Anataz
| |
| Właściwości chemiczne i fizyczne | |
| Inne nazwy |
oktaedryt |
|---|---|
| Skład chemiczny |
TiO2 (dwutlenek tytanu) |
| Twardość w skali Mohsa |
5,5–6[1] |
| Przełam | |
| Łupliwość |
doskonała w dwóch kierunkach[1], wyraźna, doskonała wg {001} i {011}[3] |
| Pokrój kryształu |
dwupiramidalny[2], wydłużony[3], piramidalny[4], rzadziej pryzmatyczny lub tabliczkowy[5] |
| Układ krystalograficzny | |
| Klasa krystalograficzna | |
| Właściwości mechaniczne |
kruchy[4] |
| Gęstość |
3,8–4[1] g/cm³ |
| Właściwości optyczne | |
| Barwa |
bezbarwny; różowa, czerwona, żółta, zielona miodowa, brunatna, niebieskozielona, niebieska, ciemnoniebieska, czarna[3] |
| Rysa | |
| Połysk |
metaliczny, diamentowy, tłusty, półmetaliczny[2], szklisty[6][3] |
| Współczynnik załamania | |
| Inne |
dwójłomność: 0,073[4] pleochroizm: słaby[4] dyspersja (optyka): 0,213–0,259 (bardzo silna)[5] |
| Dodatkowe dane | |
| Klasyfikacja Strunza |
4.DD.05[4] |
Anataz (Oktaedryt) – minerał, odmiana polimorficzna dwutlenku tytanu. Według ustaleń Louisa Nicolasa Vauquelina jego właściwości są analogiczne do rutylu. Pierwszy raz o tym minerale pisano w roku 1738[1]. Nazwa wywodzi się z greckiego słowa anatasis, oznaczającego wydłużenie (rozciągnięcie), co nawiązuje do pokroju minerału[7].
Właściwości
Parametry komórki elementarnej:
a = 0,37852 nm
b = 0,37852 nm
c = 0,95139 nm
Krystalizuje w układzie tetragonalnym[2]. Tworzy kryształy ostro zakończone o postaci podwójnej piramidy tetragonalnej, lub dwuścianem podstawowym[2][6][3]. Tworzy kryształy narosłe, rzadko wrosłe[2]. Czasami występuje w postaci ośmiościanu (oktaedru)[6]. Rzadziej ma pokrój słupkowy lub tabliczkowy[6][3]. Często zbliźniaczone[3]. Sporadycznie wykazuje podłużne prążkowanie na ścianach kryształów[6]. Niekiedy tworzy skupienia ziarniste[5]. Jest jedną z trzech odmian polimorficznych dwutlenku tytanu obok rutylu i brukitu[3]. Jest kruchy, przezroczysty, przeświecający[6] do nieprzezroczystego[3]. Ciemno zabarwione kryształy wykazują pleochroizm o barwach: żółtobrązowej, zielononiebieskiej, brązowej[3]. Nierozpuszczalny w kwasach i nietopliwy[6].
Występowanie
Powszechnie występuje jako składniki skał magmowych, metamorficznych, osadowych i okruchowych[2][3]. Spotykany w żyłach typu alpejskiego, gnejsach, łupkach metamorficznych, łupkach chlorytowych, jako minerał akcesoryczny w niektórych granitach, pegmatytach i bogatych w tytan skałach zasadowych[6]. karbonatytach, iłach, piaskowcach[2][3]. Bywa pospolitym składnikiem utworów aluwialnych[3][6]. Tworzy się z roztworów hydrotermalnych obok kryształu górskiego i adularu. Niekiedy jest produktem przeobrażenia innych minerałów zawierających tytan[3]. Występuje niemal wyłącznie w formie małych, rozproszonych kryształów. Towarzyszą mu brookit, rutyl, tytanit, ilmenit, albit, kryształ górski, epidot[5], kwarc, skaleń, hematyt, piryt, klinochlor[4], adular, magnetyt, kalcyt i chloryt[2][6][3].
Miejsca występowania
Na świecie: Jest minerałem rzadkim. Występuje w: Szwajcarii – w masywie St.Gothard i Francji – Bourg d’Oisans – połyskujące żółte kryształy, Austrii, Włoszech, Czechach, Wielkiej Brytanii, Norwegii – ciemnoniebieski anataz, Rosji – Ural; USA – Kolorado, Massachusetts; Brazylii – Minas Gerais i RPA. Okazy z Brazylii, Kanady, RPA i Rosji występują w piaskach i żwirach diamentowo- i złotonośnych.
W Polsce: występuje w Sudetach, stwierdzony w granitach Karkonoszy (Karpacz)[3] i okolicach Jegłowej k. Strzelina[6], okolicach Jeleniej Góry i Kowar oraz w wierceniach w rejonie Suwałk[3].
Zastosowanie
- Jest wykorzystywany do produkcji głównie bieli tytanowej;
- do pozyskiwania tytanu;
- ma znaczenie naukowe;
- stanowi poszukiwany kamień kolekcjonerski;
- bywa używany jako kamień jubilerski (najbardziej cenione są okazy barwy niebieskiej i lawendowoniebieskiej);
Przypisy
- ↑ a b c d Medenbach i Sussieck-Fornefeld 1996 ↓, s. 116.
- ↑ a b c d e f g h i Rupert Hochleitner, Minerały, kamienie szlachetne, skały, Multico Oficyna Wydawnicza, 15 kwietnia 2022, s. 292, ISBN 978-83-7073-816-7.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t Eligiusz Szełęg, Minerały i skały Polski, Multico Oficyna Wydawnicza, 2023, s. 94, ISBN 978-83-7073-816-7.
- ↑ a b c d e f g h Anatase, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2025-05-23] (ang.).
- ↑ a b c d e f Ryszard Hutnik, Eufrozyna Piątek, Jerzy Wierski, Michał Sachanbiński, Vademecum Zbieracza Kamieni Szlachetnych i Ozdobnych, Wydawnictwo Geologiczne, 1984, s. 100, ISBN 83-220-0199-1.
- ↑ a b c d e f g h i j k l Jan Parafiniuk, Atlas Minerałów, Multico Oficyna Wydawnicza, 2019, s. 112–114, ISBN 978-83-7073-845-7.
- ↑ Jerzy Żaba, Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów, Wydawnictwa Videograf SA, 2024, s. 32, ISBN 978-83-8293-231-7.
Bibliografia
- Olaf Medenbach, Cornelia Sussieck-Fornefeld: Minerały. Warszawa: Świat Książki, 1996, seria: Leksykon Przyrodniczy. ISBN 83-7129-194-9.
- Podręczny Leksykon Przyrodniczy – Minerały i kamienie szlachetne
- Atlas mineralogii
- R.Hochleitner – Minerały i kryształy
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.