As-Salman

Artykuł ten został zgłoszony do umieszczenia na stronie głównej w rubryce „Czy wiesz”.
Pomóż nam go sprawdzić: oceń zgłoszoną nominację.

As-Salman

السلمان

Państwo	Irak
Muhafaza	Al-Musanna
Kada	As-Salman
Wysokość	201 m n.p.m.
Położenie na mapie Iraku As-Salman
30°30′16″N 44°32′21″E/30,504444 44,539167

As-Salman (arab. السلمان, trb. As-Salman, trl. Al-Salmān) to miejscowość w południowym Iraku, w muhafazie Al-Musanna. Jest siedzibą kady As-Salman oraz należącego do niej subdystryktu (arab. ‏ناحية, nahija) o tej samej nazwie. Oficjalne dane demograficzne miejscowości nie są publikowane.

Miejscowość jest położona na obszarze Pustyni Południowej, stanowiącej północno-wschodnią część Pustyni Arabskiej, na obszarze pola zapadlisk krasowych^[1]. Około 1,5 km na wschód od jej zabudowań znajdują się ruiny twierdzy i późniejszego więzienia Nugra Salman (znanego też jako Nugrat as-Salman), wzniesionego przez Brytyjczyków w latach 30. XX wieku, w okresie Mandatu Mezopotamii^[2].

Miejscowość jest otoczona Pustynią Południową o charakterze żwirowo-skalistym (współwystępuje tu hamada i serir). Jest jedną z niewielu osad w muhafazie Al-Musanna, która nie leży nad żadną wadi. Zamiast tego jest położona w rejonie gęstego występowania późnomioceńskich zapadlisk krasowych, tworzących rozległy obszar bezodpływowy, w którym gromadzą się wody opadowe, tworząc niewielkie stawy^[3].

Podłoże pod As-Salman zbudowane jest z paleogeńskich wapieni, powstałych w Oceanie Tetydy około 50–35 milionów lat temu. Występują tam też późniejsze dolomity^[4]. Miejscowość leży w obrębie eoceńskiej środkowej formacji Dammam. U schyłku eocenu, w trakcie regresji morza, utworzyły się tu złoża anhydrytów, co wskazuje na wysoką temperaturę i duże zasolenie ustępujących wód. Ich obecność potwierdził odwiert wykonany w mieście^[3].

Iraccy geolodzy dzielą Pustynię Południową na kilka jednostek fizycznogeograficznych. As-Salman znajduje się niemal w samym centrum jednostki Al-Hidżara. Jej historia geologiczna przedstawia się następująco: morze ustąpiło na przełomie eocenu i oligocenu. Oligocen charakteryzował się klimatem półsuchym. Od miocenu do wczesnego holocenu panował klimat wilgotny, w którym dominowało wietrzenie chemiczne. Od późnego holocenu klimat jest suchy, z dominacją wietrzenia fizycznego. W późnym miocenie rozwinęły się tu intensywne zjawiska krasowe – wapienne podłoże zostało wydrążone, przez płynącą tędy podziemną rzekę. Po ponownym osuszeniu się klimatu rzeka wyschła, a pozostawione po niej pustki zapadły się, tworząc wspomniane wcześniej zapadliska^[3].

Obecna pustynia powstała głównie w czwartorzędzie w wyniku intensywnego wietrzenia fizycznego, m.in. kruszenia skał wapiennych na żwir, z którego jest zbudowana^[3].

Abd al-Dżabbar ar-Rawi w swojej książce „Al-Badijja” („Pustynia”) z 1949 roku powołując się na słowa wczesnośredniowiecznego arabskiego geografa Abu Ubajda As-Sakuniego pisał, że obszar dzisiejszej osady As-Salman w okresie dżahilijji był ważnym punktem czerpania wody na szlaku z Mezopotamii do Tihamy. Miała się tam znajdować stara studnia, przy której mieścił się grób zmarłego w trakcie podróży Nawfala ibn Abd Manafa – stryjecznego pradziadka proroka Mahometa. Abd al-Dżabbar ar-Rawi wspomina również, że w miejscowości znajdowała się siedziba dyrekcji posterunków policji granicznej, której podlegały m.in. placówki w Al-Busajji czy Safwanie^[5].

XX-wieczny iracki historyk Dżawad Ali w swej książce zatytułwanej „Al-Mufassal fi tarich al-Arab kabl al-Islam” („Szczegółowa historia Arabów przed islamem”) wspominał o osadzie As-Salman jako o ośrodku kultu bóstwa Al-Muharrika w okresie przedmuzułmańskim^[6].

W latach 20. XX wieku z rozkazu Johna Bagota Glubba na wschód od miejscowości wzniesiono fort, który stał się głównym posterunkiem irackiej policji granicznej. Powstał on w pobliżu ówczesnej granicy Mandatu Brytyjskiego w Iraku z Królestwem Nadżdu i Hidżazu (późniejszą Arabią Saudyjską). Służył on do nadzorowania ruchu koczowników, głównie Beduinów, przekraczających granicę^[7]. W 1930 roku posterunek przekształcono w więzienie polityczne o zaostrzonym rygorze. Po zamachu stanu partii Baas w 1968 roku oprócz opozycji politycznej więziono tam też Kurdów^[8], których poddawano torturom, takim jak wieszanie za stopy na stalowych słupach czy zmuszanie do wielogodzinnego stania w palącym słońcu^[9]. Stary obiekt opuszczono w latach 80. XX wieku, przenosząc więzienie do nowego budynku, który ostatecznie porzucono w 2003 roku wraz z upadkiem reżimu Saddama Husajna^[4]. Do dziś pozostaje on w ruinie, a koczownicy nierzadko przeznaczają jego dziedziniec na schronienie dla swojego bydła^[9].

Głównym źródłem utrzymania ludności jest tradycyjna hodowla zwierząt (głównie owiec, kóz i wielbłądów) oraz niskowydajne rolnictwo^[10].