Bromolej

Bromolej, metoda bromolejowa – jedna ze szlachetnych technik fotograficznych, pozwalająca na uzyskanie obrazów o charakterze malarskim poprzez zastąpienie obrazu srebrowego w wywołanej odbitce fotograficznej farbą olejną lub specjalnym tuszem. Należy do grupy procesów pigmentowych i wykorzystuje zjawisko garbowania koloidów (w tym przypadku żelatyny) pod wpływem związków chromu^[1].

Początki metod opartych na garbującym działaniu dwuchromianów na żelatynę i inne koloidy sięgają połowy XIX wieku, kiedy to pracowano m.in. nad techniką olejową i węglem. Sama technika bromolejowa została opracowana w 1907 roku przez brytyjskiego fotografa C. Welborne'a Pipera(inne języki), który oparł swoje próby na teoretycznej sugestii wysuniętej przez E.J. Walla^[2].

Nowa metoda stanowiła znaczne udogodnienie i rozwinięcie wcześniejszego procesu olejowego. Eliminowała bowiem konieczność uciążliwego stykowego naświetlania światłoczułej matrycy promieniami UV (co wymuszało konieczność posiadania negatywów w rozmiarze ostatecznej odbitki)^[2]. Pozwalała na użycie zwykłych powiększeń na dostępnym w handlu papierze bromosrebrowym, co bardzo szybko przyczyniło się do jej olbrzymiej popularności, zwłaszcza w nurcie piktorializmu w pierwszych dekadach XX wieku. Wywodzi się z niej także technika pokrewna, polegająca na przenoszeniu farby z matrycy na inny papier, znana jako przetłok bromolejowy.

W metodzie bromolejowej garbowanie żelatyny następuje nie na skutek naświetlania światłem żelatyny uczulonej dwuchromianem, lecz na drodze chemicznej, przy wykorzystaniu srebra tworzącego wywołany fotogram srebrowy^[3].

Do procesu bromolejowego najlepiej nadają się fotogramy wywołane amidolem i utrwalone w zwykłym (niegarbującym) utrwalaczu^[3]. Gotowy obraz srebrowy umieszcza się w specjalnej kąpieli bielącej zawierającej dwuchromian, która natychmiast garbuje żelatynę w miejscach pokrytych srebrem. W trakcie tej reakcji srebro przechodzi w związek słabo zabarwiony, w wyniku czego obraz zanika (bieleje)^[3].

Po bieleniu, działaniem utrwalacza całkowicie usuwa się z warstwy żelatynowej powstałe związki srebra. W ten sposób powstaje matryca, która po dokładnym wypłukaniu i wysuszeniu jest gotowa do namaczania. Matrycę umieszcza się w zimnej, a następnie w ciepłej wodzie o temperaturze ok. 40 °C^[4]. W miejscach dawnych świateł (gdzie żelatyna nie uległa zgarbowaniu) chłonie ona wodę i silnie pęcznieje, natomiast w dawnych cieniach (gdzie została silnie zgarbowana) wody nie przyjmuje. Różnica ta pozwala na nakładanie farby olejnej specjalnymi pędzlami – tłusta farba przylega jedynie do partii zgarbowanych i pozbawionych wody, odtwarzając pierwotny obraz z fotografii^[3][4]. Z gotowych, jeszcze mokrych obrazów bromolejowych można także wykonywać przetłoki (podobnie jak w metodzie olejowej)^[4].

Według historycznych opracowań, takich jak podręcznik Foto-recepty z 1947 roku, do przygotowania matrycy stosuje się dwa główne roztwory:

Kąpiel bieląco-garbująca^[3]:

• Dwuchromian potasu: 4 g
• Siarczan miedzi(II): 12 g
• Bromek potasu: 10 g
• Woda: 1000 cm³
• Stężony kwas siarkowy: 6 kropel.

Gdy po kąpieli bielącej obraz całkowicie zbieleje, należy go utrwalić.

Kąpiel utrwalająca^[3]:

• Tiosiarczan sodu: 100 g
• Pirosiarczyn potasu: 15 g
• Woda: do 1000 cm³.

 Wykaz literatury uzupełniającej: Bromolej.