Fajwel Fryd

Fajwel Fryd (ur. 9 listopada 1886 w Chełmie, zm. 7 grudnia 1972 w Lublinie) – polski dziennikarz, tłumacz, leksykograf i bibliofil pochodzenia żydowskiego.

Pochodził z ortodoksyjnej rodziny żydowskiej. Był synem Calela Fryda i Pesli z d. Binsztok. Odebrał tradycyjne wykształcenie w chederze i jesziwie^[1]. W wieku 18 lat zaczął studiować świecką literaturę. W 1905 roku został aresztowany za udział w wystąpieniach rewolucyjnych, przez trzy lata przebywał w więzieniu na lubelskim zamku, następnie został zesłany na Syberię^[1].

Po I wojnie światowej powrócił do Chełma. Utrzymywał się z udzielania prywatnych lekcji języka rosyjskiego. Wstąpił następnie do Poalej Syjon – Lewicy^[1]. Pracował jako redaktor i autor gazet „Chelemer Folksblat” (tygodnik fołkistów) oraz „Chelemer Sztyme” (tygodnik syjonistyczny). „Chelemer Sztyme” połączył się wkrótce później z włodawskim tygodnikiem „Undzer Sztyme”, Fryd został redaktorem naczelnym połączonej gazety^[2]. Pracował również jako nauczyciel w żydowskiej szkole powszechnej^[2].

Jego żoną była lekarka Lea Fridman, mieli córkę, Minę, studentkę polonistyki na Uniwersytecie Jana Kazimierza^[2]. Kolekcjonował książki, gromadząc około 10 tysięcy tomów. Brał również udział w chełmskim życiu kulturalnym, angażując się m.in. w działalność oświatową. Był założycielem biblioteki im. B. Borochowa, w której pracował także jako bibliotekarzem^[2]. Był również tłumacze, przełożył na jidysz dzieła Emila Ludwiga, Uptona Sinclaira oraz Michaiła Zoszczenki. Przetłumaczył także na jidysz autobiografię Isadory Duncan^[2].

Podczas II wojny światowej przebywał w Związku Radzieckim. Jego żona i córka zginęły w nieznanych okolicznościach podczas Zagłady Żydów^[2]. Po wojnie zamieszkał w Lublinie, gdzie podjął pracę jako nauczyciel jidysz i historii Żydów w Szkole Powszechnej przy Wojewódzkim Komitecie Żydów Polskich, przekształconej następnie na Szkołę Ogólnokształcącą Stopnia Podstawowego Centralnego Komitetu Żydów w Polsce^[2]. Zajmował się kolekcjonowaniem książek, utrzymywał również kontakt z żydowskimi literatami, m.in. z Melechem Rawiczem^[2]. Współpracował z wydawnictwem Idisz Buch, dla którego opracował zbiór opowieści Di chachomim fun Chelem, redagował także słowniczki wyrażeń hebrajskich do edycji dzieł Icchoka Lejba Pereca, Szolema Alejchema i Abrahama Rajzena^[2].

Został pochowany na nowym cmentarzu żydowskim w Lublinie^[2]. Po jego śmierci część księgozbioru została zakupiona przez Bibliotekę Główną Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej^[3].

• MonikaM. Adamczyk-Garbowska MonikaM., Fryd (Frid) Fajwel, [w:] Sylwetki Żydów lubelskich: leksykon, Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, 2019, ISBN 978-83-7306-844-5 [dostęp 2025-03-25] .