Bajdak

Bajdak (bajdas), bajdarka (ukr., ros. байдак) – jednomasztowa, duża, szeroka, bezpokładowa łódź żaglowo-wiosłowa używana dawniej na rzekach Ukrainy, Białorusi[1] i Rosji; rodzaj barki rzecznej.

Bajdak

Z kadłubem o nieco zwężonym przodzie, miała płaskie dno i proste burty. Wyposażona w dwie kotwice, poruszana była żaglem i wiosłami lub długimi żerdziami (tzw. szóstami). W jej tylnej części mieściła się niewielka kajuta. Z wiarygodnych XIX-wiecznych informacji wiadomo, iż długość bajdaków wynosiła od 15 do 25 sążni(od 26 do ok. 43 metrów), szerokość sięgała 4 sążni (ok. 7 m), a tonaż wahała się od zaledwie 2 do aż 6 tysięcy cetnarów (od ok. 80 kg do przeszło 24 ton). Obsadę takiej łodzi płynącej z prądem i z rozpiętym żaglem stanowiło zazwyczaj 8-20 ludzi, co zapewniało jej prędkość poruszania się rzędu 5-9 ówczesnych wiorst (5,3–ok. 9,5 km) na godzinę, natomiast łódź płynąca pod prąd przy rozpiętym żaglu wymagała obsady 20-50 ludzi, lecz mimo to jej prędkość ograniczała się do 3 wiorst (3,2 km) na godzinę[2].

W Rosji bajdaków używano do przewozu towarów na Berezynie, Dziśnie, Dnieprze, Prypeci i Sożu[2] O ich funkcji handlowej na rzekach wschodnioeuropejskich pisał J.I. Kraszewski[3]:

 Głową rzek tutejszych jest Berezyna, wypływająca z północno-zachodniej strony tegoż powiatu pod Dokszycami, która wpada do Dniepru w powiecie rzeczyckim, spławna od ujścia Sierhuny. Dźwiga ona bajdaki z solą, zbożem, wódką, pieńką, wańczosem, klepką, maszty, szpyry, płyty towarne, brusy i kłody.

Na Dnieprze i Prypeci bajdak był największym statkiem wykorzystywanym w transporcie rzecznym, lecz przez Kozaków używanym także do awanturniczych wypraw na Morze Czarne[4]. Dzięki niewielkiemu zanurzeniu i płaskodennemu kadłubowi łodzie te mogły pokonywać rzeczne mielizny, a przy wysokim stanie wód nawet dnieprowe porohy. Przy wodach opadających podczas suszy używano mniejszych półbajdaków o długości kadłuba 50-80 stóp, szerokości 7-14 stóp i nośności do 1300 cetnarów[2].

W literaturze polskiej użycie bajdaków jako jednostek do transportu wojska opisano w powieści Ogniem i mieczem Henryka Sienkiewicza, m.in. w scenie walki zaporoskich Kozaków z niemiecką piechotą dowodzoną przez podpułkownika Johana Wernera (tom I, rozdz. XIV).

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Słownik wyrazów obcych PWN. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1991, s. 92.
  2. ↑ a b c Orgelbranda Encyklopedia powszechna, dz. cyt., s. 703-704.
  3. ↑ Józef I. Kraszewski: Okruszyny. Zbiór powiastek, rozpraw i obrazków, rozdz. VII: Borysów. Lwów-Warszawa: Wyd. Gubrynowicz i Schmidt/M. Glücksberg, 1876.
  4. ↑ Władysław Kopaliński: Słownik mitów i tradycji kultury, dz. cyt., s. 77.

Bibliografia

Kozacy
Wojska kozackie
Inne grupy
Historia
Sławni Kozacy
Pojęcia

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya