Unia hadziacka
Unia hadziacka lub Ugoda hadziacka (ukr. Гадяцький договір) – umowa zawarta 16 września 1658 w Hadziaczu pomiędzy Rzecząpospolitą Obojga Narodów a Kozackim Wojskiem Zaporoskim, reprezentowanym przez hetmana kozackiego Iwana Wyhowskiego.
Założenia unii
Przewidywała przekształcenie Rzeczypospolitej Obojga Narodów w unię trzech równorzędnych podmiotów prawnych (państw): Korony Królestwa Polskiego, Wielkiego Księstwa Litewskiego i Wielkiego Księstwa Ruskiego, utworzonego z województw kijowskiego, bracławskiego i czernihowskiego (od unii lubelskiej, stanowiących część Korony)[1]. Konsekwencją unii miało być traktatowe ustanowienie odrębnych urzędów dla Rusi (funkcje marszałka ruskiego, obok marszałka koronnego i litewskiego, hetmana ruskiego, kanclerza ruskiego i inne stanowiska analogiczne do istniejących w pozostałych dwóch członach federacji), dopuszczenie posłów ruskich do Sejmu, a biskupów prawosławnych do Senatu. Państwo to miało posiadać własne wojsko, własny skarb, własne ministerstwa i urzędy, pod zwierzchnictwem hetmana z własnego wyboru. Szlachta wszystkich trzech państw miała wybierać wspólnie króla i wysyłać posłów na sejm walny. Unię brzeską postanowiono wykluczyć na obszarze Księstwa Ruskiego; wyższe duchowieństwo prawosławne otrzymało uprawnienia równające je z łacińskim, m.in. prawo zasiadania w Senacie; zastrzeżono, że w województwie kijowskim urzędy senatorskie zarezerwowane są dla prawosławnych, zaś w bracławskim i czernihowskim obowiązywać ma alternata na przemian z katolikami. Tysiąc Kozaków (starszyzny kozackiej) otrzymało nadanie praw szlacheckich jednorazowo, a stu Kozaków (z każdego pułku kozackiego) zatwierdzonych przez hetmana miało z rąk króla otrzymywać szlachectwo corocznie[1]. Postanowienia ugody obejmowały również przyjęcie do etatowego rejestru kozackiego 30 tysięcy Kozaków (tekst ugody dawał możliwość zwiększenia liczby jako Wielmożny Hetman Zaporoski na Regestrze poda), a także powrót szlachty (polskiej i ruskiej) do jej majątków na Ukrainie naddnieprzańskiej.
Unia hadziacka stanowiła międzynarodowoprawne przekreślenie ugody perejasławskiej (zawartej pomiędzy Radą Kozacką i Bohdanem Chmielnickim a Wasilijem Buturlinem, występującym jako pełnomocnik cara Aleksego I), na mocy której Ukraina została poddana władzy cara moskiewskiego.
Unię hadziacką zatwierdził Sejm Rzeczypospolitej, a zaprzysiągł (ratyfikował) król Jan II Kazimierz Waza. W konsekwencji unii wojsko kozackie przeszło na stronę Rzeczypospolitej i 8 lipca 1659, pod buławą Iwana Wyhowskiego, pokonało próbującą interweniować zbrojnie na Ukrainie naddnieprzańskiej armię rosyjską w bitwie pod Konotopem.
Przeciwdziałanie Carstwa Rosyjskiego – doprowadzenie do buntu miejscowego chłopstwa ruskiego (tzw. czerni), w którym zginął Jerzy Niemirycz (kanclerz ruski) i obalono hetmanat Iwana Wyhowskiego (na rzecz marionetkowego Jerzego Chmielnickiego) – sprawiło, że unia hadziacka ostatecznie nie weszła w pełni w życie (mimo obowiązywania części jej postanowień w latach 1658–1659). Po śmierci Niemirycza postulat Księstwa Ruskiego nie został ponowiony przez żadną ze stron. Ukraina weszła w okres tzw. ruiny.
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b Andrij Portnow, Polska i Ukraina: wspólna historia, asymetryczna pamięć, pan.pl, Berlin–Warszawa 2023, s. 15-16, DOI: 10.24425/147248, ISBN 978-83-66847-54-5 [dostęp 2024-06-21] (pol.).
Bibliografia
- Ludwik Kubala, Wojny duńskie i pokój oliwski 1657-1660 rozdział IV Ugoda hadziacka
- Janusz Kaczmarczyk, Rzeczpospolita Trojga Narodów: mit czy rzeczywistość: ugoda hadziacka – teoria i praktyka, Kraków 2007, Wyd. Księgarnia Akademicka, ISBN 978-83-7188-954-7.
- Piotr Kroll, Od ugody hadziackiej do Cudnowa. Kozaczyzna między Rzecząpospolitą a Moskwą w latach 1658–1660, Warszawa 2008, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, ISBN 978-83-235-0496-2.
- Janusz Tazbir, Jak Polska Ukrainę straciła w Polityka 4 listopada 2009.
- Kurier Galicyjski – Artykuły o ugodzie hadziackiej w numerze specjalnym 2010
- Unia hadziacka 1658 r. w oczach najnowszej historiografii polskiej i ukraińskiej
- Mariusz Robert Drozdowski, Rzeczypospolita wobec idei odnowienia unii hadziackiej w latach 1660–1682
| Wojska kozackie | |
|---|---|
| Inne grupy | |
| Historia |
|
| Sławni Kozacy | |
| Pojęcia |
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.