 batalion WOP^[14] – 1.01.1951.

• kpt. Augustyn Iżyniec (1.01.1951–14.02.1953)^[c][1]
• kpt Leon Tarnawski (od 1953)
• mjr Anatol Rosnowski (był 1.01.1955)^[15]
• mjr Szczepan Cheba (do 1960)^[16] 
• kpt. Marian Piotrowski p.o. (od 1960)^[16] 
• ppłk Szczepan Cheba (był w 1971).

• Ireneusz Bieniecki. Kaszubska Brygada Wosk Ochrony Pogranicza w ochronie granicy morskiej na Wybrzeżu Gdańskim w latach 1945–1991 (powstanie, zmiany organizacyjne i metody pełnienia służby). „Biuletyn Centralnego Ośrodka Straży Granicznej Z historii ochrony granic”. 1/05, s. 45–57, 2005. Koszalin: Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej. ISSN 1429-2505. 
• Ireneusz Bieniecki. Zmiany w Systemie Organizacji Ochrony Polskiej Granicy Morskiej w latach 1965–1991. „Biuletyn Historyczny”. nr 23, s. 154–174, 2008. Gdynia: Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni ul. Zawiszy Czarnego nr 1A, 81-374 Gdynia. ISSN 0137-5539. 
• Zenon Jackiewicz: Wojska Ochrony Pogranicza (1945–1991) : Krótki informator historyczny. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909304-3-9.
• Archiwum Straży Granicznej, DWOP sygn. 2825/1. Rejestr główny jednostek WOP.
• Archiwum Straży Granicznej, Historia Kaszubskiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza. Gdańsk 1965.
• Archiwum Straży Granicznej, Historia Bałtyckiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza 1945–1960. Koszalin 1961