Doramad

Doramad (niem. Doramad Radioaktive Zahncreme, Radioaktywna pasta do zębów Doramad) – pasta do zębów produkowana w Niemczech przez berlińską firmę Auergesellschaft w okresie międzywojennym i w czasach II wojny światowej^[1]. Zawierała substancję radioaktywną oznaczaną jako thorium x^[2], będącą pochodną toru, radioaktywnego metalu, która zdaniem producentów miała właściwości zdrowotne.

Założycielem firmy produkującej Doramad był austriacki naukowiec Carl Auer von Welsbach^[3]. Pasta do zębów zawierała niewielką dawkę promieniotwórczej substancji uzyskiwanej z toru, który z kolei pozyskiwany był z monacytów^[1][3]. Firma Auergesellschaft wykorzystywała tor i metale ziem rzadkich do wytwarzania produktów przemysłowych, między innymi tzw. koszulek Auera; pastę do zębów wytwarzano przy okazji tej działalności jako produkt uboczny^[1]. Jej radioaktywność reklamowano jako przynoszącą korzyści zdrowotne, mającą działanie antybakteryjne, przyczyniającą się do wzmocnienia żywotności zębów i dziąseł^[1][3].

Zgodnie z przekazem marketingowym producenta pasta miała pobudzać krążenie krwi w dziąsłach, zabijać zarazki i zwiększać siłę życiową tkanek^[4]. W latach 30. pastę eksportowano na rynki zagraniczne; reklamowano ją m.in. w czasopismach „Polska Zachodnia”^[5][6][7], „Nowy Kurjer”^[8] czy „IKC”^[9].

Według artykułów reklamowych rozsyłanych przez producentów po towarzystwach stomatologicznych jedyną substancją czynną pasty był wodorotlenek toru^[10]. Zgodnie z tym źródłem w stu częściach preparatu znajdowało się: 51 części węglanu sodu, 26 gliceryny, 16 wody destylowanej, 6 mydła sodowego, 1 olejków eterycznych i 0,05 części wodorotlenku toru^[10].

Substancja określana w początkach XX wieku jako thorium x w późniejszej nauce sprecyzowana została jako izotop radu-224^[11]. Thorium x jest produktem rozpadu toru^[12] i była popularną substancją stosowaną w lecznictwie i kosmetologii do lat 60. XX wieku^[11]. Wraz ze wzrostem wiedzy na temat zagrożeń związanych z jej stosowaniem zaprzestano jej wykorzystywania w medycynie^[11]. W Niemczech thorium x sprzedawano pod nazwą handlową doramad^[13].

Przy okazji niemieckiej okupacji Francji podczas II wojny światowej grupa niemieckich naukowców związanych z firmą Auergesselshaft przejęła kontrolę nad znajdującymi się we Francji zapasami toru należącymi do firmy Société des Terres Rares^[14]. Zgodnie z relacją fizyka Samuela Goudsmita, Amerykanie prowadzący wywiad niemieckiej nauki w ramach Operacji Alsos, dowiedziawszy się o sprawie jesienią 1944, zakładali, że niemieckie zainteresowanie pierwiastkiem ma związek z próbami rafinacji uranu, na potrzeby produkcji bomby atomowej^[14]. W świetle późniejszych informacji uzyskanych przez aliantów od pojmanego przedstawiciela firmy Auer okazało się, że ideą przyświecającą niemieckim chemikom przejmującym francuski tor była również chęć rozwinięcia produkcji pasty do zębów Doramad i innych kosmetyków radioaktywnych w okresie powojennym^[14][15]. Sprawa została opisana przez Goudsmita w książce nt. dziejów projektu, Alsos^[16][17]. Po wojnie przedsiębiorstwo Auergesselshaft zostało przejęte przez firmę Degussa^[1].

• Radithor

• Doramad w czasopismach w zbiorach Österreichische Nationalbibliothek
• Doramad w czasopismach Deutsches Zeitungsportal