Fritz Seifter

Fritz Seifter lub Seifert , właśc. Friedrich Seifter (ur. 19 listopada 1888 w Trzebini, zm. po 30 sierpnia 1942) – niemiecko-żydowski dziennikarz pracujący w Polsce, kolaborant III Rzeszy, redaktor naczelny „Gazety Żydowskiej” podczas II wojny światowej.

Uczęszczał do gimnazjum w Bielsku, w 1911 roku uzyskał maturę, następnie przeniósł się do Wiednia, gdzie podjął studia teologiczne w szkole rabinackiej, jednocześnie studiując na Wydziale Filozofii Uniwersytetu Wiedeńskiego^[1].

W 1913 roku zdał egzamin na licealnego nauczyciela religii. W 1915 roku został powołany do wojska austro-węgierskiego, ze względu na ciężką chorobę został jednak po kilku miesiącach zwolniony ze służby i ponownie podjął studia, które w 1916 roku zakończył rozprawą doktorską dotyczącą nowożytnej historii Rzeszy^[1]. Następnie podjął pracę jako nauczyciel religii w Igławie, gdzie przebywał przez rok, później, do listopada 1918 roku, pracował w dwóch liceach w Berlinie oraz w szkółce religijnej przy berlińskiej gminie żydowskiej. Studiował również gospodarkę narodową na Uniwersytecie w Berlinie^[1].

Po zakończeniu I wojny światowej wyjechał do Bielska, przez pewien czas bez powodzenia prowadził własne przedsiębiorstwo, zrezygnował z tego na początku lat 20. XX wieku z powodu kryzysu ekonomicznego, podjął pracę jako dziennikarz gospodarczy dla niemieckojęzycznych czasopism w Polsce, Gdańsku, Niemczech, Austrii i Czechosłowacji^[1]. Według własnej relacji, w 1923 roku został ukarany wysoką grzywną za napisanie wrogiego Polakom artykułu, miał być również atakowany przez syjonistów i innych Żydów za swoją proniemiecką działalność^[2].

Wiosną 1927 roku zwrócił się do Konsulatu Generalnego Niemiec w Katowicach z propozycją współpracy. Planował utworzyć w Polsce niemiecko-żydowski dwutygodnik, który miał zostać organem proniemieckich Żydów, zachęcać Żydów do „zjednoczenia z Niemcami” oraz walczyć z Żydami zasymilowanymi do kultury polskiej, fołkistami i syjonistami^[1]. Konsul Friedrich Illgen przesłał prośbę Seiftera do Urzędu Spraw Zagranicznych Niemiec, wyrażając jednak wobec niego dezaprobatę. Według konsula środowiska niemieckich Żydów w Polsce dystansowały się od Seiftera z powodu jego częstych kontaktów z polskimi władzami, podejrzewano go również o otrzymywanie od władz „dotacji”^[2]. Wizja czasopisma Seiftera nie została ostatecznie zrealizowana^[2].

Po przejęciu władzy w Niemczech przez nazistów, nowo utworzone Ministerstwo Propagandy i Oświecenia Publicznego Rzeszy było bardziej przychylne planom Seiftera. W zamian za „wsparcie ideowe” obiecane przez Hermanna Demanna(inne języki) Seifter zobowiązał się dostarczać co 14 dni sprawozdanie z Polski. Latem 1933 roku powrócił do pomysłu założenia w Polsce pisma dla niemieckich Żydów, doprowadził do utworzenia gazety „Jüdische Wochenpost(inne języki)”, której pierwszy numer ukazał się 16 lutego 1934 roku w Bielsku^[3]. Seifter wydawał ją wspólnie z byłym współpracownikiem „Kattowitzer Zeitung” Fritzem Guttmannem. Kilka tygodni później niemiecki konsulat w Katowicach poinformował Urząd Spraw Zagranicznych o powstaniu czasopisma, jego twórcy i sytuacji^[3].

Według pism Seiftera przesłanych do konsulatu czasopismo było wydawane za wiedzą i zgodą Ministerstwa Propagandy. Seifter poinformował również konsula o planach założenia podobnego czasopisma w Terytorium Saary, a w październiku tego samego roku zwrócił się do Senatu Wolnego Miasta Gdańska z ofertą wydawania żydowskiej gazety, powołując się na współpracę z Ministerstwem Propagandy^[4]. Sam przedstawiał się jako agent Ministerstwa Propagandy, któremu powierzono zadanie propagowania nazizmu wśród niemieckich Żydów żyjących poza granicami III Rzeszy^[4].

W lipcu 1933 roku przekazał również konsulatowi w Katowicach plan zaproszenia proniemieckich Żydów na polski Śląsk, gdzie mieli wpływać na miejscową ludność żydowską. Plan ten miał być rzekomo uzgodniony z Ministerstwem Propagandy. Konsul ponownie poinformował Urząd Spraw Zagranicznych o wątpliwościach wobec Seiftera i oskarżeniach o współpracę z polskimi władzami, w odpowiedzi urzędnik ministerstwa poinformował, że Seifter jest osobą znaną ministerstwu, ale nie otrzymał dla swoich planów oficjalnego poparcia^[4].

Jeszcze w 1934 roku Seifter utracił poparcie dla prowadzenia „Jüdische Wochenpost” ze strony ministerstwa, które uznało, że charakter gazety odszedł od proniemieckiego. Mimo to czasopismo wydawane było do lata 1939 roku w nakładzie około 5000 egzemplarzy i rozprowadzane było na Śląsku, Warszawie, Łodzi oraz granicznych miejscowościach III Rzeszy i Czechosłowacji^[5].

W początkowym okresie II wojny światowej miał już od dawna nie utrzymywać współpracy z władzami niemieckimi. Wiosną 1940 roku został odnaleziony przez Departament ds. Oświaty Narodowej i Propagandy urzędu Generalnego Gubernatora, gdyż uznano go za odpowiedniego kandydata na redaktora naczelnego planowanej gazety przeznaczonej dla Żydów w okupowanej Polsce, miał także zostać polecony urzędowi przez Rudolfa Wiesnera^[6].

W lipcu 1940 roku został mianowany redaktorem naczelnym i kierownikiem utworzonej przez okupantów „Gazety Żydowskiej”^[7], wydawanej w Krakowie^[8]. Gazeta miała zajmować się sprawami wewnątrzżydowskimi na wzór podobnych tytułów ukazujących się w Protektoracie Czech i Moraw^[9]. Gazeta była podczas II wojny światowej powszechnie uważana za gadzinówkę^[10]. Ostatni numer czasopisma ukazał się 30 sierpnia 1942 roku^[8], dalsze losy Seiftera nie są znane. Według Larsa Jockhecka mógł w październiku 1942 roku trafić do obozu zagłady w Bełżcu, lub później, do obozu w Płaszowie^[11].

• LarsL. Jockheck LarsL., Od agenta do kolaboranta? Współpraca żydowskiego publicysty Fritza Seiftera z Bielska z władzami niemieckimi w latach trzydziestych i czterdziestych, „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” (2), 2006, s. 163–176, DOI: 10.32927/ZZSiM.185, ISSN 2657-3571 [dostęp 2025-04-20] .
• SabinaS. Kwiecień SabinaS., Prasa żydowska w Krakowie w czasie okupacji hitlerowskiej, [w:] BarbaraB. Góra, HalinaH. Kosętka, EwaE. Wójcik (red.), Kraków - Lwów: książki, czasopisma, biblioteki XIX i XX wieku., t. 9, cz. 2, Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, 2009, ISBN 978-83-7271-552-4 .