Chmielinko

Chmielinko

wieś
Dom zrębowy w Chmielinku (fotografia z lat 50. XX w.)
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Powiat	nowotomyski
Gmina	Lwówek
Liczba ludności (2024)	543[2]
Strefa numeracyjna	61
Kod pocztowy	64-310[3]
Tablice rejestracyjne	PNT
SIMC	0588080
Położenie na mapie gminy Lwówek Chmielinko
Położenie na mapie Polski Chmielinko
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego Chmielinko
Położenie na mapie powiatu nowotomyskiego Chmielinko
52°24′53″N 16°11′54″E/52,414722 16,198333[1]
Multimedia w Wikimedia Commons

Chmielinko – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie nowotomyskim, w gminie Lwówek. Ma status sołectwa^[4].

Chmielinko leży ok. 5 km na południe od Lwówka. Okolice to obszar tzw. Pagórków Lwówecko-Rakoniewickich, czyli niewysokich wzgórz moreny czołowej. Tuż za Chmielinkiem w kierunku Lwówka znajduje się najwyższe wzniesienie gminy, mierzące 137,8 m n.p.m. (większość pagórków ma względną wysokość 5–20 m).

Najwcześniejsze ślady osadnictwa w Chmielinku to pochodzące z epoki żelaza cmentarzyska grobów skrzynkowych, będące pozostałością kultury pomorskiej. Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską. Istniała co najmniej od drugiej połowy XV wieku i ma średniowieczną metrykę. Pierwszy zachowany zapis nazwy miejscowości pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1419, który został oblatowany w 1596, kiedy to odnotowano ją pod staropolską nazwą „Chmielnika”, 1427 „Chmyelnycza”, 1427 „Chmielnika”, 1509 „Chmyelnyka”, 1538 „Chmielinek” ^[5].

Wieś była początkowo własnością szlachecką, należącą do lokalnej wielkopolskiej szlachty z rodu Ostrorogów Lwowskich herbu Nałęcz, ), którzy od nazwy miasta Lwówek przyjęli odmiejscowe nazwisko. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. W 1473 odnotowana została w powiecie poznańskim Korony Królestwa Polskiego, a w 1508 należała do parafii Lwówek^[5].

Pierwszy zachowany zapis historyczny o wsi pochodzi z 1419 i zachował się w akcie lokacyjnym miasta Lwówek wystawionym w kancelarii Sędziwoja Ostroroga wojewody poznańskiego oraz starosty generalnego Wielkopolski. W dokumencie tym Ostroróg nie pozwalał nikomu warzyć piwa w karczmach swoich wsi, a w tym między innymi w Chmielinku. Karczmarze mieli za to je kupować na wyszynk w mieście. We wsiach tych także nie miało być krawców, szewców oraz kowali. Dopóki nie skończy się wolnizna, to na milę od miasta nie ma być kowala, a po jej upływie na pół mili^[5].

W 1464 odnotowano osobę we wsi z niższego stanu - pracownika Klemensa z Chmielinka, który był w sporze sądowym z Mikołajem z Tomic koło Stęszewa. W 1473 kasztelan gnieźnieński Dobrogost Ostroróg właściciel miasta Lwówek oraz okolicznych wsi, w tym między innymi Chmielinka, miał zapłacić karę Mikołajowi z Moszczonej w ziemi dobrzyńskiej, synowi Piotra^[5].

W 1538 miał miejsce podział dóbr miasta Lwówek pomiędzy Ostrorogami: Urszula wdowa po Marcinie Lwowskim, pani wienna oraz jej małoletni syn Stanisław otrzymali między innymi Chmielinko z rolą zwaną „Dąb”. W 1545 podzielono ponownie dobra pomiędzy Lwowskich. Stanisław syn zmarłego kasztelana kowalskiego Marcina Lwowskiego oraz Wojciech syn zmarłego Jerzego Lwowskiego otrzymali części miasta Lwówek oraz między innymi po połowie wsi Chmielinko. W 1590 Marcin Lwowski zapisał swojej żonie Gertrudzie Opalińskiej córce Andrzeja Opalińskiego z Bnina po 7000 złotych polskich posagu oraz wiana na połowie swych dóbr: mieście Lwówek, oraz m. in. na wsi Chmielinko^[5].

Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych dotyczące wsi. W 1508 miał miejsce w Chmielinku pobór z 14 łanów oraz 6 groszy z karczmy. W 1509 pobrano podatki z 13,5 łana oraz po 6 groszy od dwóch karczm. W 1577 we wsi odnotowano dział Marcina Lwowskiego oraz dział należący do Anny z Lwowskich Sieniawskiej. W 1580 Marcin Lwowski zapłacił pobór podatkowy z 10 półłanków, jednego półłanka karczmarskiego, od 7 zagrodników, trzech komornika, 12 półłanków opuszczonych^[5].

Wieś szlachecka Chmielinka położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim^[6].

W XVIII w. okolice Lwówka stały się terenem silnej kolonizacji olęderskiej. Również nowym osadnikom w Chmielinku nadano 28 marca 1776 przywilej olęderski. Olędrzy byli w większości narodowości niemieckiej (w lwóweckich księgach parafialnych i w innych dokumentach źródłowych występują takie nazwiska jak Paschke, Haendschke, Wolff, Lucius czy Wilke).

W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815–1848) miejscowość wzmiankowana jako Chmielinka należała do wsi większych w ówczesnym powiecie bukowskim, który dzielił się na cztery okręgi (bukowski, grodziski, lutomyślski oraz lwowkowski)^[7]. Chmielinka należała do okręgu lwowkowskiego i stanowiła część majątku Lwówek Zamek (niem. Neustadt), którego właścicielem był wówczas (1837) Antoni Łącki^[7]. W skład rozległego majątku Lwówek Zamek wchodziło łącznie 36 wsi. Według spisu urzędowego z 1837 roku Chmielinka liczyła 474 mieszkańców i 68 dymów (domostw)^[7].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

• Stefan Chmielewski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. I (A – H), hasło „Chmielinko”. Wrocław: Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1982, s. 194-195. ISBN 83-04-00938-2.
• Jan Wąsicki, Przyczynek do dziejów walki klasowej „olędrów” wsi Chmielinka w latach 1793–1806 w Studia i materiały do dziejów Wielkopolski i Pomorza, Tom IV, Zeszyt 2, s. 73-83, Poznań 1958
• Władysław Rusiński, Osady tzw. „Olędrów” w dawnym województwie poznańskim, Poznań 1939, Kraków 1947
• Księgi grodzkie kościańskie (Archiwum Państwowe w Poznaniu)
• Księgi parafii rzymskokatolickiej w Lwówku (AP w Poznaniu)

• Chmielinko, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014 .
• Chmielinko, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 588 .