Kalendarium Boisk

Boiska – wieś 5 km na N od Solca nad Wisłą, na lewym brzegu Wisły; ok. 60 km na NE od klasztoru, 4 km na W od Braciejowic, położona w 1380 w powiecie radomskim^[1], ale w latach 1538 i 1540 powiat sandomierski^[2] 1827 powiat opatowski (Tabela 131); 1470 – 80 parafia Solec (Długosz L.B. II 574).

W roku 1380 „Boiszka”, 1391n. „Boyska”, 1454 „Boÿszka”, 1470–80 „Bogyska”, „Boyska”, 1510, 1540, 1569, 1570, 1577 „Boÿska”, 1517 „Boyska”, 1538, 1553n. „Bogiska”, „1576” „Boÿszka”, „1650” – „Boiska”, w „Boiskach”, o mieszkańcach „Boiszczanie”, do „Boiska”, 1660 „Boiska”^[3][4][5][6].

• 1380, 1459 opis granic Boisk tak jak opis granic Goszczy.
• 1470 – 80 graniczy z Białobrzegami, Wolą Solecką (obecnie Wola Solecka Pierwsza, Wola Solecka Druga) i Solcem (Długosz L.B. III 241).
• 1491, 1501 – z Goszczą.
• 1512, 1517, 1519, 1530, 1554, 1565 graniczy z Solcem, Wolą Solecką i Białobrzegami,Goszczą.
• 1592 – Jan Machowski z Machowa podkomorzy sandomierski powtarza akt komornika granicznego powiatu radomskiego Jerzego Piaseckiego z tego roku odnawiający granice miasta królewskiego Solec oraz wsi: Boiska, należącej do klasztoru świętokrzyskiego, i Białobrzegi Jana Zielińskiego.

Wiodą one od narożnicy między Boiskami, Białobrzegami i miastem Solec wzdłuż 9 kopców i 4 znaków krzyża na drzewach przez bór „Brins” ponad oranym łęgiem, drogą z Boisk do Świesielic, wzdłuż 2 kopców i 3 znaków krzyża do nowo wykarczowanej roli, gdzie usypano nowy kopiec, dalej wzdłuż 9 kopców do drogi publicznej z Solca do Janowca, gdzie poddani z Białobrzegów oskarżeni zostali o zniszczenie granic klasztornych.

Za nią 4 kopce wiodą do rowu Zimny Dół i do Wisły (Istula), dawniej znanej jako Przeria (Przyrya), która stanowi granicę między królewską wsią Jarnołtowice należącą do tenuty soleckiej, a wsiami Goszcza, Braciejowice i Zakrzów klasztoru świętokrzyskiego, tu też umieszczono narożnicę^[7].

• 1660-4 – Wola Solecka graniczy „po jednej stronie od kopanego rowu idąc końcami Baranowa aż do kopców (tu opis przerwany) , także w koniec boru idą oo. świętokrzyskich do wsi Boisków należących, z drugiej strony schodzą się z borem miasta Solec” do Lipska^[8] z gruntem Grabowiec wsi Jarnołtowice (obecnie wieś Grabowiec), który „consistit za Wisłą przy lesie jaruntowiczkim, z jednej strony graniczy z lasem oo. świętokrzyskich do Boisk należącym, w ostatku Wisła z 2 stron oblewa” (ib. 185), graniczy też z łanem wójtowskim na przedmieściu Solca^[9].
• 1680, 1780 – następuje rozgraniczenie dóbr klasztoru świętokrzyskiego obejmujące: Boiska, Goszcza, Braciejowice i Głodno od Solca, Woli Soleckiej, Kamienia i Janiszowa^[10].
• 1789 – Boiska graniczą od zachodu z Wolą Solecką^[11], zaś Kępa Boiska (dziś nie znajdujemy na mapie) graniczy z wsią Kamień^[12].

Wieś stanowi własność szlachecką, od 1459 r. klasztoru świętokrzyskiego.

• 1380, 1391, 1459 porównaj z Goszcza.
• 1437 – znany jest Jan z Boisk^[13].
• 1470–80 – własność klasztoru świętokrzyskiego, 7 łanów kmiecych, karczma z rolą. Kmiecie płacą po 18 gr czynszu, dają po 30 jaj, 2 koguty, 1 serze, nie dają sepu, pracują po 1 dniu tyg. własnym wozem lub pługiem, odrabiają obie powaby 2 kosiarzami i 2 kosami, karczmarz płaci 18 gr czynszu, nie pracuje (Długosz L.B. III 241; II 574);
• 1510 – pobór z 2,5 łana^[14].
• 1529 – wieś należy do stołu konwentu, daje 10 gr czynszu^[15].
• 1538, 1540 – z Goszczy i Boisk łącznie pobór z 3 łanów^[2].
• 1569, 1576 – dzierżawca Piotr Kowalski (dzierżawił także część Braciejowic) daje pobór z 1,5 ł.^[16][17].
• 1570 – własność opata, pobór z 1,5 łana i karczmy^[18].
• 1577 – starosta solecki daje pobór z 1,5 łana^[19]
• 1650 – konwent świętokrzyski daje pobór z 17 domów i 1,5 łana^[20].
• 1651 – należy do stołu konwentu, dwór (o ile istniał), 6 kmieci, 6 kmieci półrolych, 4 zagrodników, 6 chałupników, 5 komorników, karczma. Wszyscy płacą czynsz na ś. Marcina [11 XI], kmiecie po 9 gr, półrolni po 4,5 gr, zagrodnicy po 3 gr, chałupnicy po 1 gr, karczmarz 24 floreny, oraz za robotę i stróżę dalsze 24 floreny.

Kmiecie dają po 30 jaj, 3 kapłony, 6 mat, 3 łokcie przędzy konopnej, 2 łokcie zgrzebnej i 1 łokieć poczesnej, 1 korce chmielu, 2 korce żołędzi, półrolni po 1 kapłonie, 3 maty, pół korca chmielu, 1 korzec żołędzi, zagrodnicu po 20 jaj, chałupnicy po 1 korcu żołędzi, a komornicy po pół korca żołędzi.

Kmiecie pracują od śródpościa do ś. Marcina po 4 dni tygodniowo, a od ś. Marcina do śródpościa po 3 dni tygodniowo, zagrodnicy po 3 dni tygodniu piechotą, zagrodnicy połowni i chałupnicy po 2 dni tygodniowo pieszo, komornicy po 1 dniu tygodniu. Wszyscy odrabiają 4 dni pomocnego w „lecie i kaczmarce”^[21].

• 1662 – pogłówne od dzierżawcy Melchiora Bleszczowskiego z żoną oraz 72 osób czeladzi folwarcznej i poddanych^[22]
• 1673 – pogłówne od zarządcy Młodkowskiego z żoną, 11 osób czeladzi folwarcznej, 73 mieszkańców wsi oraz od Lignawskiego z żoną, matką i 2 osób jego familii^[23].
• 1674 – w Boiskach mieszka prokurator klasztoru^[24]. W tym też czasie Boiska przejmują rolę kluczową w dobrach dotąd braciejowickich klasztoru świętokrzyskiego.
• 1693 – Michał Polanowski chorąży czernichowski dziedzic z Bronowic każe związać poddanego klasztoru z Boisk, wysłanego w celu policzenia kop zboża w Bronowicach i Łęce^[25]. W roku 1712 Kazimierz Łubieński biskup krakowski ekskomunikuje Michała Polanowskiego, po czym ten spłaca klasztorowi rachunki.
• 1786 – dwór w Boiskach widoczny na mapach (Perthées);
• 1787 – wieś liczyła 245 mieszkańców (Spis I 394; II 114);
• 1789 – własność klasztoru świętokrzyskiego, daje 9744 złotych 2 grosze dochodu^[26].
• 1819 – wieś Boiska z folwarkiem należy do stołu konwentu, liczy wówczas 26 domów, jest tu drewniany dwór klasztorny o 4 pokojach, w którym mieszka prokurator klasztoru, i zdezelowana kaplica z ołtarzem^[27]
• 1819 – przebywa tu stale Bernard Suwalski OSB prowizor, prokurator, plenipotent i sekretarz klasztoru^[28].
• 1827 – we wsi było 42 domy i 300 mieszkańców (Tabela I 31).

Dziesięcina należy do biskupa krakowskiego, okresowo do klasztoru świętokrzyskiego.

• 1470–80 – z całej wsi dziesięcina snopowa i konopna wartości do 6 lub do 4 grzywien dowożą biskupowi krakowskiemu (Długosz L.B. II 574; III 241).
• 1529 – dziesięcina snopowa wartości 10 gr pobiera biskup krakowski, a wartości 1 grzywny należy do stołu konwentu świętokrzyskiego^[29].
• 1644, 1647, 1674, 1740 – dziedzice wsi Białobrzegi, Lucimia, Łęka i Janowiec dostarczają do Boisk należne z tych wsi opactwu dziesięciny w naturze lub w pieniądzu^[30].
• 1782 – zamiast dotychczasowych 200 zł, klasztor świętokrzyski ma płacić dziekanowi kieleckiemu za dziesięciny z gruntów dworskich i poddanych w Boiskach 400 zł rocznie^[31][32].
• przed 1819 była we wsi drewniana kaplica ś. Benedykta z ołtarzem tegoż wezwania, który później został przeniesiony do kościoła w Pawłowicach. Przy kaplicy znajdował się dwór klasztorny, w którym mieszkał zazwyczaj jakiś zakonnik^[33][34]
• 1819 – po tym roku (już po supresji) biskup sandomierski podarował sprzęty z kaplicy Badeniemu, dzierżawcy tych dóbr^[35]

• M.M. Kamińska M.M., Nazwy miejscowe dawnego województwa sandomierskiego, Wrocław 1964–1965 , (skrót: Kam.).
• K.K. Rymut K.K. (red.), Nazwy miejscowe Polski. Historia - pochodzenie - zmiany, t. I, A-B; t. II, C-D, Kraków 1996–1997 , (skrót: NMP).
• K.K. Rymut K.K., Patronimiczne nazwy miejscowe w Małopolsce, Wrocław 1971 , (skrót: Rym.).
• A.A. Pawiński A.A., Polska XVI w. pod względem geograficzno-statystycznym. Małopolska, t. III-IV, „Źródła dziejowe” (14-15), Warszawa 1886 , (skrót: Paw).
• Zbiór dokumentów Małopolskich, wyd. S. Kuraś i I. Sułkowska-Kurasiowa, t. I-VIII, Kraków-Wrocław 1962–1975 , (skrót: ZDM).
• CzesławC. Kosyl CzesławC., Nazwy miejscowe dawnego województwa lubelskiego, Wrocław 1978: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, ISSN 0079-4775 .
• DanutaD. Kopertowska DanutaD., Nazwy miejscowe województwa radomskiego. Nazwy miast i wsi, nazwy części miast i wsi oraz nazwy osiedli mieszkaniowych, placów, alei i ulic,, Kielce: Wydaw. Prywatnego Liceum Zarza̜dzania i Administracji, 1994 .
• Lustracja województwa sandomierskiego 1564-1565, wyd. W. Ochmański, Wrocław 1963 , (skrót: LS).
• Zarząd Dóbr Państwowych Guberni Radomskiej, zbiór rpsów w Archiwum Państwowym w Radomiu, zobacz też AOkup. , (skrót: ZDP).
• Acta terrestria Cracoviensia, rps w APK w Kr. , (skrót: ZK).
• Archiwum Skarbu Koronnego, dział w AG., „Archiwa Państwowe” , (skrót: ASK).
• 936 - Rejestry dziesięcin, czynszów i wyderkafów, powinności poddanych i poborów z dóbr i dochodów konwentu świętokrzyskiego z lat 1650-1689, AG, nabytki Oddziału I, nr 936. , (skrót: AG nab.).
• J.J. Gacki J.J., Klasztor świętokrzyski księży benedyktynów na Łysej Górze, cz. 
• Z.Z. Guldon Z.Z., S.S. Zieliński S.S., Osadnictwo i gospodarka powiatu radomskiego w XVI-XVIII w., „Radom i region radomski w dobie szlacheckiej Rzeczypospolitej”, 26 (1-2) , (skrót: Osad.rad.).
• Akta Okupacji klasztoru świętokrzyskiego, 1819 r., ZDP rps 1456. , (skrót: AOkup.).
• Księga dochodów beneficjów diecezji krakowskiej z roku 1529 (tzw. Liber retaxationum), wyd. Z. Leszczyńska-Skrętowa, 1968., „Liber retaxationum” , (skrót: LR).
• Spicilegium sive Collectio veterum aliquot scriptorum qui in Poloniae bibliothecis delituerant..., t. I-VII, Rajhrad 1802, rps Brno, Statni Oblastni Archiv, Kloster Rajhrad,, „Scriptorum qui in Poloniae libris” , (skrót: Lefebvre).
• J.J. Gacki J.J., Benedyktyński klasztor na Łysej Górze .
• Archiwum Główne Akt Dawnych w W.; jeśli nie zaznaczono inaczej, cyfra arabska oznacza numer dokumentu ze zbioru dokumentów pergaminowych., Archiwa Państwowe , (skrót: AG).
• JanJ. Wiśniewski JanJ., Dekanat Iłżecki, Radom 1909–1911 , (skrót: Wiś.Ił.).