Benitoit
 Kryształy benitoitu na łupku glaukofanowym z natrolitem | |
| Właściwości chemiczne i fizyczne | |
| Skład chemiczny | |
|---|---|
| Twardość w skali Mohsa |
6–6,5 |
| Przełam |
muszlowy, nierówny[1] |
| Łupliwość |
niewyraźna, według <1011>, bardzo słaba, jednokierunkowa[1] |
| Pokrój kryształu |
tabliczkowy, bipiramidalny, krótkosłupkowy[1] |
| Układ krystalograficzny |
heksagonalny, trygonalny |
| Właściwości mechaniczne |
kruchy[1] |
| Gęstość |
3,64–3,68 g/cm³ |
| Właściwości optyczne | |
| Barwa |
szafirowa, niebieska do białej, niebieskoszara, purpurowa, bezbarwny, niekiedy różowa[1] |
| Rysa |
biała |
| Połysk |
szklisty |
| Współczynnik załamania |
nω = 1,756–1,757; nε = 1,802–10,804 |
| Inne |
silny pleochroizm (dichroizm)[1], obserwowane barwy: bezbarwny do różnych odcieni niebieskiego |
| Dodatkowe dane | |
| Szczególne własności |
intensywna luminescencja w kolorze niebieskim |
| Klasyfikacja Strunza |
9.CA.05 |
Benitoit – minerał z grupy krzemianów pierścieniowych. Należy do grupy minerałów wyjątkowo rzadkich.
Właściwości
- Pokrój jego kryształów jest piramidalny, do 3 cm wielkości, występuje także w skupieniach tabliczkowych oraz ziarnistych[2]; kryształy wrosłe i narosłe[3];
- Zawiera 33,2% z baru i 11,5% z tytanu[2];
- W promieniach ultrafioletowych wykazuje silną niebieską fluorescencję[2];
- Wykazuje dwójłomność na poziomie 0,047[2];
- W świetle przechodzącym okazuje pleochroizm w odcieniach niebieskich i purpurowych[2];
- Dzięki charakterystycznym barwom pleochroicznym łatwo odróżnić go od szafiru[2];
- Dyspersja wynosi 0,046;
- Przezroczysty lub przeświecający[2][1];
- Rozszczepienie w jednym kierunku, niewyraźne[4];
- Wykazuje przełam od muszlowego do nierównomiernego[4];
Historia i odkrycie
Benitoit został odkryty w 1907 roku przez poszukiwacza Jamesa M. Coucha na górze San Benito, w Kalifornii, mniej więcej w połowie drogi między San Francisco a Los Angeles. Couch początkowo sądził, że odkryty minerał jest szafirem, ponieważ miał podobny kolor. W 1909 roku próbka została przesłana na Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley, gdzie mineralog George Louderback ustalił, że jest to nieznany wcześniej minerał. Szafir (korund) ma twardość 9 w skali Mohsa, natomiast benitoit jest znacznie bardziej miękki, co wykluczyło tę możliwość. Louderback nadał minerałowi nazwę „benitoit” od rzeki San Benito i hrabstwa San Benito, gdzie został odkryty[5].
W 1985 roku został uznany za oficjalny kamień szlachetny stanu Kalifornii[6].
Występowanie
Najczęściej występuje w żyłach natrolitu, w łupkach glaukofanowych, w serpentynitach[1]. Spotyka się go także w skałach okruchowych (piaskach)[1]. Okazy z hrabstwa San Benito występują w żyłach natrolitowych tnących łupki glaukofanowe, natomiast okazy z Ohmi w Japonii występują w żyłach riebeckitowo-kwarcowo-flogopitowej z albitem[3][7].
Współwystępuje najczęściej z: neptunitem, natrolitem, joaquinitem (okazy z Kalifornii), natomiast okazom z Japonii często towarzyszą ohmilite, bario-orthojoaquinite, leucosphenite. Inne minerały towarzyszące to przed wszystkim: andradyt, aktynolit oraz albit[8][7][3][1].
Możliwość pomylenia z: kordierytem, szafirem, spinelem, tanzanitem, turmalinem, azurytem, skapolitem[4].
Miejsca występowania
Znaleziony po raz pierwszy w łupkach glaukofanowych w San Benito. W Kalifornii występuje także w hrabstwie Fresno. Poza Kalifornią na terenie Stanów został stwierdzony także w Montanie (hrabstwo Meagher), Arkansas (hrabstwo Hot Spring) oraz wśród trzeciorzędowych piasków w południowo-zachodnim Teksasie[1]. Na świecie został odkryty także w prefekturze Niigata w Japonii, Nowej Zelandii (Broken Hill)[7][8] oraz w utworach aluwialnych w Belgii[1].
Zastosowanie
- benitoit jest bardzo rzadkim, cenionym w jubilerstwie kamieniem ozdobnym, szlifowanym najczęściej fasetkowo[9] (osobliwość jubilerska, szczególnie okazy fioletowe i różowe).
Największy oszlifowany okaz benitoitu (masa 7,83 ct) znajduje się w zbiorach Smithsonian Institution w Waszyngtonie.
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i j k l Jerzy Żaba: Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów. Wydawnictwa Videograf SA, 2024, s. 61. ISBN 978-83-8293-231-7.
- ↑ a b c d e f g Ryszard Hutnik, Eufrozyna Piątek, Jerzy Wierski, Michał Sachanbiński, Vademecum zbieracza kamieni szlachetnych i ozdobnych, s. 107, ISBN 83-220-0199-1.
- ↑ a b c Rupert Hochleitner, Minerały, kamienie szlachetne, skały, s. 310, ISBN 978-83-7073-816-7.
- ↑ a b c Gemology Online: Benitoite [online], www.gemologyonline.com [dostęp 2024-11-10].
- ↑ Brendan M. Laurs, William R. Rohtert, Michael Gray, Benitoite From the New Idria District, San Benito County, California, „Gems & Gemology”, 33 (3), 1997, s. 166–187 [dostęp 2025-04-04] (ang.).
- ↑ California State Gemstone. State Symbols USA. [dostęp 2025-03-26]. (ang.).
- ↑ a b c Benitoite [online], Mineral Data Publishing, 2001 [dostęp 2025-04-04] (ang.).
- ↑ a b Benitoite, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2025-04-04] (ang.).
- ↑ Benitoite. Geology Science. [dostęp 2025-03-26].
Bibliografia
- J. Parafiniuk: Minerały systematyczny katalog 2004, TG „Spirifer” Warszawa 2005
- A. Bolewski, A. Manecki: Mineralogia szczegółowa, Wyd. PAE W-wa 1993
- C. Hall: Szlachetne i ozdobne kamienie, Elipsa 1993
- W. Schumann: Kamienie szlachetne i ozdobne, Alma-Press 2004
Linki zewnętrzne
- Benitoite, [w:] WebMineral.com [online] [dostęp 2025-04-04] (ang.).
- Benitoite, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2025-04-04] (ang.).
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.