Hans Fallada

Hans Fallada
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

21 lipca 1893
Greifswald

Data i miejsce śmierci

5 lutego 1947
Berlin

Narodowość

Niemiec

Język

niemiecki

Dziedzina sztuki

literatura

Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach
Strona internetowa
Portret na rocznicowym znaczku pocztowym z 1993

Hans Fallada, właśc. Rudolf Ditzen (ur. 21 lipca 1893 w Greifswaldzie, zm. 5 lutego 1947 w Berlinie) – niemiecki pisarz, autor powieści o tematyce społecznej[1].

Życiorys

Urodził się w rodzinie mieszczańskiej; jego ojciec, który był sędzią, przeznaczył go do zawodu prawnika. Od roku 1899 mieszkał w Berlinie, od 1909 w Lipsku. W młodości z trudem nawiązywał kontakty z rówieśnikami; po podjęciu korespondencyjnego kontaktu z dziewczyną wysłano go na naukę do gimnazjum w Rudolstadt. Tam wraz z przyjacielem Hansem Dietrichem von Neckerem usiłował popełnić samobójstwo upozorowane na pojedynek. Przyjaciel zmarł, on przeżył i trafił do kliniki psychiatrycznej. W procesie sądowym uniewinniono go jako niepoczytalnego.

Na początku I wojny światowej zgłosił się ochotniczo do wojska, został jednak odrzucony. W latach 1917–1919 leczył się w sanatoriach z powodu alkoholizmu i morfinizmu.

Pierwsze dwie jego powieści, które ukazały się w wydawnictwie Rowohlta, nie odniosły powodzenia. Utrzymywał się z posady zarządcy dóbr i z pracy w izbie rolniczej w Szczecinie, później w Berlinie w firmie zajmującej się uprawą ziemniaków.
W 1922 roku został skarbnikiem majątku w Chościszowicach (Gut Neu Schönfeld)[2].
Dwukrotnie (w 1923 i 1926) skazywano go na karę więzienia za oszustwa i malwersacje dokonywane dla pokrycia kosztów nałogu (narkomanii)[3]. Po odbyciu wyroku poznał w 1928 Annę Issel, z którą ożenił się 5 kwietnia 1929 w Hamburgu. Został ojcem czworga dzieci, z których dwoje zmarło w dzieciństwie.

Zamieszkał w Neumünster, gdzie pracował jako dziennikarz i pracownik spółki turystycznej.

Na początku lat trzydziestych zaczął odnosić sukcesy jako pisarz. Za radą wydawcy Ernsta Rowohlta przeprowadził się w okolice Berlina, podejmując w jego wydawnictwie pracę na pół etatu. Napisana w stylu Nowej Rzeczowości (niem. Neue Sachlichkeit) powieść Kleiner Mann – was nun? (Co dalej, szary człowieku?) odniosła sukces wydawniczy. Przybrał wtedy literacki pseudonim Hans Fallada zapożyczony z bajek braci Grimm (imię nawiązuje do baśni Hans im Glück, a nazwisko do mówiącego konia Falando z baśni Gänsemagd). Po światowym sukcesie swej powieści uniezależnił się finansowo i zamieszkał w meklemburskim majątku Carwitz(inne języki) 4,5 km na południe od Feldbergu[3].

W marcu 1933 na podstawie donosu sąsiadów do SA został na krótko uwięziony. Powieść Wer einmal aus dem Blechnapf frißt (Kto jadał z blaszanej miski) ukazała się już w czasach III Rzeszy, opowiadając o więzieniu z czasów Republiki Weimarskiej. Dla uniknięcia kłopotów z cenzurą Fallada zajął się literaturą rozrywkową. Nie został przyjęty do Izby Pisarstwa Rzeszy (Reichsschrifttumskammer).

W lipcu 1944 rozwiódł się z żoną, ale mieszkali nadal razem. W sierpniu, w trakcie kłótni z byłą żoną, posłużył się rewolwerem, po czym jako niepoczytalny został przyjęty do zakładu psychiatrycznego, gdzie przebywał do grudnia 1944. W trakcie tego pobytu napisał powieść „Pijak” (Der Trinker)[4].

W lutym 1945 ożenił się z młodszą o 30 lat Ursulą Losch. Po wkroczeniu Armii Czerwonej został mianowany tymczasowym burmistrzem miasteczka Feldberg w Meklemburgii. Następnie, dzięki pomocy Johannesa R. Bechera przeniósł się do Berlina i podjął pracę dziennikarza. Becher umożliwił mu zamieszkanie z żoną w odizolowanej dzielnicy Majakowskiring w Berlinie-Pankow, wraz z innymi wybitnymi postaciami świata kultury. Życie w takim odizolowaniu stało się kanwą powieści „Zmora” (Der Alpdruck)[4].

W 1946 znalazł się w berlińskim szpitalu Charité na kuracji odwykowej. Tam napisał Każdy umiera w samotności (Jeder stirbt für sich allein). W trzy miesiące po ukończeniu rękopisu zmarł na atak serca[5].

Ostatnią powieść opublikowano w 1947 w wersji ocenzurowanej; dopiero w 2011 ukazała się w wersji oryginalnej.

Utwory

  • Der junge Goedeschal, 1920
  • Anton und Gerda, 1923
  • Bauern, Bonzen und Bomben, 1931
  • Kleiner Mann, was nun?, 1932 (wyd. polskie: I cóż dalej, szary człowieku?, 1934)
  • Wer einmal aus dem Blechnapf frißt, 1932 (wyd. polskie Czyż nie ma powrotu?, 1958)
  • Wir hatten mal ein Kind, 1934 (wyd. polskie Gdybyśmy mieli dziecko, 1937)
  • Märchen vom Stadtschreiber, der aufs Land flog, 1935
  • Altes Herz geht auf die Reise, 1936
  • Hoppelpoppel – wo bist du?, 1936
  • Wolf unter Wölfen, 1937 (wyd. polskie Wilk pośród wilków, 1938)
  • Geschichten aus der Murkelei, 1938
  • Der eiserne Gustav, 1938 (wyd. polskie Żelazny Gustaw, 1967)
  • Süßmilch spricht, 1938
  • Kleiner Mann – großer Mann, alles vertauscht, 1939
  • Süßmilch spricht. Ein Abenteuer von Murr und Maxe, 1939
  • Der ungeliebte Mann, 1940
  • Das Abenteuer des Werner Quabs, 1941
  • Damals bei uns daheim, 1942
  • Heute bei uns zu Haus, 1943
  • Der Trinker, 1944 (wyd. polskie: Pijak, 1957)
  • Jeder stirbt für sich allein, 1947 (wyd. polskie Każdy umiera w samotności, 1950[6])
  • Der Alpdruck, 1947
  • Ein Mann will nach oben, 1953 (Człowiek z aspiracjami)
  • Die Stunde, eh´du schlafen gehst, 1954
  • Junger Herr – ganz groß, 1965
  • Gesammelte Werke, 1967 (Dzieła zebrane)
  • Ausgewählte Werke in Einzelausgaben, 10 Bände, ab 1962 (Dzieła wybrane w pojedynczych wydaniach, 10 tomów)

W polskich przekładach

  • Czyż nie ma powrotu (Wer einmal aus dem Blechnapf frisst), przeł. Zofia Petersowa. Wydawnictwo MON, 1958; Warszawa: M. Fruchtman, 1936
  • Gdybyśmy mieli dziecko (Wir hatten mal ein Kind), przeł. Melania Wasermanówna. Warszawa: M. Fruchtman, 1937
  • Każdy umiera w samotności (Jeder stirbt für sich allein), przeł. Jerzy Rawicz. Warszawa: „Książka i Wiedza”, 1950
  • Każdy umiera w samotności (Jeder stirbt für sich allein), przeł. Jerzy Rawicz. Warszawa: Wyd. Min. Obrony Narodowej, 1989 ISBN 83-11-07708-8
  • Każdy umiera w samotności (Jeder stirbt für sich allein), przeł. Daria Kuczyńska-Szymala. Katowice: Sonia Draga, 2011 ISBN 978-83-7508-385-9
  • Pijak (Der Trinker) przeł. Bogdan Baran. Warszawa: Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”, 2012. ISBN 978-83-07-03282-5
  • W moim obcym kraju – dziennik więzienny 1944[7], oprac. i przypisy Jenny Williams i Sabine Lange; przeł. Bogdan Baran. SW „Czytelnik”, Warszawa 2011[8]
  • Żelazny Gustaw (Der eiserne Gustav), przeł. Emilia Bielicka i Teresa Jętkiewicz. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1967
  • Wilk pośród wilków (Wolf unter Wölfen), przeł. Marceli Tarnowski. Warszawa: „Plan”
  • Zaułki i manowce, przeł. Marceli Tarnowski. Warszawa: „Plan”, 1938
  • Wszystko inaczej!, przeł. Marceli Tarnowski. Warszawa: „Plan”, 1938
  • Czarny jar, przeł. Marceli Tarnowski. Warszawa: „Plan”, 1938
  • I cóż dalej, szary człowieku? (Kleiner Mann, was nun?), przeł. Melanja Wasermanówna (tj. Maria Wisłowska), Fruchtman, Warszawa 1934[9]
  • I cóż dalej, szary człowieku? (Kleiner Mann, was nun?), przeł. Maria Wisłowska, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1960
  • Co dalej, szary człowieku? (Kleiner Mann, was nun?), przeł. Dariusz Guzik. Katowice: Sonia Draga, 2013
  • Człowiek z aspiracjami (Ein Mann will nach oben), przeł. Daria Kuczyńska-Szymala. Katowice: Sonia Draga, 2015

Przypisy

  1. ↑ Julian Maślanka (red.), Słownik pisarzy świata, Kraków: Krakowskie Wydawnictwo Naukowe, 2008, s. 276, ISBN 978-83-7435-795-1.
  2. ↑ Lebensstationen. [dostęp 2025-05-25].
  3. ↑ a b Pisarze niemieckojęzyczni XX wieku. Leksykon encyklopedyczny PWN pod red. Marka Zybury. Warszawa – Wrocław: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996. ISBN 83-01-11995-0 (autor biogramu: Marek Zybura), s. 77.
  4. ↑ a b Lebensstationen Hans Falladas, [w:] Hans-Fallada-Gesellschaft [online].
  5. ↑ Inną wersję śmierci podano w: Pisarze niemieckojęzyczni XX wieku, 1996, s. 77: „Zmarł wskutek wyniszczenia organizmu przez narkotyki”.
  6. ↑ Daty wydań polskich wg Pisarze niemieckojęzyczni XX wieku'', 1996, s. 77–78.
  7. ↑ niem. In meinem fremden Land: Gefängnistagebuch 1944
  8. ↑ ISBN 978-83-07-03258-0
  9. ↑ Hans Fallada, Hans Fallada, I cóż dalej, szary człowieku?, Warszawa: Fruchtman, 1934 [dostęp 2016-12-19].

Linki zewnętrzne

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya