Kurt Cobain

Kurt Cobain
Ilustracja
Kurt Cobain (1989)
Imię i nazwisko

Kurt Donald Cobain

Pseudonim

Kurdt Kobain

Data i miejsce urodzenia

20 lutego 1967
Aberdeen

Data i miejsce śmierci

5 kwietnia 1994
Seattle

Przyczyna śmierci

samobójstwo

Instrumenty

gitara elektryczna, perkusja, gitara akustyczna

Typ głosu

tenor

Gatunki

grunge[1], rock alternatywny[1], indie rock[1]

Zawód

piosenkarz, gitarzysta, kompozytor, autor tekstów

Aktywność

1985–1994

Wydawnictwo

Sub Pop, Geffen Records

Zespoły
Fecal Matter (1985–1986)
Nirvana (1987–1994)
Faksymile
Podpis
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Kurt Donald Cobain (ur. 20 lutego 1967 w Aberdeen, zm. 5 kwietnia 1994 w Seattle) – amerykański muzyk, wokalista, gitarzysta, kompozytor i autor tekstów. Frontman zespołu Nirvana.

W 2003 został sklasyfikowany na 12. miejscu listy 100 najlepszych gitarzystów wszech czasów magazynu „Rolling Stone”[2], a w 2006 na 20. miejscu listy „100 najlepszych wokalistów wszech czasów” według czasopisma „Hit Parader”[3]. Uznawany za jedną z kultowych postaci muzyki alternatywnej.

Życiorys

Młodość

Szpital w Aberdeen, w którym Kurt Cobain się urodził
Dom Cobaina z czasów jego dzieciństwa

Urodził się 20 lutego 1967 w Aberdeen w stanie Waszyngton jako syn Donalda Cobaina i jego żony Wendy z domu Fradenburg[4], którzy pobrali się 31 lipca 1965. Jego ojciec pracował jako mechanik, a matka zajmowała się dziećmi[5]. 24 kwietnia 1970 urodziło im się kolejne dziecko, córka Kimberly. W lutym 1976 Cobainowie się rozstali, co spowodowało, że Kurt zamknął się w sobie i znienawidził oboje rodziców[6]. Mimo że sąd przyznał matce prawo do opieki nad synem, chłopiec zamieszkał z ojcem, a matkę odwiedzał w weekendy[7]. W wywiadzie z 1993 roku Cobain powiedział, że jako dziecko „wstydził się” swoich rodziców i pragnął mieć „typową rodzinę”[8].

Z czasem przeszedł nastoletni bunt, który objawiał się pyskowaniem, odmawianiem wykonywania obowiązków i znęcaniem się nad innymi dziećmi[7]. Ojciec chłopca zwrócił się o pomoc do terapeuty, a ten zalecił, aby chłopiec wychowywany był tylko przez jedną rodzinę. W 1979 roku matka Kurta przekazała pełne prawo do opieki nad synem jego ojcu. Nowa rodzina nie poradziła sobie z dorastającym, zbuntowanym chłopakiem, a macocha w końcu nakazała Donowi, aby Kurt wyniósł się z domu. Ten więc podrzucał dziecko swoim znajomym i rodzinie w nadziei, że ten gdzieś zostanie na stałe. Kurt przez jakiś czas mieszkał z przyjacielem, którego rodzina była bardzo wierząca, dlatego sam zaczął uczęszczać regularnie do kościoła, ale potem odrzucił chrześcijaństwo. Czuł się odrzucony nie tylko w domu, ale i w szkole. Gdy zaprzyjaźnił się z homoseksualnym kolegą, zaczął być dręczony przez rówieśników. W czasie swojej kariery muzycznej często słyszał potem pytania o swoją seksualność. Odpowiadał, że w młodości nie miał nic przeciwko łatce geja, ponieważ nie lubił ludzi, a kiedy myśleli, że jest osobą homoseksualną, to go unikali. Pojawiły się u niego również pierwsze myśli samobójcze, a nawet próba ich realizacji – pewnego dnia położył się na torach i czekał na nadjeżdżający pociąg, ten jednak przejechał obok. Doświadczenie to przeraziło Kurta, który postanowił wziąć się za siebie[9].

Upiłem się, poszedłem na tory kolejowe i położyłem się. Położyłem dwa duże kawałki cementu na klatce piersiowej i nogach i czekałem na pociąg o jedenastej. (...) Pojechał na następny tor obok mnie, zamiast nade mną. (...) Stałem się mniej maniakalnie depresyjny. Ale nadal nie miałem żadnych przyjaciół, ponieważ nienawidziłem wszystkich, bo byli tacy fałszywi.

Kurt Cobain, utwór Aberdeen z płyty Montage of Heck: The Home Recordings
Cobain (1981)

W drugim roku szkoły średniej zamieszkał z matką w Aberdeen. Cobain rzucił szkołę średnią zaledwie dwa tygodnie przed jej ukończeniem, ponieważ zdał sobie sprawę, że nie ma wystarczającej liczby punktów, aby ją ukończyć. Matka postawiła mu ultimatum: albo znajdzie pracę, albo wyrzuci go z domu. Po tygodniu znalazł swoje ubrania i inne rzeczy spakowane w pudłach. Czując się wygnany, mieszkał u przyjaciół, od czasu do czasu wkradając się z powrotem do piwnicy matki[10]. Przez pewien czas był bezdomny, mieszkał wtedy pod mostem[11]. Po zamieszkaniu z Tracy Marander, swoją ówczesną dziewczyną, Cobain porzucił dorywcze prace dozorcy i sprzątacza. Marander utrzymywała parę, a Cobain spędzał większość czasu na relaksie, oglądając telewizję i koncentrując się na projektach artystycznych[12].

Kariera muzyczna

Od dzieciństwa interesował się muzyką, początkowo słuchał zespołów The Beatles i The Monkees, a pod koniec lat 70. zainteresował się twórczością grup: Kiss, Black Sabbath, Sex Pistols i The Clash[1]. W 1985 założył punkowy zespół Fecal Matter, w którym grał z Dale Croverem i Buzzem Osbornem. Zespół nie odniósł sukcesu i szybko zakończył działalność.

Zdjęcie policyjne Kurta Cobaina wykonane po aresztowaniu za malowanie graffiti (1986)

Międzynarodową sławę przyniósł mu, założony w 1987 z Kristem Novoselicem, grunge’owy zespół Nirvana, którego był wokalistą, gitarzystą oraz autorem tekstów[1][13].

Cobain występujący z Nirvaną (1992)

W sierpniu 1992 Nirvana zagrała koncert na Reading Festival[14], który przeszedł do historii jako jeden z najlepszych koncertów Nirvany. Cobain – z powodu olbrzymiej fali plotek o jego pogłębiającym się uzależnieniu i pogarszającym stanie zdrowia – wjechał na scenę na wózku inwalidzkim, ubrany w szpitalne odzienie, po czym wstał i zagrał koncert, który porwał tłum. Niecałe dwa tygodnie później Nirvana dała kolejny ważny występ, tym razem na rozdaniu MTV Video Music Awards. Cobain pokazał tam swój buntowniczy charakter – zaśpiewał początek utworu „Rape Me” pomimo wyraźnych zakazów dyrektorów MTV, a gdy skończył grać utwór „Lithium”, zaczął dewastować instrumenty znajdujące się na scenie.

W październiku 1993 Cobain spotkał się z Williamem S. Burroughsem w Lawrence. Cobain zaproponował Burroughsowi rolę starca na krzyżu w teledysku do utworu Heart-Shaped Box. Próbując przekonać Burroughsa do udziału, zaproponował, że zasłoni jego twarz, aby nikt poza samym Kurtem nie wiedział o jego wystąpieniu. Burroughs odmówił. Wyprodukowali utwór „The 'Priest' They Called Him”. Burroughs nie był zaskoczony samobójstwem Cobaina[15]. Sądził, że Cobain „zawiódł swoją rodzinę” i „zdemoralizował fanów”, popełniając samobójstwo[16].

Życie prywatne

Związki i małżeństwo

W wieku 20 lat, w 1987 roku, Kurt Cobain zaczął spotykać się z Tracy Marander, która została jego pierwszą dziewczyną. To o niej napisał utwór About a Girl. Marander dowiedziała się, że utwór jest o niej dopiero po śmierci Cobaina[17].

Niedługo po rozstaniu z Marander, Cobain zaczął spotykać się z Tobi Vail. Po spotkaniu z Vail, Cobain zwymiotował, przytłoczony lękiem spowodowanym zauroczeniem nią. To wydarzenie zainspirowało fragment tekstu piosenki Aneurysm który brzmi: „kocham cię tak bardzo, że robi mi się niedobrze”[18].

Istnieją różne wersje tego, kiedy dokładnie i jak Cobain poznał Courtney Love. Biografia Cobaina z 2001 roku Charlesa R. Crossa podaje, że Love i Cobain spotkali się w klubie nocnym w Portland, na koncercie Nirvany, 12 stycznia 1990 roku[19]. Według źródeł to ona wprowadziła go w nałóg heroinowy. Po czterech miesiącach Love zaszła w ciążę[20]. W lutym 1992 podczas skromnej uroczystości na Waikiki Beach na Hawajach Cobain poślubił ją[21]. Love miała na sobie koronkową sukienkę, należącą niegdyś do Frances Farmer, a Cobain założył torebkę i zieloną piżamę, ponieważ był „zbyt leniwy, by założyć smoking”. W ceremonii uczestniczyło osiem osób, w tym Dave Grohl, nie zaproszono natomiast Novoselicia[22]. 18 sierpnia 1992 roku Cobainom urodziła się córka, Frances Bean[23]. Jej drugie imię pochodzi od sytuacji, gdy Cobain po raz pierwszy zobaczył swoją córkę na USG i stwierdził, że wygląda jak małe ziarenko (z ang. bean)[24]. USG Frances zostało użyte jako okładka singla Lithium[25]. Cobain chwilowo rozważał odejście z Nirvany, aby skupić się na ojcostwie[26].

Światopogląd

Cobain deklarował się jako agnostyk[27], był peskatarianinem[28], feministą i sojusznikiem osób LGBT na długo przed tym, jak stał się sławny. Krytykował homofobów, rasistów i mizoginów, wypraszając takie osoby ze swoich koncertów i prosił, by nie kupowały jego muzyki, a także głosił wyższość kobiet nad mężczyznami[29]. Był zwolennikiem ruchu pro-choice, opowiadającego się za legalizacją aborcji[30]. Cobain przez swoje popieranie legalizacji aborcji otrzymywał groźby śmierci od aktywistów antyaborcyjnych, a jeden z aktywistów groził Cobainowi, że zastrzeli go, gdy tylko wyjdzie na scenę[31].

Mam prośbę do naszych fanów. Jeżeli którykolwiek z was w jakikolwiek sposób nienawidzi homoseksualistów, ludzi o innym kolorze skóry lub kobiet, zrób nam jedną przysługę – odwal się od nas! Nie przychodź na nasze koncerty i nie kupuj naszych płyt.

Kurt Cobain, notatka dołączana do pierwszych wydań albumu Incesticide

Seksualność

Cobain w wywiadzie powiedział, że gdyby nie jego żona, Courtney Love, identyfikowałby się jako osoba biseksualna. Menadżer zespołu Nirvana z początków ich kariery, Danny Goldberg, napisał w swojej książce: ,,O ile mi wiadomo, Kurt nigdy nie miał romansów z mężczyznami". Na koncertach Cobain często zakładał na scenie sukienki[29] i pozował do zdjęć z pomalowanymi paznokciami[32][33]. W dzienniku napisał: Nie jestem gejem, choć chciałbym nim być, po prostu po to, żeby wkurzyć homofobów[34].

Osobowość i zainteresowania

Cobain był leworęczny, jednak jak wiele osób w tamtych czasach był zmuszany do pisania prawą ręką[35]. Miał 175 cm wzrostu. Nie potrafił czytać nut, w grze na gitarze był samoukiem[36]. Miał prawo jazdy, jednak nie przepadał za prowadzeniem samochodu[37]. Otwarcie sprzeciwiał się przemocy seksualnej. W 1993 roku przerwał swój koncert, aby zainterweniować podczas napaści seksualnej wśród publiczności[38].

Ulubioną lekturą Cobaina była książka Pachnidło Patricka Süskinda. Zainspirowała go do napisania utworu Scentless Apprentice, który znalazł się na płycie In Utero[39]. Cobain był także wielbicielem twórczości Williama S. Burroughsa, noblisty Samuela Becketta, a także przez pewien czas Charlesa Bukowskiego[40][41]. Jego ulubionym filmem był film Paryż, Teksas[42][43].

Był zafascynowany historią aktorki Frances Farmer, poświęcił jej utwór Frances Farmer will Have Her Revenge on Seattle[44].

Był nie tylko muzykiem, potrafił malować. Jego obraz posłużył jako okładka albumu Nirvany pod tytułem Incesticide[45].

Stan zdrowia i nałóg

Kurt Cobain cierpiał na depresję[46][47] i od wczesnej młodości miewał chroniczne bóle brzucha, których jednak nie potrafili zdiagnozować lekarze. Brał narkotyki – bo jak twierdził – tylko one pomagały mu w uśmierzeniu bólu.

Po raz pierwszy miał styczność z narkotykami w wieku 13 lat, kiedy to po raz pierwszy zapalił konopie indyjskie. Z wiekiem zaczął eksperymentować i zażywać różne rodzaje substancji, m.in. LSD. Był również podatny na alkoholizm. Pierwszy raz pił alkohol w 7 klasie (około 12 lat)[48]. Palił też nałogowo papierosy[12]. W 1986 po raz pierwszy zażył heroinę, która w latach 80. i 90. była bardzo popularna i łatwo dostępna w Waszyngtonie, rodzinnym stanie Cobaina. Później zażywał heroinę sporadycznie – dopiero w latach 90. na skutek zwiększającej się sławy i bólu brzucha uzależnienie muzyka się pogłębiło.

Samobójstwo

Dom Kurta Cobaina i miejsce jego śmierci

Nirvana na początku 1994 udała się na europejską część trasy koncertowej promującą album In Utero. Tuż po przybyciu do Terminal Eins w Monachium u Cobaina wykryto zapalenie oskrzeli i krtani[49], dlatego następny występ zespołu został odwołany. 4 marca Courtney Love znalazła Cobaina nieprzytomnego w pokoju hotelowym w Rzymie. Wokalista został odwieziony do szpitala, w którym lekarze stwierdzili, że przyczyną utraty przytomności była reakcja organizmu na połączenie przepisanego Cobainowi leku, Rohypnolu, z alkoholem. Odwołano pozostałą część trasy koncertowej, włącznie z zaplanowanym etapem w Wielkiej Brytanii[50]. Love powiedziała później, że przedawkowanie Cobaina było jego próbą samobójczą[51]. Według Love, muzyk zażył aż 50 tabletek leku[52]. 18 marca 1994 Love zadzwoniła na policję w Seattle, informując, że Cobain ma myśli samobójcze i zamknął się w pokoju z bronią. Policja, która przybyła na miejsce, skonfiskowała Cobainowi kilka sztuk broni i butelkę tabletek. Cobain zapewnił policję, że nie ma myśli samobójczych, po czym zamknął się w pokoju[53].

Pogłębiające się uzależnienie od narkotyków spowodowało, że Cobain 30 marca 1994 zgłosił się do kliniki odwykowej w Los Angeles, gdzie po raz ostatni spotkał się z córką. Znajomi wspominają, że nic nie wskazywało na zły nastrój Cobaina i zbliżającą się tragedię. Artysta po dwóch dniach pobytu uciekł z kliniki. Także 30 marca poprosił swojego przyjaciela, Dylana Carlsona, o kupienie mu strzelby, twierdząc, że potrzebuje jej do samoobrony; później wyszło na jaw, że to tej broni użył, popełniając samobójstwo[54]. Nie chciał broni zakupionej na jego nazwisko, ponieważ obawiał się, że policja mogłaby ją skonfiskować żeby uniemożliwić mu samobójstwo; policja wcześniej dwukrotnie skonfiskowała mu broń[55].

1 kwietnia poleciał do Seattle. W samolocie spotkał Duffa McKagana, któremu powiedział, że uciekł z ośrodka. Według relacji McKagana, Cobain był przygnębiony[56]. 2 kwietnia zamówił taksówkę do sklepu z bronią w Seattle, w którym kupił naboje do strzelby. Taksówkarzowi powiedział, że chce kupić naboje, ponieważ został okradziony[57]. 3 kwietnia Courtney Love zatrudniła prywatnego detektywa, Toma Granta, aby odnalazł jej męża. Nirvana wycofała się z udziału w festiwalu Lollapalooza, co 7 kwietnia rozpętało plotki o rozpadzie zespołu.

Elektryk Gary Smith, który przyjechał zainstalować system ochronny w domu Cobainów, 8 kwietnia 1994 przed godziną 9:00[53] odnalazł ciało Cobaina w pomieszczeniu nad garażem. Sekcja zwłok wykazała, że muzyk zmarł już trzy dni wcześniej z powodu postrzału w głowę. Uznano jego śmierć za samobójstwo[58]. W chwili śmierci miał nadmierną dawkę heroiny we krwi[59], a na jego piersi leżała strzelba[53]. Przy jego ciele znaleziono: portfel otwarty na prawie jazdy[60], paczkę papierosów i na wpół pustą puszkę piwa korzennego[61], strzykawki i list pożegnalny skierowany do fanów, córki i żony. Cobain w liście napisał: Od lat nie ekscytuje mnie ani słuchanie, ani pisanie muzyki. Z tego powodu mam tak silne poczucie winy, że trudno mi wyrazić je słowami. Chodzi o to, że nie mogę was nabierać. (...) Największą zbrodnią, jaką mógłbym popełnić, byłoby zniechęcenie ludzi do mojej twórczości udawaniem, pozorowaniem, że doskonale się bawię. (...) Nie mogę się uwolnić od poczucia winy i frustracji, od empatii dla wszystkich. Tyle w was dobra i po prostu za bardzo kocham ludzi. Tak bardzo, że jest mi zbyt... smutno i czuję się mało wrażliwy oraz niewdzięczny... Więc pamiętajcie: lepiej ze sobą skończyć, niż stopniowo odchodzić w cień[62].

Urna z prochami Cobaina została złożona przez Courtney Love w buddyjskim klasztorze Namgyal w Ithace w stanie Nowy Jork[23].

Policja wykonała zdjęcia zwłok wokalisty, jednak decyzją sądu nie zostaną one upublicznione[63]. Z powodu zgonu w wieku 27 lat jest zaliczany do tzw. klubu 27[64].

Teorie dotyczące przyczyny śmierci

Po śmierci Cobaina pojawiły się różne teorie spiskowe, według których jego śmierć mogła zostać upozorowana, lub mógł zostać zamordowany. Jako osobę odpowiedzialną za morderstwo, często wspomina się jego żonę, Courtney Love. Oficjalne ustalenia śledztwa wskazują jednak na samobójstwo[65].

W wywiadzie dla „The Independent”, były menedżer Nirvany i przyjaciel Cobaina, Danny Goldberg, zaprzeczył morderstwu i podkreślił nieprzewidywalne i depresyjne zachowanie Cobaina w dniach i tygodniach poprzedzających jego śmierć, stwierdzając:

On się zabił. Widziałem go tydzień wcześniej, był w depresji. Próbował popełnić samobójstwo sześć tygodni wcześniej, dużo mówił i pisał o samobójstwie, brał narkotyki, zdobył broń. Dlaczego ludzie spekulują na ten temat? Tragedia związana ze stratą jest tak wielka, że ​​ludzie szukają innych wyjaśnień. Nie sądzę, żeby w tym było choć ziarno prawdy.

Danny Goldberg, wywiad dla Independent

W lutym 2026 roku śmierć Cobaina ponownie wywołała poruszenie w mediach po tym, jak badacze i eksperci medycyny sądowej zasugerowali, że został zamordowany. Policja odpowiedziała na te badania, podkreślając, że podczas sekcji zwłok przestrzegano wszystkich procedur, śmierć Cobaina pozostaje więc oficjalnie samobójstwem[66].

Wybrana filmografia

Tytuł Rok Rola Uwagi Źródło
1991: The Year Punk Broke 1992 jako on sam film dokumentalny, reżyseria: David Markey [67]
Kurt & Courtney 1998 jako on sam (mat. arch.) film dokumentalny, reżyseria: Nick Broomfield [68]
Rock Babylon film dokumentalny, reżyseria: Rik Lander [69]
(This Is Known as) The Blues Scale 2004 film dokumentalny, reżyseria: David Markey [70]
Kurt Cobain About a Son 2006 film dokumentalny, reżyseria: AJ Schnack [71]
Cobain: Montage of Heck 2015 film dokumentalny, reżyseria: Brett Morgen [72]

Upamiętnienie

Utwory

Kurt Cobain został wspomniany w utworze Californication zespołu Red Hot Chili Peppers[73]. Raperzy Jacuś i White 2115 nagrali utwory pod tytułem Kurt Cobain[74][75]. Raper Lil Peep nagrał wraz z raperem Lil Tracym utwór pod tytułem Cobain[76].

Filmy

W 2015 roku powstał film dokumentalny Cobain: Montage of Heck, którego polski tytuł to Kurt Cobain: Życie bez cenzury. Film zawiera domowe nagrania, animacje i wywiady z jego rodziną i najbliższymi[77]. Życiorys Cobaina stał się inspiracją do powstania filmu Ostatnie dni[78].

Reżyser filmu Batman, w którym główną rolę zagrał Robert Pattinson, przyznał, że główny bohater jest inspirowany Cobainem[79]. Utwór Something In The Way Nirvany pojawia się dwukrotnie w tym filmie[80].

Inne formy

Billy Corgan z The Smashing Pumpkins stwierdził, że Cobain otworzył drzwi dla wszystkich na alternatywnej scenie rockowej lat 90.[81] W 2018 przekształcono odręczne pismo Cobaina na font komputerowy[82].

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ a b c d e Kim Summers: Kurt Cobain Biography. allmusic.com. [dostęp 2010-11-08]. (ang.).
  2. ↑ Rolling Stone’s „The 100 Greatest Guitarists of All Time” Do you agree?. theinsider.com. [dostęp 2010-05-22]. (ang.).
  3. ↑ Hit Parader’s Top 100 Metal Vocalists of All Time. www.hearya.com. [dostęp 2010-06-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-09-08)]. (ang.).
  4. ↑ Gressor i Cook 2005 ↓, s. 208.
  5. ↑ Kurt Cobain Biography. www.biography.com. [dostęp 2012-11-07]. (ang.).
  6. ↑ Gressor i Cook 2005 ↓, s. 208–209.
  7. ↑ a b Gressor i Cook 2005 ↓, s. 209.
  8. ↑ nirvanafreak.net - Articles & Interviews - Kurt Cobain: The Lost Interview [online], www.nirvanafreak.net [dostęp 2026-05-12] [zarchiwizowane z adresu 2004-04-30].
  9. ↑ https://tvn24.pl/magazyn-tvn24/najszczesliwszym-dniem-mojego-zycia-byl-ten-po-ktorym-nie-nadeszlo-jutro,220,3790
  10. ↑ Azerrad, Michael Come as You Are: The Story of Nirvana. (1993) New York City: Knopf Doubleday. ISBN 0-385-47199-8
  11. ↑ Sal Bono: The True Story of Nirvana Frontman Kurt Cobain. [dostęp 2023-11-10].
  12. ↑ a b Kurt Cobain: najsmutniejszy banał rock’n’rolla [online], Onet Kultura, 20 lutego 2017 [dostęp 2025-01-03].
  13. ↑ Michael Azerrad: Come as You Are: The Story of Nirvana. Doubleday, 1993. ISBN 0-385-47199-8.
  14. ↑ Nirvana Biografia. www.rmf.fm. [dostęp 2016-02-05]. (pol.).
  15. ↑ „To, co o nim pamiętam, to śmiertelnie szara cera jego policzków. Według mnie, on już wtedy był martwy".
  16. ↑ William S. Burroughs and Kurt Cobain: A Dossier – RealityStudio [online], realitystudio.org [dostęp 2024-04-23] (ang.).
  17. ↑ About a Girl: The Story of Kurt Cobain's First Girlfriend, Tracy Marander - Musiclipse [online], 2 lutego 2024 [dostęp 2025-11-09] (ang.).
  18. ↑ Cross, Charles R. (2001). Heavier Than Heaven. New York City: Hyperion Books. ISBN 0-7868-6505-9
  19. ↑ Charles R. Cross, Pod Ciężarem Nieba. Biografia Kurta Cobaina. Poznań 2001
  20. ↑ The Story of Courtney Love and Kurt Cobain: A Relationship That Defined 90's Grunge [online], Biography, 9 lipca 2025 [dostęp 2026-05-25] (ang.).
  21. ↑ Gressor i Cook 2005 ↓, s. 209–210.
  22. ↑ Dave Grohl Was One Of Eight Guests At Kurt Cobain And Courtney Love’s Hawaiian Wedding, „FeelNumb.com”, 21 czerwca 2011 [dostęp 2026-03-12] [zarchiwizowane z adresu 2015-01-25] (ang.).
  23. ↑ a b Gressor i Cook 2005 ↓, s. 211.
  24. ↑ Charles R. Cross, Pod Ciężarem Nieba. Biografia Kurta Cobaina. Poznań 2001, s. 285.
  25. ↑ Nirvana’s Lithium Single Artwork Includes A Sonogram Of Frances Bean Cobain, „FeelNumb.com”, 28 września 2009 [dostęp 2026-05-19] [zarchiwizowane z adresu 2014-11-12] (ang.).
  26. ↑ The Story of Courtney Love and Kurt Cobain: A Relationship That Defined 90's Grunge [online], Biography, 9 lipca 2025 [dostęp 2026-05-19] (ang.).
  27. ↑ Manuela Astasio, Nirvana Day: de la religión de Buda a la de Kurt Cobain - Nokton Magazine [online], noktonmagazine.com, 9 kwietnia 2017 [dostęp 2025-05-02] (hiszp.).
  28. ↑ Moda na... sałatę! Vege - hit czy kit? [online], Noizz, 2 lutego 2016 [dostęp 2024-09-06] (pol.).
  29. ↑ a b Czy Kurt Cobain był gender queer? Menadżer Nirvany opowiada o naszym nieżyjącym sojuszniku w nowej książce [online], queer.pl [dostęp 2024-09-06] (pol.).
  30. ↑ Facebook X, POP MUSIC REVIEW : Bands Get Together for Rock for Choice [online], Los Angeles Times, 29 września 1992 [dostęp 2025-11-17] (ang.).
  31. ↑ Charles R. Cross, Pod Ciężarem Nieba. Biografia Kurta Cobaina.
  32. ↑ Vogue Polska, Sławni mężczyzni, którzy z pomalowanych paznokci uczynili swój znak rozpoznawczy [online], Vogue Polska, 19 maja 2022 [dostęp 2025-11-11].
  33. ↑ Manicure redefiniuje męskość. "Lakier na paznokciach mnie nie uwiera" [online], Kobieta Onet, 9 września 2025 [dostęp 2025-11-11].
  34. ↑ Cobain, Kurt (2002). Journals. New York City: Riverhead Hardcover. ISBN 978-1-57322-232-7.
  35. ↑ Jackie Kolgraf, 14 Musicians You Didn't Realize Were Left-Handed [online], SiriusXM [dostęp 2025-07-27] (ang.).
  36. ↑ Kelly Murphy, Everything you need to know about Kurt Cobain [online], faroutmagazine.co.uk, 31 lipca 2023 [dostęp 2025-11-09] (ang.).
  37. ↑ Oto motoryzacyjna Nirvana. Kurt Cobain był właścicielem tego samochodu [online], Autoblog.pl - blog motoryzacyjny - powered by Spider's Web, 8 kwietnia 2024 [dostęp 2025-11-17].
  38. ↑ Lee Thomas, Kurt Cobain stopped a sexual assault during Nirvana concert [online], faroutmagazine.co.uk, 8 listopada 2021 [dostęp 2025-11-17] (ang.).
  39. ↑ Kurt Cobain: Everything you need to know about the Nirvana legend [online], Radio X [dostęp 2025-11-09] (ang.).
  40. ↑ Staff, A list of Kurt Cobain's favourite books of all time [online], faroutmagazine.co.uk, 7 sierpnia 2021 [dostęp 2025-07-29] (ang.).
  41. ↑ Ulubiona książka Kurta Cobaina, która zainspirowała utwór Nirvany "Scentless Apprentice" [online], Booklips.pl [dostęp 2025-07-29].
  42. ↑ Swapnil Dhruv Bose, A list of Kurt Cobain's 20 favourite films ever [online], faroutmagazine.co.uk, 19 października 2024 [dostęp 2025-11-09] (ang.).
  43. ↑ Dazed, The legacy of Paris, Texas – Kurt Cobain’s favourite film [online], Dazed, 4 sierpnia 2017 [dostęp 2025-11-09] (ang.).
  44. ↑ Hollywood's Original "Bad Girl": The Tragic Muse of Kurt Cobain [online], Messy Nessy Chic, 21 października 2025 [dostęp 2025-11-09] (ang.).
  45. ↑ Beckett Mufson, Kurt Cobain Was Also a Brilliant Visual Artist [online], VICE, 18 sierpnia 2017 [dostęp 2025-11-17] (ang.).
  46. ↑ Sławni ludzie, którzy zmagali się z depresją | MDP [online], Psycholog i psychoterapeuta Katowice - Miejsce Dobrych Praktyk [dostęp 2026-05-19].
  47. ↑ Matt Haig, Kurt Cobain was not a 'tortured genius', he had an illness [online], The Telegraph, 5 kwietnia 2015 [dostęp 2026-05-19] (ang.).
  48. ↑ Azerrad, Michael (October 1, 1993). Come As You Are - The story of nirvana. Doubleday. ISBN 978-0-385-47199-2
  49. ↑ Biografia Kurta Cobaina. [dostęp 2024-06-13]. (ang.).
  50. ↑ Cynthia Sanz. Hardly Nirvana. „People Magazine”, 21 marca 1994. (ang.). 
  51. ↑ Mark Yarm, Everybody Loves Our Town: A History of Grunge, Faber & Faber, 8 września 2011, ISBN 978-0-571-27650-9 [dostęp 2024-06-13] (ang.).
  52. ↑ Life After Death: Courtney Love : Rolling Stone [online], www.rollingstone.com [dostęp 2026-03-08] [zarchiwizowane z adresu 2009-04-13].
  53. ↑ a b c Neil Strauss, Kurt Cobain's Downward Spiral and Last Days [online], Rolling Stone, 2 czerwca 1994 [dostęp 2026-03-08] (ang.).
  54. ↑ Alexandre G, Dylan Carlson Was Kurt Cobain's Ultimate Best Friend - Musiclipse [online], 12 kwietnia 2024 [dostęp 2025-08-30] (ang.).
  55. ↑ Goldsmith, Steven; Raley, Dan (April 15, 1994). Friend Innocently Bought Shotgun For Cobain. Seattle Post-Intelligencer
  56. ↑ Jak Duff McKagan nie uratował Kurta Cobaina - Antyradio [online], www.antyradio.pl, 7 maja 2015 [dostęp 2026-03-08].
  57. ↑ Greg Fisher, Kurt Cobain Update: New clues emerge in police review of iconic rocker's suicide file - CBS News [online], www.cbsnews.com, 28 kwietnia 2014 [dostęp 2025-07-04] (ang.).
  58. ↑ Kurt Cobain - teorie spiskowe na temat śmierci frontmana Nirvany [online], www.eskarock.pl [dostęp 2026-06-03].
  59. ↑ Abraham Gutman, Stigma failed Kurt Cobain nearly 30 years ago and continues to fail people in addiction now | Opinion [online], Inquirer.com, 5 kwietnia 2022 [dostęp 2026-03-12] (ang.).
  60. ↑ Nirvana frontman Kurt Cobain commits suicide on April 5, 1994. [online], www.historylink.org [dostęp 2026-06-01].
  61. ↑ Derek Swain, The Cause and Controversy Of Kurt Cobain’s Suicide [online], Tree House Recovery, 14 stycznia 2020 [dostęp 2025-08-16] (ang.).
  62. ↑ Gressor i Cook 2005 ↓, s. 207.
  63. ↑ Ewan Palmer is a Newsweek News Reporter based in London i inni, Kurt Cobain's Death Photos Blocked From Release [online], Newsweek, 15 maja 2018 [dostęp 2025-07-27] (ang.).
  64. ↑ 27 Club | List, Members, Deaths, Curse, History, Famous People, & Celebrities | Britannica [online], www.britannica.com, 15 sierpnia 2025 [dostęp 2025-08-30] (ang.).
  65. ↑ Kurt Cobain - teorie spiskowe na temat śmierci frontmana Nirvany [online], www.eskarock.pl [dostęp 2025-11-19].
  66. ↑ Policja w Seattle odpowiada na nowe teorie o zamordowaniu Kurta Cobaina - CGM.pl [online], CGM, 14 lutego 2026 [dostęp 2026-02-14].
  67. ↑ 1991: The Year Punk Broke (1992). www.imdb.com. [dostęp 2016-02-05]. (ang.).
  68. ↑ Kurt & Courtney (1998). www.imdb.com. [dostęp 2016-02-05]. (ang.).
  69. ↑ Rock Babylon (1998). www.imdb.com. [dostęp 2016-02-05]. (ang.).
  70. ↑ (This Is Known as) The Blues Scale (2004). www.imdb.com. [dostęp 2016-02-05]. (ang.).
  71. ↑ Kurt Cobain About a Son (2006). www.imdb.com. [dostęp 2016-02-05]. (ang.).
  72. ↑ Cobain: Montage of Heck (2015). www.imdb.com. [dostęp 2016-02-05]. (ang.).
  73. ↑ Red Hot Chili Peppers – Californication. [dostęp 2025-11-09].
  74. ↑ Jacuś – Kurt Cobain. [dostęp 2025-11-09].
  75. ↑ White 2115 – Kurt Cobain. [dostęp 2025-11-09].
  76. ↑ Lil Peep & Lil Tracy – cobain. [dostęp 2025-11-10].
  77. ↑ Rakuten TV [online], www.rakuten.tv [dostęp 2026-05-19].
  78. ↑ Howard Feinstein, Death trip, „The Guardian”, 5 maja 2005, ISSN 0261-3077 [dostęp 2025-09-21] (ang.).
  79. ↑ The Batman: Robert Pattinson’s Bruce Wayne Is Inspired By Kurt Cobain, Says Matt Reeves – Exclusive Images [online], Empire, 18 grudnia 2021 [dostęp 2026-06-03] (ang.).
  80. ↑ Sarah Moran, What Is The Nirvana Song In The Batman? Soundtrack Explained [online], ScreenRant, 4 marca 2022 [dostęp 2026-06-03] (ang.).
  81. ↑ Billy Corgan Praises Kurt Cobain & Dave Grohl [online], web.archive.org, 19 września 2015 [dostęp 2021-05-20] [zarchiwizowane z adresu 2015-09-19].
  82. ↑ Odręczne pismo Bowiego, Cobaina i Lennona do pobrania za darmo w formie czcionek komputerowych. Agora SA, 2018-04-10. [dostęp 2018-04-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-02-27)]. (pol.).

Bibliografia

  • Megan Gressor, Kerry Cook: Największe romanse wszech czasów. Bożenna Stokłosa (tłum.). Klub Dla Ciebie, 2005. ISBN 83-7404-194-3.
Nirvana
Albumy studyjne
Albumy koncertowe
Kompilacje
Minialbumy
Box-sety
Single
Wideo
Powiązane

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya