Jameson Adams

Jameson Boyd Adams

Jameson Boyd Adams (1907)
Data i miejsce urodzenia	6 marca 1880 Rippingale, Lincolnshire
Data i miejsce śmierci	30 kwietnia 1962 Londyn
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Sir Jameson Boyd Adams^[a] (ur. 6 marca 1880 w Rippingale, Lincolnshire, zm. 30 kwietnia 1962 w Londynie) – oficer brytyjskiej marynarki handlowej (ang. Merchant Navy) i Royal Navy, badacz polarny i urzędnik państwowy.

Uczestnik Brytyjskiej Ekspedycji Antarktycznej „Nimrod” (1907–1909) pod kierownictwem Ernesta Shackletona (1874–1922). Kierownik wyprawy na Erebus (3794 m n.p.m.) na Wyspie Rossa, która dokonała pierwszego w historii wejścia na szczyt 10 marca 1908 roku, co było pierwszym znaczącym osiągnięciem alpinizmu na terenie Antarktydy.

Jameson Boyd Adams urodził się 6 marca 1880 roku w Rippingale w Lincolnshire^[1] , jako trzecie z pięciorga dzieci lekarza George’a Norrisa Adamsa i jego żony Priscilli^[2]. W 1884 roku rodzina przeniosła się do Londynu, gdzie Priscilla wkrótce zmarła a dzieci zostały wysłane do dziadków^[3]. Zafascynowany opowieściami dziadka, kapitana Royal Navy, i historią babki, córki kapitana statku, Jameson rozwinął zainteresowanie morzem^[4]. Wkrótce wraz z rodzeństwem wrócił do domu, gdzie zajęła się nimi ciotka Helen Elizabeth Adams, diakonisa, która organizowała wsparcie dla marynarzy i ich rodzin, i była jedną z pierwszych kobiet odznaczonych Orderem Imperium Brytyjskiego^[5]. W 1887 roku ojciec ponownie się ożenił^[6]. Druga żona była alkoholiczką i wkrótce rodzina uległa rozpadowi; dzieci zostały rozesłane do różnych członków rodziny, Jameson trafił do bezdzietnej ciotki^[7]. Wskutek tych perypetii Jameson nigdy nie odebrał edukacji szkolnej^[8].

W wieku lat 14, w 1894 roku rozpoczął służbę w brytyjskiej marynarce handlowej^[9][b]. Przez cztery pierwsze lata pływał i uczył się fachu na statku „East Indian”^[10], przez ponad 10 lat służył na różnych statkach, pod koniec na okrętach, a w 1906 roku awansował na stopień porucznika^[11][c].

Ernest Shackleton (1874–1922), po wcześniejszym udziale w ekspedycji Discovery (1901–1904) Roberta Falcona Scotta (1868–1912), organizował Brytyjską Ekspedycję Antarktyczną (ang. British Antarctic Expedition), której – jako pierwszej brytyjskiej wyprawie – postawił za cel dotarcie do bieguna południowego^[12]. W 1905 roku Adams spotkał Shackletona i jako pierwszy zgłosił się na ochotnika, a Shackleton od razu zaakceptował jego uczestnictwo w wyprawie^[13]. Zebranie funduszy trwało dwa lata, a Adams robił karierę w Royal Navy, i kiedy właśnie zaakceptował ofertę stałej pracy w marynarce, nadszedł telegram od Shackletona z ofertą zastępcy dowódcy ekspedycji – Adams zrezygnował z Royal Navy i przyjął propozycję Shackletona^[14][15]. Wspierał Shackletona w procesie rekrutacji innych członków wyprawy i dokształcił się w zakresie meteorologii, pobierając lekcje u Hugh Roberta Milla (1861–1950)^[16]. Shackleton powierzył mu również funkcję zastępcy dowódcy grupy lądowej^[1] .

Kiedy ekspedycja musiała czekać na zamarznięcie morza między bazą założoną na Cape Royds na Wyspie Rossa a Hut Point na stałym lądzie, nadarzyła się okazja wejścia na Erebus (3794 m n.p.m.)^[17] – najwyższy szczyt Wyspie Rossa. Shackleton powierzył kierownictwo wyprawy Adamsowi^[17]. Utworzono dwie grupy – zespół wyznaczony do wejścia na szczyt prowadzony przez Edgewortha Davida (1858–1934)^[18]  z Douglasem Mawsonem (1882–1958) i Alistairem Mackay’em (1878–1914) oraz grupę wsparcia dowodzoną przez Adamsa, z Eric’iem Marshallem (1879–1963) i Philipem Brocklehurstem (1887–1975)^[17]. Adams otrzymał zezwolenie Shackletona na podjęcie ataku na szczyt jeśli warunki by na to pozwalały^[17]. Uczestnicy nie mieli ani doświadczenia wspinaczkowego ani odpowiedniego wyposażenia^[19] . Raki wykonano samodzielnie dzień przed wyjściem ekspedycji^[20].

Pierwszy obóz założono na wysokości 820 m n.p.m., drugi na 1720 m n.p.m., gdzie Adams podjął decyzję o dołączeniu do grupy Davida^[17]. W miejscu drugiego obozu zostawiono sanie, maszty do namiotów i większość prowiantu^[17]. Adams i Brocklehurst wspinali się bez raków^[21]. Trzeci obóz powstał na wysokości 2670 m n.p.m., gdzie z powodu śnieżycy wspinacze spędzili dwa dni^[17]. Brocklehurst wskutek nagłego podmuchu wiatru spadł w przepaść, lecz udało mu się wydostać i wrócić do namiotu^[17]. 9 marca 1908 roku wyprawa dotarła na krawędź krateru, a kolejny czwarty obóz założono na wysokości 3475 m n.p.m., gdzie z powodu odmrożenia stóp Brocklehurst musiał pozostać na czas eksploracji szczytu ^[17]. Przebadano dno krateru, odkrywając grudy zastygłej lawy i fumarole^[22]. 10 marca zaatakowano szczyt – na wysokości 3785 m n.p.m. odkryto kolejny, mniejszy krater, wykonano zdjęcia i pobrano próbki^[22]. Wyprawa nie wracała tą samą trasą – odkryto długie, łagodnie nachylone, oblodzone stoki, po których najpierw spuszczano ekwipunek a potem „zjeżdżano”^[22]. W ten sposób grupa pokonała 1500 m w niecałe 4 godziny, następnie zostawiła cięższy sprzęt w pierwszym obozie i dotarła do bazy na Cape Royds^[22].

Wejście na Erebus było pierwszym znaczącym osiągnięciem alpinizmu na terenie Antarktydy^[17] – Adams, David, Mackay, Marshall i Mawson byli pierwszymi zdobywcami w historii szczytu na Antarktydzie^[19] .

Adams, obok Franka Wilda (1873–1939) i Erica Marshalla (1879–1963), był członkiem Grupy Południowej, dowodzonej przez Shackletona^[23] . 29 października 1908 roku grupa wyruszyła z bazy w kierunku bieguna południowego^[23] . Przetrawersowano Barierę Rossa i odkryto przejście przez góry przez Lodowiec Beardmore’a na Płaskowyż Polarny^[23] . Grupa osiągnęła 88°23′S 192°E i znalazła się ok. 180 km od celu^[24] – wówczas był to najdalej na południe wysunięty punkt, do którego dotarł człowiek^[23] . 9 stycznia 1909 roku o godz. 9.00 rano zatknięto w lód brytyjską flagę, zakopano mosiężny pojemnik z okolicznościowymi znaczkami od rządu Nowej Zelandii i wykonano dwa zdjęcia dokumentujące osiągniecie^[25]. Z uwagi na brak wystarczającego zaopatrzenia, wyprawa musiała zawrócić^[23] . Decyzja Shackletona o odwrocie umożliwiła przeżycie wszystkich członków ekspedycji^[24].

Po powrocie do Londynu, pod koniec 1909 roku król Edward VII spotkał się ze wszystkimi członkami ekspedycji nadając tytuł szlachecki Shackletonowi i przyznając wszystkim członkom grupy lądowej srebrne Medale Polarne^[26]. W trakcie wyprawy Adams prowadził dziennik, który uległ zniszczeniu w pożarze podczas II wojny światowej^[1] .

Kiedy Robert Falcon Scott (1868–1912) zaprosił Adamsa do udziału w wyprawie na biegun południowy, ten odmówił, argumentując, że już raz zrobił wszystko co w jego mocy, by zdobyć biegun^[27]. Nie brał już nigdy więcej udziału w ekspedycjach polarnych i nie opublikował własnej relacji z wypraw Nimrod, wstąpił do Civil Service i został mianowany szefem północno-wschodniego wydziału urzędu pracy^[1] . Adams stworzył od podstaw sieć biur urzędów pracy we wszystkich większych ośrodkach w Yorkshire i East Midlands – prawie 80 miastach^[28]. W 1914 roku ożenił się z Phebe Carnac Thompson Fisher^[29] .

Podczas I wojny światowej Adams został powołany do Royal Navy, służył jako adiutant admirała Horace’a Hooda (1870–1916)^[29] . Wykonywał specjalne prace dla Ministerstwa ds. uzbrojenia^[1] . Podczas działań we Flandrii dowodził baterią morskich dział oblężniczych^[1] . Ranny w głowę powrócił do domu w 1917 roku^[1] . Za zasługi na froncie został odznaczony Orderem Wybitnej Służby i francuskim Krzyżem Wojennym^[1] .

Adams wrócił do ministerstwa pracy, dla którego pracował do 1935 roku^[1] . Następnie objął funkcję sekretarza fundacji charytatywnej króla Jerzego V Jubilee Trust for Youth, która zbierała środki na pomoc ludziom w potrzebie^[1] . W 1928 roku został odznaczony Orderem Imperium Brytyjskiego^[29] .

Po wybuchu II wojny światowej w 1939 roku został oddelegowany do urzędu Contraband Control Service w Adenie w Jemenie, a później na Gibraltarze^[29] . Po wojnie powrócił na stanowisko w fundacji, które piastował do przejścia na emeryturę w 1948 roku^[1] .

Na emeryturze pozostał aktywny i pracował w szpitalu (ang. King Edward VII's Hospital)^[1] . Zmarł 30 kwietnia 1962 roku w Londynie^[1] .

• 1909 – srebrny Medal Polarny
• Order Wybitnej Służby
• Krzyż Wojenny
• 1928 – Order Imperium Brytyjskiego
• 1948 – Królewski Order Wiktoriański

W 1948 roku brytyjski król Jerzy VI uhonorował Adamsa Królewskim Orderem Wiktoriański z tytułem szlacheckim^[1] .

Na cześć Adamsa nazwano następujące obiekty geograficzne na terenie Antarktydy:

• lodowiec na Ziemi Wiktorii – Adams Glacier^[30]  oraz Adams Stream^[31] 
• pasmo górskie w Górach Królowej Aleksandry – Adams Mountains^[32] 

W hali głównej King Edward VII's Hospital znajduje się witraż upamiętniający Adamsa wraz z pamiątkową tablicą^[29] .

• Adams Glacier (United States Gazetteer). W: Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR): SCAR Composite Gazetteer of Antarctica. (ang.).
• Adams Mountains (United States Gazetteer). W: Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR): SCAR Composite Gazetteer of Antarctica. (ang.).
• Adams Stream (United States Gazetteer). W: Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR): SCAR Composite Gazetteer of Antarctica. (ang.).
• Dawson, H.J.: The Mate. Troubador Publishing Ltd, 2006. ISBN 978-1-83628-292-1. [dostęp 2026-07-11]. (ang.).
• King Edward VII's Hospital: A reception in memory of Commander Sir Jameson Boyd Adams KCVO, CBE, DSO, RD. [w:] kingedwardvii.co.uk [on-line]. [dostęp 2026-07-14]. (ang.).
• Mills, William James: Exploring Polar Frontiers. ABC-CLIO, 2003. ISBN 978-1-57607-422-0. [dostęp 2026-07-13]. (ang.).
• Riffenburgh, Beau: Shackleton's forgotten expedition: the voyage of the Nimrod. Bloomsbury, 2005. ISBN 978-1-58234-611-3. [dostęp 2026-07-13]. (ang.).
• Riffenburgh, Beau: Encyclopedia of the Antarctic. Taylor & Francis, 2007. ISBN 978-0-415-97024-2. [dostęp 2026-07-11]. (ang.).
• Shackleton Online. Meet the pioneers. Biography. Adams, Jameson Boyd, [w:] Scott Polar Research Institute, Department of Geography, University of Cambridge [online] [dostęp 2026-07-11]  (ang.).
• Shackleton Online. Meet the pioneers. Biography. Ernest Henry Shackleton, [w:] Scott Polar Research Institute, Department of Geography, University of Cambridge [online] [dostęp 2026-06-30]  (ang.).
• Sir Tannatt Edgeworth David (known as ‘The Prof’ or ‘The Professor’) (1858–1934). Australian Antarctic Division, 2011-09-30. [dostęp 2026-07-11].
• Smith, Michael: Shackleton By Endurance We Conquer. Oneworld Publications, 2014. ISBN 978-1-78074-573-2. [dostęp 2026-07-13]. (ang.).