Emanuel Raul

Emanuel Raul

Emanuel Raul ok. 1860–1870
Data i miejsce urodzenia	13 maja 1843 Boskovice
Data i miejsce śmierci	19 kwietnia 1916 Katowice
Miejsce spoczynku	Cmentarz żydowski w Katowicach
Zawód, zajęcie	aktor, reżyser i dyrektor teatrów
Odznaczenia

Emanuel Raul ur. jako Emanuel Friedmann (ur. 13 maja 1843 w Boskovicach koło Brna, zm. 19 kwietnia 1916 w Katowicach) – austriacki aktor, reżyser i dyrektor teatrów^[1].

Był synem kupca. Od 1854 roku uczęszczał do gimnazjum w Brnie i przez rok studiował na tamtejszym Uniwersytecie Technicznym. Następnie powrócił do sklepu ojca, ale w 1862 r. wyjechał i rozpoczął karierę teatralną w Pradze, Czeskich Budziejowicach i Linzu, w 1863 r. pracował w Klagenfurcie, w 1865 r. w wiedeńskim Theater in der Josefstadt, w 1868 r. w Karlowych Warach pod dyrekcją C. Haaga, a następnie w Odessie, Bukareszcie i Lublanie^[2].

Od sezonu 1874/75 śpiewał partie kochanków w repertuarze operetkowym Theater an der Wien w Wiedniu. W 1877 r. założył własny zespół teatralny, ale nic nie wiadomo o jego początkach jako reżysera w Ödenburg (Sopron), a następnie w Pressburgu (Bratysława)^[3]. Z reguły wynajmował dwa teatry, jeden całoroczny, drugi czynny w okresie letnim^[4].

Od 30 kwietnia 1880 przez jedenaście lat podstawą jego działalności stał się Teatr Miejski w Karlowych Warach; który przejął po samobójstwie dyrektora E. Bachmanna. W latach 1880–1883 był dyrektorem Teatru Miejskiego w Ołomuńcu, a w latach 1883-1886 wynajmował Teatr Miejski w Libercu. W 1888 roku próbował przejąć Teatr Lobe’a we Wrocławiu, ale wkrótce został on zlikwidowany.

Po zakończeniu pracy na pierwszej karlowarskiej scenie w 1891 roku przeniósł się do Pressburga i w latach 1890/91 sześciokrotnie wynajmował miejscowy teatr miejski na okres zimowy w latach 1890/99. Odbył też tournée po Timisoarze i Trenczańskich Teplicach z kilkoma operami. W 1895 roku udało mu się przedłużyć kontrakt w Karlowych Warach, który stopniowo przedłużał do 1905 roku. Od jesieni 1899 r. do maja 1902 r., po wygaśnięciu zatrudnienia w Pressburgu, organizował również sezon zimowy w Teplicach w Czechach Zachodnich. Od przełomu wieków rada miejska Karlowych Warów rozważała całoroczną działalność teatru, ale Raul w wymaganej formie nie był w stanie tego zapewnić.

W swoim głównym miejscu pracy, Karlowych Warach, przedkładał teatr rozrywkowy nad wymagający repertuar i wystawiał niemal wyłącznie operetki. Teatr zdrojowy, który grał od kwietnia do końca września, musiał dostosować się do codziennego rytmu życia kuracjuszy, plenerowych koncertów orkiestry i wielu sezonowych atrakcji (akrobaci, muzyka cygańska, muzyka wojskowa, muzycy przy źródłach itp.). Początkowo rada miejska nie była w pełni zadowolona i przedłużona w 1883 r. umowa zobowiązywała dyrektora do poszerzenia repertuaru o dramaty i sztuki ze śpiewem, uzupełnienia zapasów dekoracji i kostiumów oraz wykluczenia aktorów amatorów z zespołu. Na dłuższą metę koncepcja rozrywkowego teatru zdrojowego była jednak zgodna z intencją miasta.

W latach 1906–1913 Raul był pierwszym dyrektorem niemieckiego teatru w Katowicach, W październiku 1907 premierą Wilhelma Tella Friedricha Schillera uroczyście zainaugurowano działalność teatru^[5], a aktorzy złożyli uroczyste przyrzeczenie, iż ze sceny tej nigdy nie padną polskie słowa^[6].

W Katowicach miał dobre warunki, m.in. zespół taneczny i duży chór, ale opery wystawiał tylko okazjonalnie (1908, d’Albert: Niziny, 1910, Puccini: Madame Butterfly). 31 marca 1913 obchodził 50-lecie działalności teatralnej i 40-lecie pracy reżyserskiej^[7]. Po jubileuszu zakończył pracę.

Jego żoną była operetkowa aktorka Johanna Henrietta Katarina, z którą ożenił się w 1888 roku w Wiedniu. Adoptował jej nieślubną córkę Jacquelinę, która później również została aktorką.

Był jednym z najdłużej pracujących reżyserów teatralnych w Europie Środkowej. Skala i jakość jego działalności zmieniała się w zależności od lokalnych warunków i wymagań. Nie miał ambicji prezentowania nowego repertuaru, jego domeną była operetka i rzadko miał zespół zdolny do wykonywania bardziej wymagających utworów^[8]. Jego atutem była solidność biznesowa i finansowa, która gwarantowała miastu jako właścicielowi teatru spokojny przebieg dzierżawy. Przez jego zespół przewinęło się sporo późniejszych wybitnych artystów^[9].

Za swoją dzielność był odznaczany, otrzymał między innymi bułgarski Order Świętego Aleksandra czy włoski Order Świętych Maurycego i Łazarza. Jest pochowany na Cmentarzu Żydowskim w Katowicach.