Baal
| bóg burzy i życiodajnego deszczu, władca świata | |
 Wizerunek Baala na steli z Ugaritu (XV/XIII wiek p.n.e.) | |
| Występowanie | |
|---|---|
| Atrybuty |
szpiczasty hełm z rogami, maczuga, błyskawica |
| Teren kultu | |
| Szczególne miejsce kultu | |
| Odpowiednik |
Zeus (grecki) |
| Rodzina | |
| Ojciec | |
| Rodzeństwo | |
Baal (ugar.: 𐎁𐎓𐎍; fenic.: 𐤁𐤏𐤋; hebr. בַּעַל, trb.: Ba`al; akad.: Bēlu; arab. بعل) – semicki bóg burzy i deszczu, którego ośrodkiem kultu było miasto Ugarit.
Imię Baal należałoby raczej uważać za tytulaturę, gdyż oznacza ono dosłownie „Pan”. Właściwe imię ugaryckiego boga burzy zapisywano 𐎅𐎄 (hd) i wokalizowano prawdopodobnie jako Haddu, co odpowiada aramejskiemu Hadad oraz akadyjskiemu Adad. Księgi biblijne mówią nieraz o Baalu danego miasta lub góry, albo piszą o kulcie „Baalów” w liczbie mnogiej, co sugeruje kult lokalnych bóstw, czyli „panów” w różnych miejscach. U Fenicjan był to np. Baal Hammon w Kartaginie i Baal-Melkart w Tyrze.
W sztuce wyobrażano Baala jako wojownika w szpiczastym hełmie ozdobionym rogami. W jednej ręce dzierży maczugę, w drugiej błyskawicę – jego boski atrybut (z tego powodu w interpretatio Graeca łączony z Zeusem[1]). Zwierzęciem symbolizującym potęgę Baala był byk, przy czym niektóre teksty ukazują go w tej postaci, zapładniającego stada jałówek, co miało ilustrować jego niespożytą seksualną siłę.
Baal w mitologii ugaryckiej
W mitologii ugaryckiej jest to porywczy, pełen młodzieńczego zapału bóg burzy i życiodajnego deszczu, władca świata. Co roku ginął w wyniku walki toczonej z Motem – bogiem śmierci i wysuszonej letnim skwarem ziemi – i zstępował do świata podziemnego, aby z nastaniem wiosny powstać z martwych. Nieustanna walka między życiem a śmiercią była tematem dramatycznego mitu, który głęboko poruszał i przynosił oczyszczenie wewnętrzne. Kiedy wrogowie Baala dokonywali najgorszego z możliwych czynów, ich siła się wyczerpywała[2].
Mity o walce Baala z Jamem i Motem tworzą tzw. Cykl Baala, częściowo zachowany na tabliczkach z Ugaritu.
Walka Baala z Motem to jeden z najstarszych znanych mitów „umierającego i powracającego boga”[3]. Innym mitycznym przeciwnikiem Baala jest Jam, bóg burzy morskiej, który rywalizował z Baalem o władzę nad światem po Elu. Walka Baala z Jamem jest postrzegana przez uczonych jako mit kosmologiczny o walce porządku z siłami chaosu[1]. W przeciwieństwie więc do skrajnie negatywnego obrazu Baala w tradycji biblijnej, w Ugaricie Baal był pozytywnym bóstwem sił życiowych.
Baal w starożytnym Egipcie
Kult Baala dotarł do Egiptu w czasach Ramzesa II (XIX dynastia), ogarniając niższe warstwy społeczeństwa. Żołnierze widzieli w nim strażnika granic. Świątynia Baala znajdowała się w dzielnicy obcokrajowców w Memfis. Wyobrażano go sobie pod postacią psa (odpędzającego złodziei i wrogów), czasem identyfikowano z Setem.
Baal w Biblii
W Biblii wyznawcy Baala jawią się jako główni rywale wyznawców JHWH. Według 1 Krl 18 prorok Eliasz wyzwał kapłanów Baala na „sąd Boży” na górze Karmel. Z czasem w hebrajskim tekście Biblii człon -baal w imionach własnych (takich jak Iszbaal i Meribbaal) został zastąpiony słowem boszet („hańba”)[4].
Antioch IV Epifanes popierał przywrócenie kultu Baala w Judei[1], ponieważ Grecy widzieli w nim swojego Zeusa. Przymuszanie Żydów do jego kultu stało się jednym z powodów powstania machabejskiego.
W tradycji chrześcijańskiej Baal funkcjonuje jako zły demon lub ogólna nazwa fałszywego bożka pogańskiego.
Baal w Cesarstwie Rzymskim
Cesarz Heliogabal (204–222) sprowadził do Rzymu kult El Gabala, lokalnej wersji Baala z syryjskiej Emesy. Przypisywał mu duże znaczenie, traktując go jako główne bóstwo, a przynajmniej próbując mu podporządkować inne bóstwa. Doprowadził między innymi do przeniesienia do jego świątyni ognia Westy, kamienia Wielkiej Macierzy Bogów (Kybele), palladionu i tarcz saliów (ancile). Wobec szaleństwa Heliogabala, po jego śmierci zakazano w Rzymie kultu El Gabala.
Przypisy
- ↑ a b c БРЭ ↓.
- ↑ Grant 1991 ↓, s. 38.
- ↑ ang. dying-and-rising deity, zob. James George Frazer: Złota gałąź.
- ↑ Baal, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2026-04-17] (ang.).
Bibliografia
- Religia kananejska. W: Michael Grant: Dzieje dawnego Izraela. Warszawa: PIW, 1991, s. 38. ISBN 83-06-02154-1.
- Witold Tyloch, Odkrycia w Ugarit a Stary Testament, Warszawa: PWN, 1980.
- Алексей Кимович Лявданский, Ваал, [w:] Большая российская энциклопедия [online] (ros.).
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.