Czesław Centkiewicz

Czesław Centkiewicz

Imię i nazwisko urodzenia	Czesław Jacek Centkiewicz
Data i miejsce urodzenia	18 października 1904 Warszawa
Data i miejsce śmierci	10 lipca 1996 Warszawa
Miejsce spoczynku	Cmentarz Wojskowy na Powązkach
Zawód, zajęcie	pisarz podróżnik
Małżeństwo	Alina, z domu Giliczyńska
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Czesław Jacek Centkiewicz (ur. 18 października 1904 w Warszawie, zm. 10 lipca 1996 tamże) – polski pisarz, reportażysta, podróżnik, inżynier elektryk.

Jego rodzicami byli Stanisław Rudolf Centkiewicz i Stanisława, z domu Bresteczer^[1]. Miał starszego brata Rafała i młodszą siostrę Halinę, malarkę^[2][3]. W czasie I wojny światowej z rodziną ewakuowany do Kijowa, w 1916 do Tweru, gdzie ojciec pracował przy budowie kolei transsyberyjskiej. W 1914 wstąpił do III Kijowskiej Drużyny Skautów im. Romualda Traugutta, a po powrocie do Polski w 1918 do XX Warszawskiej Drużyny Harcerskiej. W 1920 jako żołnierz Armii Ochotniczej brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. W 1924 ukończył Gimnazjum Kazimierza Kulwiecia w Warszawie. Następnie podjął studia wyższe, w latach 1926–1928 w Grenoble, a następnie w Liége, gdzie w 1929 ukończył wydział elektryczny w Institut SuperierTechnique de Liége, otrzymując dyplom inżyniera elektryka. Odbył praktykę w m.in. we francuskich elektrowniach wodnych w Drac-Romanye (Alpy) i Ludyan (Pireneje). W latach 1930–1931 pracował w Polskich Zakładach Radiotechnicznych w Warszawie. Był autorem prac naukowych z zakresu radiometeorologii i elektrotechniki. W latach 1931–1932 pracował w Obserwatorium Aerologicznym Państwowego Instytutu Meteorologicznego w Legionowie^[4] oraz w obserwatoriach w Jabłonnie, Gdyni i Helu oraz w Duńskim Instytucie Magnetyzmu Ziemskiego w Kopenhadze. Współpracował wtedy z Janem Grutzmanem oraz Jean Lugeonem. W 1934 pracował u prof. Czesława Białobrzeskiego w Zakładzie Fizyki Teoretycznej Uniwersytetu Warszawskiego. W 1935 został kierownikiem Działu Radio-Meteorologicznego Państwowego Instytutu Meteorologicznego. W latach 1937–1939 pracował w Państwowych Zakładach Tele-Radiotechnicznych nad aparatem radio-geniometrycznym, służącym do sondowania wysokich warstw atmosfery.

Realizował się także jako sportowiec i podróżnik. W młodości uprawiał narciarstwo i lekkoatletykę od 1921 reprezentując Varsovię, zdobył m.in. srebrny medal mistrzostw Polski seniorów 1925 (Warszawa) w biegu przełajowym na dystansie ok. 10 kilometrów^[5][6]. W 1926 brał udział w wyprawie w Alpy, w czasie której poznał swoją przyszłą żonę, Alinę (pobrali się w listopadzie 1939^[1]). W latach 1932–1933 był jednym z uczestników pierwszej polskiej wyprawie polarnej na Wyspę Niedźwiedzią w archipelagu Svalbard w Arktyce^[7][8].

Podczas okupacji niemieckiej pracował w Państwowym Zakładzie Ubezpieczeń Wzajemnych. Po upadku powstania warszawskiego w 1944 został wywieziony i osadzony w niemieckim obozie koncentracyjnym Neuengamme k. Hamburga, a następnie przewieziony na roboty przymusowe do Berlina.

Po zakończeniu II wojny światowej powrócił do Polski. 1 czerwca 1945 został powołany przez pełnomocnika rządu na stanowisko dyrektora technicznego Zjednoczenia Energetycznego Okręgu Dolnośląskiego w Jeleniej Górze, które sprawował do 1 czerwca 1949. Od 9 listopada 1949 do 15 października 1950 pełnił obowiązki kontrolera Działu Kredytowego Oddziału NBP w Jeleniej Górze. W 1950 przeprowadził się wraz z żoną Aliną do Legionowa, gdzie podjął pracę w Obserwatorium Meteorologicznym PIHM. W drugiej połowie 1955 przenieśli się na Saską Kępę w Warszawie^[4], zamieszkali w domu przy ul. Zakopiańskiej 16^[9].

Od drugiej połowy lat 40. razem z żoną kontynuował wyprawy polarne, które zainspirowały serię wspólnie pisanych opowieści dla dzieci i młodzieży. Centkiewiczowie wzięli udział m.in. w wyprawie badawczej na Antarktydę w latach 1958–1959^[10]. Był członkiem Związku Literatów Polskich, pełnił m.in. funkcję jego wiceprezesa. W październiku 1946 został członkiem PPS, od grudnia 1948 należał do PZPR^[11].

Zmarł w Warszawie, pochowany obok żony Aliny w Alei Zasłużonych na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera A3 tuje-2-15)^[12].

• Czeluskin (1934)
• Wyspa mgieł i wichrów (1934)
• W krainie zorzy polarnej (1936)
• Znowu na północy (1936)
• Anaruk, chłopiec z Grenlandii (1937)
• Biała foka (1938)
• Loty nad śniegami (1938)
• W lodach północy (1948)

• Odarpi, syn Egigwy (1949)
• Zdobywcy bieguna północnego (1950)
• Na podbój Arktyki (1952)
• W lodach Eisfiordu (1953)
• Radiostacja zamilkła (1953)
• Znowu na Wyspie Niedźwiedziej (1954)
• Arktyka, kraj przyszłości (1954)
• Niezwykła podróż (1955)
• Bohaterski szturman (1956)
• Na białym szlaku (1956)
• Pułkownik Orvin mylił się (1959)
• Wyspy mgieł i wichrów (1959)
• Tajemnice szóstego kontynentu (1960)
• Opowieści spod bieguna (1960)
• Kierunek – Antarktyda (1961)
• Fridtjof, co z ciebie wyrośnie? (1962)
• Zaczarowana zagroda (1963)
• Mufti – osiołek Laili (1964)
• Tumbo z Przylądka Dobrej Nadziei (1964) (Klub Siedmiu Przygód)
• Czy foka jest biała (1965)
• Piotr w krainie białych niedźwiedzi (1965)
• Człowiek, o którego upomniało się morze (1966)
• Okrutny biegun (1969)
• Osaczeni wielkim chłodem (1970)
• Nie prowadziła ich Gwiazda Polarna (1974)
• Tumbo nigdy nie zazna spokoju (1977) (Klub Siedmiu Przygód)

• Order Sztandaru Pracy I klasy (21 lipca 1972)^[13]
• Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1984)^[14]
• Order Sztandaru Pracy II klasy^[11]
• Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski^[11]
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski^[11]
• Złoty Krzyż Zasługi (dwukrotnie^[11]: 13 września 1933^[15], 25 czerwca 1946^[16])
• Medal 40-lecia Polski Ludowej (1984)^[17]
• Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955)^[18]
• Medal Komisji Edukacji Narodowej^[11]
• Medal im. Mikołaja Kopernika Polskiej Akademii Nauk^[11]
• Kawaler Orderu Uśmiechu (1970)
• Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony dla Kultury Narodowej” (1987)^[19]
• Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury”^[11]
• Złota odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (1965)^[20]
• Odznaka ZAiKS-u (1978)^[21]

• Nagroda Prezesa Rady Ministrów (1955)
• Nagroda marynistyczna im. Mariusza Zaruskiego (1963)
• Nagroda I stopnia Nagroda Ministra Kultury i Sztuki (1969)
• Nagroda „Problemów” (wraz z żoną Aliną) (1963)^[22]
• Dyplom honorowy Związku Pisarzy ZSRR (1976)^[23]

• W 2004 rondo u zbiegu ulic Jagiellońskiej i Parkowej w Legionowie nadano imię Aliny i Czesława Centkiewiczów^[24], w 2014 jedna z ulic w Serocku została nazwana imieniem Czesława Centkiewicza^[25].
• 26 września 2012 otrzymał pośmiertnie tytuł Honorowego Obywatela Miasta Legionowa.
• Szkoła Podstawowa nr 9 w Bełchatowie nosi imię Aliny i Czesława Centkiewiczów^[26].
• Publiczna Szkoła Podstawowa nr 5 w Wałbrzychu nosi imię Aliny i Czesława Centkiewiczów.