Cud čihostski

Cud w Číhošti (cz. Číhošťský zázrak) – określenie niewyjaśnionego wydarzenia, do którego doszło 11 grudnia 1949 roku w kościele Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Číhošti w ówczesnej Czechosłowacji. Podczas kazania miejscowego proboszcza Josefa Toufara stojący nad tabernakulum drewniany krucyfiks miał kilkakrotnie wychylić się na boki, a następnie pozostać w położeniu przechylonym i zwróconym w stronę ambony. Toufar nie widział ruchu krzyża, ponieważ podczas kazania stał tyłem do ołtarza^[1][2].

Toufar zebrał relacje dziewiętnastu osób twierdzących, że widziały poruszenie krzyża. W części późniejszych opracowań podawana jest liczba dwudziestu świadków. Ich zeznania były zgodne co do tego, że przedmiot poruszył się pod koniec kazania, różniły się jednak liczbą, kierunkiem i zakresem wychyleń^[3].

Władze komunistyczne wykorzystały wydarzenie do kampanii przeciwko Kościołowi katolickiemu. Toufar został aresztowany przez Státní bezpečnost (StB), poddany torturom i zmuszony do udziału w inscenizowanej rekonstrukcji rzekomego oszustwa. Zmarł 25 lutego 1950 roku wskutek obrażeń odniesionych podczas śledztwa. Sprawa została następnie przedstawiona w filmie propagandowym Běda tomu, skrze něhož přichází pohoršení^[4].

Przyczyna poruszenia krzyża nie została rozstrzygnięta. Nie potwierdzono ani oficjalnej wersji władz, według której Toufar skonstruował ukryty mechanizm, ani późniejszej hipotezy o prowokacji StB. Nie wykazano również, aby ruch był skutkiem naturalnej niestabilności przedmiotu. Kościół katolicki nie wydał formalnego orzeczenia uznającego nadprzyrodzony charakter zjawiska.

W lutym 1948 roku Komunistyczna Partia Czechosłowacji przejęła pełnię władzy w państwie. W następnych miesiącach rozpoczęto ograniczanie niezależności Kościoła katolickiego, likwidowanie jego organizacji i prasy oraz podporządkowywanie działalności duchownych kontroli administracji państwowej. W 1949 roku powołano Państwowy Urząd do Spraw Kościelnych i uzależniono wykonywanie posługi kapłańskiej od zgody władz^[5].

Proboszczem niewielkiej wiejskiej parafii w Číhošti był od 1948 roku Josef Toufar. Wydarzenie z grudnia 1949 roku nastąpiło w okresie nasilającego się konfliktu pomiędzy komunistycznym państwem a Kościołem oraz rozpoczynającej się przymusowej kolektywizacji wsi^[1].

Na tabernakulum głównego ołtarza znajdował się drewniany krucyfiks o wysokości około pół metra. Pionowe ramię krzyża było osadzone na metalowym trzpieniu lub gwoździu umieszczonym w podstawie. Takie połączenie umożliwiało niewielkie obracanie przedmiotu, nie wyjaśniało jednak samo w sobie relacjonowanych kilkukrotnych wychyleń na boki^[2].

11 grudnia 1949 roku, w trzecią niedzielę Adwentu, około godziny 9 rozpoczęło się nabożeństwo. Toufar wygłaszał kazanie oparte na słowach Ewangelii: „Pośród was stoi Ten, którego wy nie znacie”. Pod koniec przemówienia mówił o obecności Chrystusa w tabernakulum i wykonał lewą ręką gest w stronę głównego ołtarza^[1].

W tej chwili część wiernych skierowała wzrok na ołtarz i zobaczyła, jak krzyż zaczyna poruszać się na boki. Według późniejszego opisu Toufara miał on wychylić się naprzemiennie w obie strony, po czym zatrzymać się w położeniu zbliżonym do pionowego, ale jednocześnie obrócić i pochylić w stronę ambony. Wierzchołek krzyża miał wystawać przed linię jego podstawy^[1].

Toufar nie widział zjawiska. Stał na ambonie zwrócony w stronę wiernych, a ponadto był zajęty wygłaszaniem kazania i wykonywaniem gestu. Nie zauważył również szczególnej reakcji zgromadzonych. Nabożeństwo zakończyło się w zwykły sposób, a większość świadków bezpośrednio po wyjściu z kościoła nie rozmawiała o wydarzeniu^[1][2].

Niektórzy świadkowie obawiali się, że zauważony ruch był osobistym ostrzeżeniem lub zapowiedzią nieszczęścia. Inni przypuszczali, że ulegli złudzeniu wzrokowemu. Dopiero gdy w następnych dniach zaczęli dowiadywać się, że podobne spostrzeżenia miały również inne osoby, zgłaszali się do proboszcza^[3].

Toufar dowiedział się o wydarzeniu następnego dnia. Początkowo próbował przekonać informujących go parafian, że mogło dojść do złudzenia lub chwilowego zaburzenia widzenia. Wraz ze zgłaszaniem się kolejnych osób zaczął jednak spisywać ich relacje. 13 grudnia opisał wydarzenie w liście do administratora parafii w Horní Cerekvi Miloslava Váni, a 11 stycznia 1950 roku dołączył schemat ruchów krzyża do listu skierowanego do swojego dawnego ucznia Karla Poláčka^[1].

Toufarowi zgłosiło się dziewiętnaście osób w różnym wieku, zajmujących podczas nabożeństwa różne miejsca w kościele. W opracowaniu Miloša Doležala pojawia się także liczba dwudziestu świadków. Część relacji została spisana jeszcze w grudniu 1949 roku przez samych świadków lub przez Toufara. Kolejne protokoły sporządzili 1 lutego 1950 roku funkcjonariusze i pracownicy prokuratury państwowej^[3].

Libuše Zmrhalová stała za ławkami w środkowym przejściu, pod początkiem chóru muzycznego. Po geście Toufara spojrzała w kierunku ołtarza i zobaczyła około dwóch poruszeń krzyża. Początkowo nikomu o tym nie powiedziała. Wspomniała o swoim spostrzeżeniu dopiero wtedy, gdy dowiedziała się, że ruch przedmiotu zauważyły także inne osoby^[3].

Jedenastoletnia Božena Kovandová znajdowała się przed ławkami, w pobliżu ambony. Zeznała, że zobaczyła pojedyncze wychylenie krzyża w jedną stronę, w przybliżeniu do kąta 45 stopni. Próbowała zwrócić uwagę stojącej obok Věry Fialovej, lecz zanim wskazała jej właściwy przedmiot, ruch ustał. Dziewczynka przypomniała sobie o zdarzeniu po kilku dniach, gdy rozmawiano o nim podczas wspólnego darcia pierza^[3].

Ludmila Urbanová zeznała, że krzyż wychylił się w stronę zakrystii, wykonał półkolisty ruch w kierunku ołtarza, a następnie powrócił, pozostając nieznacznie obrócony. Początkowo sądziła, że tylko ona dostrzegła zjawisko, dlatego zachowała milczenie. Dopiero wiadomość przyniesiona ze szkoły przez młodszą siostrę utwierdziła ją w przekonaniu, że ruch widziały także inne osoby^[3].

Marie Rosičková, uczennica gimnazjum stojąca pomiędzy dwiema ostatnimi ławkami, opisała cztery naprzemienne wychylenia – w prawo, w lewo, ponownie w prawo i ponownie w lewo. Ich zakres oceniła na około 45 stopni. Powiedziała o tym matce dopiero następnego dnia. Matka zasugerowała, że córka mogła przysnąć lub ulec złudzeniu, i poleciła jej nie rozpowszechniać tej informacji. 18 grudnia Rosičková przekazała swoją relację Toufarowi i spisała ją własnymi słowami^[3].

Marie Pospíšilová, która miała niezasłonięty widok na ołtarz, mówiła o pięciu wychyleniach – trzech w jedną i dwóch w przeciwną stronę. Jej brat Václav Pospíšil opisywał po trzy ruchy w każdą stronę. Oboje mieli niezależnie od siebie opowiedzieć o zjawisku po powrocie do domu^[3].

W relacjach innych świadków pojawiały się dwa, trzy, cztery, pięć lub większa liczba ruchów. Różnice dotyczyły także kierunku pierwszego wychylenia oraz końcowego położenia krzyża. Częściowo mogły wynikać z odmiennego miejsca obserwacji i różnego rozumienia określeń „w lewo” i „w prawo”. Relacje łączyły trzy elementy: ruch nastąpił pod koniec kazania, zbiegł się z gestem Toufara skierowanym ku tabernakulum i miał charakter wychyleń na boki^[3].

Nie wszyscy uczestnicy nabożeństwa dostrzegli zjawisko. Nie widzieli go między innymi sam Toufar, kościelny František Pártl oraz część osób stojących z tyłu kościoła i na chórze. Świadkowie nie zareagowali jednocześnie ani głośno podczas kazania. Okoliczności te były później interpretowane zarówno jako argument przeciwko zbiorowej sugestii obejmującej całe zgromadzenie, jak i jako powód zachowania ostrożności przy ocenie zeznań^[3].

1 lutego 1950 roku pracownicy kościelnego wydziału prokuratury państwowej przesłuchali 25 osób, w tym pięcioro dzieci. W grupie tej znajdowali się świadkowie ruchu oraz inni mieszkańcy parafii. Osoby twierdzące, że widziały krzyż, podtrzymały swoje wcześniejsze relacje i zaprzeczyły, jakoby zjawisko było jedynie złudzeniem wzrokowym^[6].

17 grudnia Toufar udał się do dziekana Václava Slavíčka w Ledču nad Sázavou. Dziekan polecił mu sporządzić opis wydarzenia, zebrać pisemne oświadczenia świadków i przekazać dokumentację biskupowi hradeckiemu Mořicowi Píšze. Toufar, kleryk Jan Zmrhal oraz Václav Pospíšil przygotowali również wyjaśnienie, które zawieszono w prezbiterium kościoła^[2].

18 grudnia Toufar poinformował parafian o zebranych świadectwach. Przestrzegł ich przed jednoznacznym nazywaniem wydarzenia cudem, dobrym znakiem lub zapowiedzią nieszczęścia. Podkreślił, że można stwierdzić jedynie fakt, iż część wiernych widziała przechylający się krzyż. Jednocześnie nadał wydarzeniu znaczenie religijne, interpretując je jako przypomnienie o obecności Chrystusa w tabernakulum i odpowiedzialności spoczywającej na kaznodziei^[2].

Dokumentację przekazano do kurii biskupiej w Hradcu Králové. Biskup Pícha interesował się sprawą, nie doszło jednak do przeprowadzenia zakończonego pozytywnym orzeczeniem postępowania kanonicznego w sprawie nadprzyrodzonego charakteru zjawiska^[1].

21 grudnia 1949 roku do kościoła przybyli komendant posterunku Korpusu Bezpieczeństwa Narodowego w Ledču nad Sázavou František Goldbricht oraz starszy wachmistrz Josef Žáček. Za zgodą Toufara Goldbricht zdjął krzyż z tabernakulum i obejrzał jego podstawę oraz przestrzeń za ołtarzem^[7].

Stwierdził, że krzyż był nieznacznie przekrzywiony wskutek niedokładnego osadzenia na gwoździu w podstawie. Nie znalazł jednak drutu, sznurka, śladów mocowania ani ukrytego urządzenia. Za ołtarzem również nie odkryto mechanizmu. Goldbricht uznał, że przez szczeliny drewnianej konstrukcji teoretycznie można byłoby przeprowadzić drut, lecz podczas oględzin nie znalazł dowodu, że rzeczywiście tak zrobiono^[7].

W zeznaniu złożonym w 1968 roku Goldbricht stwierdził, że sposób poruszania krzyżem przedstawiony później przez StB nie odpowiadał zastanemu przez niego układowi ołtarza. Obecny przy oględzinach Václav Trtík wspominał, że po ponownym ustawieniu krzyż nie przewrócił się i zachował stabilność^[7].

Według Drašnera 25 grudnia część uczestników nabożeństwa zauważyła, że położenie krzyża zmieniło się w stosunku do początku mszy. Osiem osób miało dostrzec, że przedmiot był bardziej przechylony, jednak nie obserwowały one samego momentu ruchu. Zdarzenie to było słabiej udokumentowane niż relacje z 11 grudnia^[2].

8 stycznia 1950 roku po zakończeniu nabożeństwa w kościele pozostały dwie kobiety odmawiające różaniec. Później zauważono, że krzyż został silniej obrócony i pochylony do przodu. Po wejściu do kościoła Toufar stwierdził, że przedmiot był przechylony tak znacznie, iż sprawiał wrażenie, jakby mógł spaść na ołtarz. W liście napisanym w tym okresie duchowny informował, że krzyż obrócił się bardziej w prawo i pochylił do przodu^[8][2].

Relacje te dotyczyły zmian położenia krzyża stwierdzonych po pewnym czasie, a nie zaobserwowanego przez większą grupę ciągłego ruchu. Z tego względu nie są traktowane jako równie dobrze udokumentowane powtórzenie wydarzenia z 11 grudnia.

Wiadomość o wydarzeniu szybko rozprzestrzeniła się poza parafię. Do Číhošti zaczęli przyjeżdżać mieszkańcy okolicznych miejscowości, duchowni, pielgrzymi i osoby zainteresowane zjawiskiem. Wielu przyjezdnych prosiło o fotografię krzyża^[8].

Na początku stycznia 1950 roku Toufar zaprosił do Číhošti fotografa Josefa Peškego z Čáslavia. Według Doležala Peške przyjechał 10 stycznia z aparatem Rolleiflex, lampą i żarówką o mocy 500 watów. Przed rozpoczęciem fotografowania próbował sprawdzić stabilność ołtarza. Skoczył z wysokości około półtora metra na stopień przed ołtarzem, lecz krzyż nie poruszył się. Następnie zdjął przedmiot i obejrzał jego podstawę, nie znajdując śladów mechanizmu^[8].

Peške wykonał serię pięciu fotografii: całego ołtarza, przechylonego krzyża z przodu i z różnych stron oraz bocznej szopki bożonarodzeniowej. Odbitki w liczbie około 600 egzemplarzy były gotowe 14 stycznia i rozdawano je przyjezdnym^[8].

Fotografie pokazują krzyż w silnie przechylonym i skręconym położeniu kilka tygodni po pierwotnym wydarzeniu. Nie przedstawiają natomiast samego momentu jego poruszania się 11 grudnia. Peške został później skazany na 13 lat pozbawienia wolności, między innymi za rzekome rozpowszechnianie propagandy dotyczącej cudu w Číhošti^[2].

Pod koniec stycznia 1950 roku funkcjonariusze StB zabrali oryginalny krzyż z kościoła. Na tabernakulum ustawiono podobny krucyfiks pochodzący z bocznego ołtarza. Los skonfiskowanego przedmiotu pozostaje nieznany; po upadku komunizmu nie został odnaleziony w archiwach ani magazynach organów bezpieczeństwa^[6].

Napływ odwiedzających i możliwość powstania nowego miejsca pielgrzymkowego wywołały zaniepokojenie władz powiatowych i centralnych. Sprawę zaczęto przedstawiać jako część rzekomej działalności antypaństwowej Kościoła, inspirowanej przez Watykan i jego przedstawicielstwo dyplomatyczne w Pradze^[9].

Wieczorem 28 stycznia 1950 roku Toufar został zatrzymany i przewieziony do więzienia w Valdicach. Śledczy domagali się od niego przyznania, że przygotował system drutów, linek, gum i sprężyn, za pomocą którego poruszał krzyżem z ambony. Duchowny zaprzeczał, aby skonstruował urządzenie lub wiedział wcześniej o zjawisku^[6][9].

10 lutego pięcioosobowa grupa techniczna StB próbowała zbudować mechanizm odpowiadający przygotowywanej wersji śledztwa. Próba zakończyła się niepowodzeniem. Nie udało się skonstruować urządzenia, które w sposób opisany w późniejszych protokołach pozwalałoby Toufarowi niezauważenie poruszać krzyżem z ambony. Mimo to do dokumentacji wpisano opis rzekomego mechanizmu, a od duchownego zażądano podpisania przygotowanego zeznania^[6][9].

W czasie przesłuchań Toufar był brutalnie bity i poddawany przemocy psychicznej. W nocy z 23 na 24 lutego, będąc w ciężkim stanie, został przewieziony do kościoła w Číhošti. Funkcjonariusze filmowali inscenizowaną rekonstrukcję rzekomego oszustwa. Duchowny nie był w stanie samodzielnie chodzić i musiał być podtrzymywany przez funkcjonariuszy^[6].

Po powrocie stan Toufara gwałtownie się pogorszył. Pomocy lekarskiej udzielono mu z opóźnieniem. Zmarł 25 lutego 1950 roku w państwowym sanatorium w Pradze. Został pochowany pod fałszywym nazwiskiem w zbiorowym grobie na cmentarzu w praskich Ďáblicach^[6].

6 marca 1950 roku Ministerstwo Spraw Wewnętrznych zorganizowało konferencję prasową, podczas której zaprezentowano skonstruowane przez StB urządzenie jako dowód oszustwa Toufara. W następnych dniach rozpoczęto skoordynowaną kampanię prasową i radiową. Na posiedzeniu tak zwanej komisji kościelnej Komitetu Centralnego partii z 9 marca odnotowano, że film o sprawie zostanie następnego dnia przekazany do kin, a podczas zebrań propagandowych mają być używane również przygotowane diapoztywy^[10].

10 marca 1950 roku do kin wprowadzono około czternastominutowy film Běda tomu, skrze něhož přichází pohoršení („Biada temu, przez którego przychodzi zgorszenie”) w reżyserii Přemysla Freimana. Film należał do serii kronik Nové časy i został zrealizowany w ciągu kilku dni na przełomie lutego i marca 1950 roku^[11].

W filmie wykorzystano krótkie ujęcia wykonane podczas nocnej rekonstrukcji z udziałem ciężko pobitego Toufara. Większość scen zrealizowano jednak już po jego śmierci, z udziałem podstawionych osób. Pokazano również przygotowany przez StB system linek i elementów mechanicznych. Nie przedstawiono ciągłego ujęcia, które dowodziłoby, że urządzenie rzeczywiście działało w sposób opisany przez propagandę i odpowiadało warunkom panującym w kościele 11 grudnia^[10].

Narracja filmu przedstawiała wydarzenie jako element spisku zorganizowanego przez Watykan, biskupa Mořica Píchę, opata želivskiego Bohumila Víta Tajovskiego i duchowieństwo. Rozpowszechniano również niepotwierdzone opowieści o płomieniach, uzdrowieniach i karach spotykających osoby dotykające krzyża^[10].

Sprawę wykorzystano do ataku na przedstawiciela Stolicy Apostolskiej Ottavia de Livę oraz jako element przygotowania propagandowego procesu „Machalka i inni”. Kampania poprzedzała przeprowadzoną w kwietniu 1950 roku Akcję K, w ramach której władze zajęły męskie klasztory i internowały zakonników.

Według wersji rozpowszechnianej w 1950 roku Toufar miał zamontować na krzyżu drut połączony z systemem bloczków, gum i sprężyn, a następnie wprawiać przedmiot w ruch z ambony. Motywem miało być stworzenie miejsca pielgrzymkowego i prowadzenie działalności politycznej na polecenie Watykanu^[10].

Wersji tej nie potwierdziły pierwsze oględziny krzyża i ołtarza. Nie znaleziono śladów mocowania drutu ani pozostałości urządzenia. Technicy StB nie potrafili również odtworzyć działającego systemu odpowiadającego późniejszym protokołom. Toufar nie widział ruchu krzyża, nie zapowiadał wydarzenia i początkowo sam podawał w wątpliwość relacje świadków. Jego rzekome przyznanie się powstało w okresie brutalnych tortur i nie jest uznawane za wiarygodne, dobrowolne zeznanie^[6][9].

Po 1968 roku pojawiła się hipoteza, że pierwotny ruch krzyża został zorganizowany przez StB, aby stworzyć pretekst do uderzenia w Kościół. Zakładano, że osoba ukryta za ołtarzem mogła poruszać przedmiotem za pomocą drutu przeprowadzonego przez szczeliny w drewnianej konstrukcji^[12].

Nie odnaleziono jednak dokumentu potwierdzającego przygotowanie takiej operacji przed 11 grudnia 1949 roku. Nie ustalono też osoby, która miałaby obsługiwać urządzenie. Pierwsze reakcje lokalnej administracji i StB wskazują, że władze początkowo nie dysponowały gotowym wyjaśnieniem i dopiero po rozpowszechnieniu się wiadomości rozpoczęły polityczne wykorzystywanie sprawy^[12].

Miloš Doležal przyznał, że początkowo skłaniał się ku hipotezie prowokacji StB, lecz w toku badań uznał ją za mało prawdopodobną i zaczął określać ruch krzyża jako zjawisko niewyjaśnione racjonalnie. Stanowi to ocenę autora, a nie formalne rozstrzygnięcie naukowe lub kościelne^[12].

Rozważano możliwość, że krzyż był niestabilnie osadzony na gwoździu, a drewno ołtarza lub podstawy uległo odkształceniu wskutek temperatury, wilgotności albo obciążenia. Josef Peške przypuszczał, że późniejsze przechylenie mogło być związane z ugięciem górnej płyty tabernakulum pod ciężarem elektrycznych świec^[2].

Hipoteza ta mogłaby częściowo tłumaczyć zmianę położenia przedmiotu zauważoną 25 grudnia lub 8 stycznia. Nie wykazano jednak, aby takie odkształcenie mogło spowodować kilka naprzemiennych wychyleń i częściowy powrót krzyża do położenia pionowego 11 grudnia. Próba wywołania drgań przez Peškego nie spowodowała ruchu przedmiotu^[8].

Zaginięcie oryginalnego krzyża uniemożliwia współczesne zbadanie jego konstrukcji, środka ciężkości, stanu drewna i sposobu połączenia z podstawą. Z tego względu hipotezy naturalne nie mogą zostać jednoznacznie potwierdzone ani wykluczone.

Część świadków i przybywających do Číhošti wiernych uważała wydarzenie za znak nadprzyrodzony. Toufar początkowo zachowywał powściągliwość, z czasem jednak zaczął interpretować ruch krzyża jako potwierdzenie obecności Chrystusa w Eucharystii i wezwanie do nawrócenia^[1].

Kościół katolicki nie wydał formalnego orzeczenia uznającego zjawisko za cud. Oficjalne materiały kościelne posługują się tradycyjną nazwą „cud w Číhošti”, ale równocześnie określają wydarzenie jako „zagadkowe zjawisko” lub podkreślają, że krzyż miał się poruszyć według relacji świadków^[13][14].

Proces beatyfikacyjny Josefa Toufara dotyczy jego życia, posługi kapłańskiej oraz śmierci wskutek prześladowania, nie stanowi natomiast orzeczenia w sprawie przyczyny ruchu krzyża. Czeska Konferencja Biskupów wyraziła zgodę na rozpoczęcie procesu w 2013 roku, a diecezjalna faza postępowania rozpoczęła się w 2018 roku^[15].

Podczas Praskiej Wiosny w 1968 roku ponownie podjęto badania nad śmiercią Toufara i działaniami aparatu bezpieczeństwa. Przesłuchano dawnych funkcjonariuszy StB, urzędników, świadków oględzin kościoła i osoby związane z realizacją filmu. Materiały potwierdziły stosowanie przemocy, fabrykowanie protokołów i inscenizowany charakter rekonstrukcji, nie pozwoliły jednak ustalić przyczyny ruchu krzyża z 11 grudnia 1949 roku^[12][9].

Po 1989 roku sprawę badali między innymi František Drašner, Jan Kalous i Miloš Doležal. W 1999 roku były funkcjonariusz StB Ladislav Mácha został prawomocnie skazany na dwa lata pozbawienia wolności za udział w bezprawnym śledztwie i fizyczne znęcanie się nad Toufarem.

10 października 2024 roku Sąd Krajowy w Hradcu Králové objął Toufara rehabilitacją sądową, uznając, że od 28 stycznia do 25 lutego 1950 roku był bezprawnie pozbawiony wolności. Postępowanie nie dotyczyło oceny charakteru wydarzenia w Číhošti^[16].

W listopadzie 2014 roku na cmentarzu w praskich Ďáblicach odnaleziono szczątki uznane na podstawie badań antropologicznych i genetycznych za należące do Toufara. W dniach 10–12 lipca 2015 roku przewieziono je do Číhošti i złożono w grobie w miejscowym kościele^[17].

Podczas uroczystości kościelnych koncentrowano się przede wszystkim na osobie Toufara, jego śmierci i zwycięstwie prawdy nad propagandą. Powrót jego szczątków interpretowano w znaczeniu religijnym jako znak i symbol, nie ogłoszono jednak formalnego uznania poruszenia krzyża za cud.

Sprawa Číhošti stała się inspiracją dla dzieł literackich, filmowych, teatralnych i muzycznych. Do wydarzenia nawiązywał poeta Jan Zahradníček, który poświęcił mu utwory powstałe podczas uwięzienia przez władze komunistyczne. Jedną z inspiracji powieści Mirákl Josefa Škvoreckiego była historia poruszającego się krzyża i jej późniejszego wykorzystania przez reżim.

W 2004 roku powstał film telewizyjny In nomine patris w reżyserii Jaromíra Polišenskiego, w którym postać Toufara zagrał Viktor Preiss. Do historii duchownego i wydarzenia nawiązują również spektakl Zpráva o zázraku, opera Toufar oraz oratorium Můj Ježíš^[18].

• Josef Toufar
• Prześladowania Kościoła katolickiego w Czechosłowacji
• Proces Machalka i inni
• Akcja K

• Miloš Doležal: Jako bychom dnes zemřít měli. Drama života, kněžství a mučednické smrti číhošťského faráře P. Josefa Toufara. Wyd. 2., poprawione i uzupełnione. Praha: Mladá fronta, 2025. ISBN 978-80-204-6605-1. (cz.).
• František Drašner: Číhošťský zázrak. Zpráva o P. Josefu Toufarovi. Praha: Libri, 2002. ISBN 80-7277-143-4. (cz.).
• Jan Kalous: Instruktážní skupina StB v lednu a únoru 1950. Zákulisí případu Číhošť. Praha: Úřad dokumentace a vyšetřování zločinů komunismu, 2001. (cz.).

Zobacz multimedia związane z tematem: Číhošť

• Běda tomu, skrze něhož přichází pohoršení (1950) – pełna wersja komunistycznego filmu propagandowego
• Běda tomu, skrze něhož přichází pohoršení w bazie Filmový přehled
• Číhošťský zázrak – Ústav pro studium totalitních režimů
• Strona poświęcona Josefowi Toufarowi i wydarzeniu w Číhošti