Filip Apostoł

Święty
Filip Apostoł

apostoł i męczennik
Filip Apostoł, obraz pędzla El Greca (ok. 1590)
Miejsce urodzenia	Betsaida
Data i miejsce śmierci	ok. 81 Hierapolis
Czczony przez	kościoły chrześcijańskie
Wspomnienie	6 maja[a] 14/27 listopada i 30 czerwca/13 lipca[b]
Atrybuty	krzyż łaciński w kształcie litery T (czasami odwrócony), wąż, smok, chleb, ryba, kamień
Patron	kapeluszników, pilśniarzy, cukierników
Szczególne miejsca kultu	Martyrium św. Filipa
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Filip Apostoł (cs. Апостол Филип; zm. ok. 81 w Hierapolis) – jeden z dwunastu apostołów Jezusa, święty Kościoła katolickiego, anglikańskiego, ewangelickiego, ormiańskiego, koptyjskiego oraz prawosławnego. Święty ten wymieniany jest w Communicantes 1. Modlitwy Eucharystycznej (Kanonu rzymskiego).

Występuje we wszystkich czterech Ewangeliach kanonicznych i w Dziejach Apostolskich, jednak w Ewangeliach synoptycznych wymieniany jest tylko podczas powołania apostołów^[1]. Większość informacji o nim podaje Ewangelia Jana^[2].

Pochodził z Betsaidy, gdzie przyjaźnił się z Piotrem i Andrzejem^[1]. Kiedy Jezus powołał go na apostoła, przyprowadził ze sobą także Bartłomieja^[2]. Był proszony o protekcję przez prozelitów żydowskich, aby mogli poznać Chrystusa, co później przekazał Andrzejowi^[2]. Gdy apostołowie i tłum skupiony wokół Jezusa nie mieli co jeść, Filip wyraził wątpliwość czy posiadane przez nich pieniądze (dwieście denarów) wystarczą na zakup żywności^[2]. Miało wówczas nastąpić cudowne rozmnożenie chleba^[2]. W trakcie ostatniej wieczerzy prosił Chrystusa o możliwość zobaczenia Boga, co później komentował Tertulian słowami „Filip jest podniecony nadzieją ujrzenia Ojca, nie rozumie jednak, jak zrozumieć Ojca”^[2]. Według Tertuliana, fragment Ewangelii Mateusza, mówiący o człowieku chcącym najpierw pochować swego ojca, by następnie udać się za Jezusem, odnosi się do apostoła Filipa^[2].

W Dziejach Apostolskich pojawia się postać drugiej osoby o tym imieniu – Filipa Diakona, ojca czterech córek, ewangelizującego w Cezarei^[3]. Wiadomość tę potwierdza Euzebiusz z Cezarei^[3].

Według tradycji po Zmartwychwstaniu Chrystusa Filip miał ewangelizować w Lidii, Frygii, Scytii, w Królestwie Partów i Etiopii^[2]. Ta sama tradycja przypisuje mu śmierć w Hierapolis ukrzyżowany głową w dół, choć według Pseudo-Abdiasza miał umrzeć z przyczyn naturalnych^[4]. Miało to nastąpić ok. 81 roku^[5].

Pochodząca z przełomu II i III wieku Ewangelia Filipa opisuje ówczesne życie sakramentalne^[6]. List Piotra do Filipa pochodzący z Biblioteki z Nadż Hammadi stanowi dialog Jezusa z apostołami po Zmartwychwstaniu^[6]. Największym dziełem apokryficznym dotyczącym Filipa są Dzieje Filipa, powstałe w okolicach IV i V wieku, choć mieszają postacie Filipa Apostoła i Filipa Diakona^[7].

Kult apostoła rozwijał się dzięki bogatym pracom hagiograficznym powstałych na podstawie apokryfów. W Rzymie kult Filipa Apostoła zainicjowało sprowadzenie w VI wieku relikwii Filipa i Jakuba Młodszego do bazyliki 12 Apostołów wzniesionej za papieży Pelagiusza I i Jana III^[4].

Jego wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim i ewangelickim obchodzone jest od 1955 roku 3 maja (wcześniej razem ze św. Jakubem Młodszym, zw. Mniejszym, 1 maja). W Polsce wspomnienie obchodzone jest 6 maja, jako święto liturgiczne razem ze św. Jakubem Mniejszym^[8].

W Kościele anglikańskim i ewangelickim świętego wspomina się 1 maja, a w ewangelickim również 3 maja^[5].

W Kościołach mariawickich wspomnienie św. Jakuba i Filipa Apostoła obchodzone jest 1 maja.

Cerkiew prawosławna wspomina Filipa dwukrotnie^[9]:

• 14/27 listopada^[c], tj. 27 listopada według kalendarza gregoriańskiego,
• 30 czerwca/13 lipca, tj. 13 lipca (Sobór dwunastu apostołów).

W Kościołach wschodnich (ormiańskim i koptyjskim), z uwagi na liturgię według kalendarza juliańskiego, wspomnienie przypada 14/27 listopada^[5].

Święty Filip jest patronem miast: Sorrento, Dieppe, Philippeville, Brabant i Luksemburg, Spira, Philippsburg i Antwerpia.

W ikonografii wczesnochrześcijańskiej i bizantyjskiej apostoł przedstawiany jest jako bezbrody młodzieniec bez szczególnych cech indywidualnych. Ma na sobie zwykłe szaty, jakie nosili inni apostołowie, a w ręce księgę lub zwój, charakterystyczne również wyobrażeniom innych uczniów Chrystusa^[9].

Sztuka zachodnia przedstawia go natomiast jako starszego, brodatego i często łysego mężczyznę z krzyżem bądź belką od krzyża jako atrybutem. Niekiedy apostoł trzyma w ręce kamienie – znak męczeństwa, innym znów razem towarzyszy mu anioł^[9].

Atrybutami św. Filipa są: krzyż łaciński w kształcie litery T (czasami odwrócony), wąż lub smok, chleb, ryba i kamień.

• 
  Męczeństwo Świętego Filipa Apostoła, Jusepe de Ribera (1639), Museo del Prado w Madrycie
• 
  Męczeństwo Świętego Filipa, Simon de Vos (1645–1648), Królewskie Muzeum Sztuk Pięknych w Antwerpii
• 
  Święty Filip, obraz Antoona van Dycka (ok. 1619-1621), Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu
• 
  Święty Filip, obraz Albrechta Dürera (1516), Galeria Uffizi, Florencja

• Martyrium św. Filipa
• męczennicy wczesnochrześcijańscy
• modlitwa za wstawiennictwem świętego
• święci i błogosławieni Kościoła katolickiego
• święci prawosławni
• święty Filip – inne postaci święte o imieniu Filip

• Marek Starowieyski: Apostołowie. Cz. 2: Bartłomiej, Filip, Jakub Mniejszy, Jakub Większy, Judasz, Maciej, Mateusz, Szymon i Juda Tadeusz, Ewangeliści, uczniowie Pańscy. Kraków: WAM, 2020. ISBN 978-83-277-1823-5. (pol.).
• Pius Czesław Bosak: Słownik-konkordancja osób Nowego Testamentu. Poznań: W Drodze, 1991. ISBN 83-7033-081-9. (pol.).

• Żywot Ś. Filippa Apostoła w Żywotach Świętych Piotra Skargi.