Elna Gistedt

Elna Gistedt
Ilustracja
Elna Gistedt, Warszawa 1922
Imię i nazwisko

Elna Gistedt-Kiltynowicz

Data i miejsce urodzenia

26 stycznia 1895
Sztokholm

Data i miejsce śmierci

26 października 1982
Sztokholm

Zawód

śpiewaczka

Współmałżonek

Witold Kiltynowicz

Odznaczenia
Medal Virtus et Fraternitas
Multimedia w Wikimedia Commons
Elna Gistedt (1912)

Elna Gistedt-Kiltynowicz (ur. 26 stycznia 1895 w Sztokholmie, zm. 26 października 1982 tamże) – szwedzka primadonna, gwiazda operetki.

Życiorys

Urodziła się 26 stycznia 1895 roku w Sztokholmie, w rodzinie Ernsta i Marii z Welcherów. Ukończyła liceum żeńskie w Sztokholmie[1][2], studia śpiewacze w Sztokholmie, Berlinie i Petersburgu. Śpiewała główne role w operetkach I. Kálmána, F. Lehára, R. Stolza, J. Offenbacha i J. Straussa[1]. Do Polski przyjechała w 1922 roku na dwutygodniowe występy gościnne i pozostała tu 22 lata. Występowała na scenach operetkowych, teatralnych i w kabaretach oraz w filmach, m.in. w polskim niemym filmie Rywale. Grała główną rolę w pierwszej polskiej komedii muzycznej[3] Yacht Miłości, która miała premierę 21 października 1933 roku na scenie Teatru 8.30 w Warszawie[4].

Po wybuchu II wojny światowej pozostała w Polsce. W okupowanej Warszawie prowadziła kawiarnię „U Elny Gistedt”, mieszczącą się w pałacu Branickich przy ul. Nowy Świat 18[5.1]. Występowała w niej, śpiewając arie z różnych operetek[5.2]. Koncerty dawali tam także Jan Kreczmar i Lucyna Messal. Zatrudniała także Żydów, chroniąc ich w ten sposób przed wywózkami. Lokal był wykorzystywany przez polskie podziemie – na naradach bywali tu m.in. Kazimierz Moczarski i szwedzcy emisariusze. Chodziła na Gestapo, aby wstawiać się za kolegami z estrady. Przebrana za Żydówkę przemycała żywność i listy do getta[6].

Jesienią 1942 roku ratowała polskie dzieci ze wsi Sobieszów na Zamojszczyźnie[7][6]. Wykupiła 34 chorych dzieci, które przywiozła do Warszawy i wyleczone przekazała do rodzin zastępczych[8]. Po upadku powstania warszawskiego znalazła się w obozie przejściowym w Pruszkowie. Po śmierci męża (z wyczerpania w obozie przejściowym) w 1944 roku wróciła do Szwecji[4]. Nagłaśniała w tamtejszej prasie zbrodnie niemieckie. Kilkukrotnie jeszcze przyjeżdżała do Polski, w tym jako przedstawicielka szwedzkich organizacji pomocowych. W 1949 władze komunistyczne wyrzuciły ją z Polski[6]. Ostatni raz Polskę odwiedziła w roku 1979. Od 1950 roku występowała w szwedzkim zespole operetkowym Gustawa Wernera, w 1952 roku przebywała w Londynie i Paryżu, śpiewała piosenki w Klubie Polskim[4].

W 1946 roku napisała książkę autobiograficzną, która została przetłumaczona i wydana w Polsce w 1982 roku[9]. Była miłośniczką brydża[10].

Od 24 sierpnia 1922 roku żona Witolda Kiltynowicza[1] (zm. 1944), do 1939 właściciela fabryki dywanów[8][6].

W 2021 roku odznaczona Medalem Virtus et Fraternitas[6][11].

Odbiór w kulturze

Gistedt i inni "warszawscy Szwedzi" (Carl Herslow, Sven Norman, Siegfried Häggberg) zostali opisani w filmie "Hitlers dödsdömda svenskar"[12] oraz w książce "Lista Szparkowskiego czyli szwedzka układanka"[13].

Filmografia

Przypisy

  1. ↑ a b c Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1939, s. 204. [dostęp 2021-07-20].
  2. ↑ Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest? Uzupełnienia i sprostowania. Warszawa: 1939, s. 84. [dostęp 2021-07-20].
  3. ↑ Elna Gistedt, Królowa operetki, Filar teatru 8.30, 26 marca 1932, s. 1, Cytat: Chociaż Północy jest dzieckiem, / O pochodzeniu wprost szwedzkiem, / Lecz, jak hiszpanka ma temperament, / Gistedt wśród serc czyni zamęt.
  4. ↑ a b c Elna Gistedt- Kiltynowicz, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Osoby) [dostęp 2021-07-20].
  5. ↑ Wacław Wiernicki: Wspomnienia o warszawskich knajpach. Prószyński i S-ka, 1994. ISBN 83-902520-0-7.
    1. ↑ S. 84, 157.
    2. ↑ S. 84.
  6. ↑ a b c d e Elna Gistedt-Kiltynowicz [online], Instytut Pileckiego [dostęp 2022-11-11] [zarchiwizowane z adresu 2022-11-11].
  7. ↑ Szwedzkie serce polskim dzieciom. „Kurier Polski”, 10 maja 1985. 
  8. ↑ a b Katarzyna Wagner, Kobieta wobec wojny. Elna Gistedt i jej dzieci [online], Historia: Poszukaj. Portal edukacyjny [dostęp 2021-07-20] (pol.).
  9. ↑ Elna Gistedt: Od operetki do tragedii: ze wspomnień szwedzkiej gwiazdy operetki warszawskiej. Warszawa: Czytelnik, 1982, s. 154. ISBN 83-07-00621-X.
  10. ↑ Jan Ratuszniak, Najpiękniejszy Szwedzki głos przedwojennej Warszawy, „Mówią Wieki”, 7/2020 (728), 2020, s. 38–41, ISSN 1230-4018.
  11. ↑ Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 maja 2021 r. o nadaniu odznaczeń (M.P. z 2021 r. poz. 658).
  12. ↑ Hitlers dödsdömda svenskar | Film och Skola [online], www.filmochskola.se [dostęp 2023-12-14] (szw.).
  13. ↑ Lista Szparkowskiego czyli szwedzka układanka | Amadeusz Majtka [online], Lubimyczytać.pl [dostęp 2023-12-14] (pol.).

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya