Citola

Citola
Ilustracja
Klasyfikacja naukowa

321.322-6
Chordofon złożony

Klasyfikacja praktyczna

instrument szyjkowy, strunowy, szarpany

Podobne instrumenty

cytara, giterna

Multimedia w Wikimedia Commons

Citola – dawny, średniowieczny instrument muzyczny strunowy z korpusem, szyjką i komorą kołkową wykonanymi z jednego kawałka drewna[1], rozpowszechniony w zachodnich regionach Europy, głównie w XIII i XIV wieku[2]. Na instrumencie grano dużym plektronem[1] wykonanym z drewna, kości zwierzęcej lub kości słoniowej[3].

Budowa

Korpus citoli przyjmował różne kształty – od owalnego, z lekko zaznaczoną talią, przez szpadlowaty, z opuszonymi lub wzniesionymi ramionami, do fantazyjnie rzeźbionego na kształt liści ostrokrzewu. Miała wyraźnie zaznaczone boczki, niskie u dołu korpusu, równomiernie wznoszące się w kierunku góry i przechodzące w smukłą, wysoką szyjkę z charakterystycznym otworem bocznym umożliwiającym oparcie kciuka podczas gry. Płyta rezonansowa była płaska lub nieznacznie wybrzuszona, z jednym zazwyczaj, okrągłym i ozdobionym rozetką otworem rezonansowym. Podstawek umieszczony był zazwyczaj u dołu korpusu[1][4][5].

Wyposażona była w cztery jelitowe struny, niekiedy w trzy lub pięć; rozpięte były nad podstrunnicą z około sześcioma jelitowymi bądź drewnianymi progami. U schyłku jej popularności, w XV wieku, struny wykonywano czasami z drutu[1]. Nie zachowały się zapisy dotyczące stroju[6].

Historia

Anioł grający na citoli – ilustracja z Psałterza Roberta de Lisle z 1. połowy XIV wieku

Najstarszy zachowany egzemplarz citoli znajduje się w zbiorach Muzeum Brytyjskiego – pochodzi z początku XIV wieku[2].

Badacze nie są zgodni co do proweniencji citoli: wg jednych hipotez wyewoluowała z kitary, wg innych z fideli[7]. Największą popularnością cieszyła się w XIII i XIV wieku, ale ilustracje przedstawiające muzyków grających na takim instrumencie dużym plektronem istnieją w rękopisach z IX i X wieku. Nie ma również pewności co do regionu pochodzenia: najwcześniejsze wzmianki pojawiły się w podobnym czasie na Półwyspach Iberyjskim i Apenińskim; we Francji – na początku XIII wieku, w Niemczech – pod koniec XIII, w Anglii – na początku XIV wieku[8][9]. W średniowiecznej literaturze i ikonografii muzyk grający na citoli jest często przedstawiany w towarzystwie drugiego, grającego na fideli[8].

W XV zaczęła tracić na popularności; jej konstrukcja została rozwinięta do postaci znanej jako cytara[10]. Ostatnie wzmianki o citoli pochodzą z XVI wieku, z regionów Hiszpanii i Włoch[8].

Przypisy

  1. ↑ a b c d Wright 2001 ↓, 1. Structure.
  2. ↑ a b Wright 2001 ↓, lead.
  3. ↑ Wright 1977 ↓, s. 30.
  4. ↑ Wright 1977 ↓, s. 30–32.
  5. ↑ Montagu 2006 ↓, s. 198.
  6. ↑ Wright 1977 ↓, s. 33.
  7. ↑ Wright 1977 ↓, s. 8, 28.
  8. ↑ a b c Wright 2001 ↓, 2. History.
  9. ↑ Wright 1977 ↓, s. 24–27.
  10. ↑ Wright 1977 ↓, s. 8.

Bibliografia

  • Jeremy Montagu. Musical Instruments in the Macclesfield Psalter. „Early Music”. 34 (2), s. 189–203, 2006. Oksford: Oxford University Press. ISSN 0306-1078. JSTOR: 3805840. 
  • Laurence Wright. The Medieval Gittern and Citole: A Case of Mistaken Identity. „The Galpin Society Journal”. 30, s. 8–42, 1977. Oksford: Galpin Society. ISSN 0072-0127. JSTOR: 841364. 
  • Laurence Wright, Citole, [w:] Grove Music Online, Oxford University Press, 2001, DOI: 10.1093/gmo/9781561592630.article.05829 [dostęp 2024-04-26] (ang.).

Linki zewnętrzne

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya