Jerzy Jedlicki

Jerzy Jedlicki

Państwo działania	Polska
Data i miejsce urodzenia	14 czerwca 1930 Warszawa
Data i miejsce śmierci	31 stycznia 2018 Warszawa
Profesor nauk humanistycznych
Specjalność: historia kultury XVIII–XX w., historia społeczna, historia idei
Alma Mater	Uniwersytet Warszawski
Doktorat	1960
Habilitacja	1967
Profesura	29 listopada 1989
Instytut	Instytut Historii PAN
Odznaczenia
Cytaty w Wikicytatach

Jerzy Andrzej Jedlicki (ur. 14 czerwca 1930 w Warszawie^[1] jako Jerzy Grossman^[2], zm. 31 stycznia 2018^[3] w Warszawie^[4]) – polski historyk idei, profesor nauk humanistycznych, działacz opozycji w okresie PRL.

Urodził się w zasymilowanej rodzinie żydowskiej, był synem Wiktora i Wandy^[4]. W 1935 wraz z bratem został ochrzczony w obrządku ewangelicko-reformowanym. W 1940 jego rodzina nie podporządkowała się rozkazom niemieckim i nie przeprowadziła się na teren warszawskiego getta. Od tego czasu żył na tzw. aryjskich dokumentach jako Jerzy Jedlicki; nie powrócił do swojego poprzedniego nazwiska^[2].

W 1948 ukończył szkołę średnią w Łodzi, a w 1952 ukończył studia socjologiczne na Uniwersytecie Warszawskim. Uzyskiwał następnie stopnie doktora (1960) i doktora habilitowanego (1967). W 1980 otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego, a w 1989 został profesorem zwyczajnym. Zawodowo od 1954 związany z Instytutem Historii Polskiej Akademii Nauk^[5]. W 1991 objął w nim kierownictwo Pracowni Dziejów Inteligencji^[6] (zastępując Ryszardę Czepulis-Rastenis^[7]). W pierwszej połowie lat 80. był także wykładowcą UW^[5]. W pracy naukowej specjalizował się w historii kultury wieków od XVIII do XX i w historii społecznej^[8].

Od 1948 należał do Związku Walki Młodych, a następnie do Związku Młodzieży Polskiej. W latach 1952–1968 był członkiem PZPR^[9], którą opuścił w ramach protestu wobec wydarzeń marcowych. Był jedynym pracownikiem Instytutu Historii PAN, który wówczas zrezygnował z członkostwa w partii^[10]. Brał udział w dyskusjach w ramach Klubu Krzywego Koła. Był sygnatariuszem Memoriału 101, będącego wystąpieniem polskich intelektualistów przeciwko zmianom Konstytucji PRL. Od 1977 zajmował się organizacją Uniwersytetu Latającego, był członkiem założycielem, wykładowcą i członkiem rady programowej Towarzystwa Kursów Naukowych. Jako wykładowca klubu dyskusyjnego współpracował ze Studenckim Komitetem Solidarności, uczestniczył w Konwersatorium „Doświadczenie i Przyszłość”.

W okresie wydarzeń sierpniowych w 1980 był sygnatariuszem skierowanego do władz komunistycznych apelu 64 naukowców, literatów i publicystów o podjęcie dialogu ze strajkującymi robotnikami^[11]. Wstąpił następnie do „Solidarności”. Po wprowadzeniu stanu wojennego internowano go na okres od grudnia 1981 do lipca 1982^[1]. Po zwolnieniu publikował w pismach drugiego obiegu, m.in. w „Tygodniku Mazowsze”^[12].

W III RP zaangażował się w działalność m.in. Pen Clubu^[1]. Był członkiem rady nadzorczej Polskiej Agencji Informacyjnej^[13], przewodniczącym rady programowej Stowarzyszenia Przeciwko Antysemityzmowi i Ksenofobii Otwarta Rzeczpospolita oraz członkiem Collegium Invisibile^[14]. Przed wyborami parlamentarnymi w 2001 był członkiem wyborczego komitetu honorowego Unii Wolności^[15].

Pochowany został w grobowcu rodzinnym na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera A38/1/28)^[16].

Był bratem socjologa Witolda Jedlickiego^[17].

W 2011 prezydent Bronisław Komorowski odznaczył go Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski^[18].

W 2009 otrzymał Nagrodę im. Jerzego Giedroycia (za książkę Dzieje inteligencji polskiej do roku 1918 napisaną wspólnie z Maciejem Janowskim i Magdaleną Micińską). W 2012 został laureatem Nagrody Polskiego PEN Clubu im. Jana Parandowskiego^[19]. W 2015 wyróżniony Nagrodą Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (w kategorii nauki humanistyczne i społeczne)^[20].

• Nieudana próba kapitalistycznej industrializacji, Warszawa 1964.
• Klejnot i bariery społeczne: przeobrażenia szlachectwa polskiego w schyłkowym okresie feudalizmu, Warszawa 1968.
• Jakiej cywilizacji Polacy potrzebują: studia z dziejów idei i wyobraźni XIX wieku, PWN, Warszawa 1988.
• Źle urodzeni, czyli o doświadczeniu historycznym, Aneks, Londyn 1993.
• Świat zwyrodniały. Lęki i wyroki krytyków nowoczesności, Sic!, Warszawa 2000.
• Błędne koło 1832–1864, [w:] Dzieje inteligencji polskiej do roku 1918, Instytut Historii PAN, Warszawa 2008.

• Jedlicki, Jerzy. Instytut Herdera w Marburgu. [dostęp 2021-01-28]. (niem.).
• Kolekcja prof. Jerzego Jedlickiego. Ośrodek Karta. [dostęp 2019-12-09].