Antonio Buttazzoni

Antonio Marco Buttazzoni (ur. 25 kwietnia 1800 w Trieście, zm. 10 sierpnia 1848 w Lublanie) – architekt działający głównie w Trieście, jeden z przedstawicieli neoklasycyzmu w architekturze miasta pierwszej połowy XIX wieku. Projektował pałace miejskie, kamienice mieszkalne i rezydencje prywatne. Jego twórczość pozostawała pod wpływem Mattea Pertscha, architektury Andrei Palladia oraz klasycyzmu akademickiego rozwijanego w mediolańskiej Akademii Brera^[1].

Urodził się w Trieście jako syn Giovanniego Buttazzoniego, w rodzinie wywodzącej się z San Daniele del Friuli. Początkowe przygotowanie zawodowe zdobywał dzięki wujowi, mistrzowi budowlanemu Francescowi Corettiemu. Następnie przez cztery lata pracował w pracowni Mattea Pertscha, jednego z głównych przedstawicieli triesteńskiego neoklasycyzmu, a równocześnie uczył się geometrii pod kierunkiem Andrei de Stadlera^[1].

Studiował architekturę w Akademii Brera w Mediolanie. Podczas nauki uczestniczył w konkursach akademickich i otrzymał złoty medal za projekt archiwum przeznaczonego dla miasta stołecznego. Po ukończeniu studiów powrócił około 1821 roku do Triestu, gdzie rozpoczął samodzielną działalność projektową^[1].

W źródłach występuje rozbieżność dotycząca daty jego urodzenia. Maria Walcher w Dizionario Biografico degli Italiani oraz regionalny katalog dziedzictwa Friuli-Wenecji Julijskiej podają 25 kwietnia 1800 roku. W materiałach projektu muzealnego Vivere l’Ottocento a Trieste wskazano natomiast 26 kwietnia 1798 roku^[1][2][3].

W latach 20. i 30. XIX wieku należał do cenionych architektów działających w rozbudowującym się Trieście. Pracował przede wszystkim dla miejscowych kupców, przedsiębiorców i właścicieli nieruchomości, projektując zabudowę nowych dzielnic powstających poza dawnym obwodem miejskim. Jego budynki charakteryzowały się symetrycznymi elewacjami, stosowaniem wielkiego porządku pilastrów lub kolumn oraz oszczędną dekoracją rzeźbiarską^[1][3].

W 1845 roku ograniczył działalność architektoniczną i zaangażował się w budowę linii kolejowej mającej połączyć Triest z Wiedniem. Pełnił funkcję kierownika technicznego i przedstawiciela przedsiębiorstwa realizującego odcinek między Lublaną a Zidanim Mostem, określanym w źródłach niemiecką nazwą Steinbrück^[1].

Podczas prac kolejowych zachorował na dur brzuszny. Zmarł 10 sierpnia 1848 roku w Lublanie^[1].

Buttazzoni zajmował się przede wszystkim architekturą mieszkaniową i handlową. W początkowym okresie twórczości pozostawał pod wpływem akademickiego neoklasycyzmu oraz realizacji Mattea Pertscha. W późniejszych projektach upraszczał układ fasad, ograniczał dekorację i wykorzystywał regularne podziały geometryczne, nawiązujące do architektury palladiańskiej^[1][3].

W 1824 roku opracował zabudowę dla kupców Felicego i Vitalego Vivante w początkowej części Borgo Teresiano. Zespół obejmował Casa Vivante oraz sąsiedni Palazzo Tommaseo, tworzące jednolitą kompozycję neoklasycystyczną przy obecnym Piazza Tommaseo. W jednym z budynków działa później Caffè Tommaseo^[4][5].

W 1825 roku zaprojektował Palazzo Vucetich dla kupca zbożowego Michelego Vuceticha. Pałac powstał przy ówczesnej Riva dei Pescatori w Borgo Giuseppino. Jego neoklasycystyczna architektura nawiązuje do Palazzo Carciotti, zaprojektowanego przez Mattea Pertscha^[6].

W 1837 roku przeprowadził przebudowę i nadbudowę Casa Scaramangà przy obecnym Piazza Sant’Antonio Nuovo. Budynek stał się później siedzibą Fondazione Scaramangà di Altomonte, gromadzącej zbiory związane z historią Triestu i miejscowych rodzin kupieckich^[3].

Do najbardziej znanych realizacji architekta należy Palazzo Stratti, wzniesiony w 1839 roku dla kupca Nicolò Strattiego przy obecnym Piazza Unità d’Italia. Buttazzoni traktował pierwotnie elewację od strony Passo di Piazza jako główną fasadę budynku, ponieważ ówczesny układ placu różnił się od współczesnego. Pałac został później kilkakrotnie przebudowany, a fasada od strony placu otrzymała obecny eklektyczny wygląd w 1872 roku^[7][8].

Największym przedsięwzięciem, w którego przygotowaniu uczestniczył Buttazzoni, był projekt Tergesteo, monumentalnego kompleksu handlowo-biurowego z krytą galerią łączącą Piazza della Borsa z placem przed teatrem. Pierwszą koncepcję opracował w 1836 roku, a następnie uczestniczył w konkursie poprzedzającym budowę obiektu^[1][8].

Zespół zrealizowano w latach 1840–1842 według projektu podpisanego przez Francesca Bruyna. Ukończona budowla stanowiła połączenie dwóch wcześniejszych koncepcji: projektu zewnętrznych elewacji i rzutu opracowanego przez Buttazzoniego oraz projektu wewnętrznej galerii autorstwa mediolańskiego architekta Andrei Pizzali. Koncepcja Buttazzoniego zakładała bardziej monumentalne fasady i zastosowanie wielkiego porządku architektonicznego^[8][1].

Do projektów i realizacji Buttazzoniego zaliczane są m.in.^[1][2]:

• Casa Vivante – 1824;
• Palazzo Tommaseo – 1824;
• Palazzo Vucetich – 1825;
• Casa Hierschel przy obecnym Corso Italia – 1833;
• Casa Girometta przy Via San Lazzaro – 1835;
• przebudowa Casa Scaramangà – 1837;
• Casa Kandler-Chiodi przy Via San Nicolò – 1838;
• Palazzo Stratti – 1839;
• projekt Tergesteo – od 1836;
• przebudowa Villi Lehner przy Via Romagna – około 1840.

• L. Franzoni. Antonio Buttazzoni architetto, 1800–1848. „La Porta Orientale”. 20 (3–4), s. 94–100, 1950. (wł.). 
• R. Marin. Antonio Buttazzoni: vita ed opere. „Archeografo Triestino”. 59 (2), s. 401–421, 1999. (wł.). 
• Maria Walcher: L’architettura a Trieste dalla fine del Settecento agli inizi del Novecento. Trieste: 1967, s. 26–27. (wł.).