Hyżne

Nie mylić z: Chyżne.

Hyżne

wieś
Kościół parafialny w Hyżnem
Państwo	Polska
Województwo	podkarpackie
Powiat	rzeszowski
Gmina	Hyżne
Liczba ludności (2024)	2847[2]
Strefa numeracyjna	17
Kod pocztowy	36-024[3]
Tablice rejestracyjne	RZE
SIMC	0651170[4]
Położenie na mapie gminy Hyżne Hyżne
Położenie na mapie Polski Hyżne
Położenie na mapie województwa podkarpackiego Hyżne
Położenie na mapie powiatu rzeszowskiego Hyżne
49°55′15″N 22°10′19″E/49,920833 22,171944[1]
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Hyżne – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie rzeszowskim, w gminie Hyżne, na Pogórzu Dynowskim^[5][4]. Ma status sołectwa^[6]. Leży przy drodze wojewódzkiej 878^[7].

Wieś jest siedzibą gminy Hyżne oraz rzymskokatolickiej parafii Narodzenia Maryi Panny.

W latach 1954-1972 Hyżne było siedzibą gromady Hyżne. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa rzeszowskiego.

Od 1997 Hyżne współpracuje z samorządem Ajaku (Szabolcs-Szatmár-Bereg).

W okolicy widoczne są ślady starego osadnictwa, o którym świadczą zachowane na wzniesieniu zwanym Tatarską Górą resztki wczesnośredniowiecznego grodziska.

Pierwsze wzmianki o Hyżnem pojawiły się w 1436. Wieś leży na starym trakcie zwanym Węgierską Drogą – z Węgier przez Duklę do Przemyśla. Wieś Hyżne była od początku własnością szlachty: Kmitów, Denowskich, Rzeszowskich i Wapowskich. Piotr Kmita, kasztelan lubelski, był właścicielem Hyżnego, a po jego śmierci odziedziczył tę miejscowość jego syn Piotr Lunak Kmita, który ożenił się z Zofią Rzeszowską (1430–1448). W 1436 dobra te zagarnął bezprawnie stryj małoletniej wówczas Małgorzaty Kmity, Mikołaj Kmita – kasztelan przemyski, zapoczątkowując długoletni spór, który zakończył się w 1441 nowym podziałem dóbr. Tereny dynowskie odzyskała Małgorzata Mościcowa z Kmitów. W 1590 Katarzyna Wapowska ufundowała drewniany kościół, a w nim umieściła obraz Matki Boskiej.

Pod koniec XVII w. Hyżne nabył hrabia Nieborowski h. Prawdzic. Zbudował on nowy kościół na miejscu starego, spalonego w 1624 przez Tatarów. Obecny, trzeci kościół wzniesiony w latach 1727–1739 (sanktuarium Maryjne z cudownym obrazem Matki Bożej z XVI w., koronowanym w 1932) jest jednym z najważniejszych zabytków Gminy Hyżne.

W 1890 funkcjonowały w Hyżnem cztery karczmy, młyn wodny, cegielnia, gorzelnia i folwark. Od 1917 właścicielami majątku do reformy rolnej byli Dzieduszyccy, którzy przebudowali dwór oraz w 1910 wybudowali drewniany budynek urzędu gminy.

Wieś związana jest z życiem gen. Władysława Sikorskiego, który spędził tu dziecinne lata. Od 1863 we wsi funkcjonowała szkoła ludowa, w której uczył ówczesny organista Tomasz Sikorski (jego ojciec).

W czasie II wojny światowej działała tu AK, która nazwała te tereny jako Rzeczpospolita Hyżneńsko - Niebylecka, podobwód AK Rzeszów-Południe. Teren zarządzany Hyżne – Niebylec przez kpt. Józefa Maciołka ps. "Żuraw", "Roch", a komendantami Placówek AK byli: Jan Rabczak "Dąb", Stanisław Jakubczyk "Chrobry", Mieczysław Chedyński "Józef" oraz Jan Baran "Blizbor".

Obiekty wpisane na listę zabytków województwa podkarpackiego^[8]:

• Zespół kościoła parafialnego:
  • Kościół parafialny, z lat 1727–1739 z cudownym obrazem Matki Boskiej
  • Dzwonnica, XVII w.
  • Cmentarz parafialny
  • Kaplica pielgrzyma, 1934
  • Zespół 7 kapliczek, 1934
  • Wikarówka, 1899
  • Fortyfikacje ziemne XV-XVII w.
• Zespół dworski z parkiem (obecnie Szkoła Podstawowa)
• Budynek starego urzędu gminy (obecnie GOK)
• Szkoła ludowa, drewnian, 1881

W Hyżnem istnieją dwa kluby piłkarskie, występujące na poziomie rzeszowskiej B-klasy. Są to Polonia Hyżne oraz HALO Hyżne. Polonia datuje swoje powstanie na 1970 ^[9], natomiast HALO powstało w 2017 poprzez przerodzenie się Hyżneńskiej Amatorskiej Ligi Orlikowej w klub piłkarski.

Ponadto w gminie Hyżne znajduje się jeszcze jeden klub: Tatyna Dylągówka.

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Hyżnem‎‎.

• Hyżne, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. III: Haag – Kępy, Warszawa 1882, s. 241 .