Lyszcze

Lyszcze
Liscze
Część
Ilustracja
Zabudowa ul. Lyszcze na Lyszczach (2018)
Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Powiat

tarnogórski

Konurbacja

górnośląska

Miasto

Tarnowskie Góry

Dzielnica

Śródmieście-Centrum

W granicach Tarnowskich Gór

ok. 1529[1][2]

Strefa numeracyjna

32

Kod pocztowy

42-600

Tablice rejestracyjne

STA

SIMC

0943894

Położenie na mapie Tarnowskich Gór
Mapa konturowa Tarnowskich Gór, blisko dolnej krawiędzi po lewej znajduje się punkt z opisem „Lyszcze”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Lyszcze”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Lyszcze”
Położenie na mapie powiatu tarnogórskiego
Mapa konturowa powiatu tarnogórskiego, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Lyszcze”
Ziemia50°26′26″N 18°51′06″E/50,440556 18,851667[3]
Multimedia w Wikimedia Commons

Lyszcze (niem. Liscze[4]) – część Tarnowskich Gór[5]; dawne przedmieście[6] obejmujące tereny intensywnego wydobycia rud srebra i ołowiu od końca XV wieku, ok. 1529 przyłączone do miasta[1][2]; również nazwa przebiegającej przez nie ulicy[7].

Położenie

Zdaniem historyczki Danuty Szlachcic-Dudzicz obszar Lyszczy obejmuje fragment miasta ograniczony ulicami: Legionów, Gliwicką, Łomnickiego, Rudną oraz Ogrodową wraz z ulicami Lyszcze oraz Górniczą przebiegającymi przez ten obszar[6][8]. W rzeczywistości jednak przedmieście to od miasta oddzielał dopływ Płóczki (źródłowego odcinka Stoły), nazwany później Rowem Karłuszowieckim, a współcześnie ujęty w kanał ściekowy, biegnący na południe od ul. Legionów[9].

Nazwa

Według Jana Nowaka, tarnogórskiego kronikarza okresu międzywojennego, nazwa Lyszcze pochodzi od leszczyny[1].

Historia

Widok Tarnowskich Gór od strony południowej uwieczniony przez Knödela w 1700 roku. Lyszcze obejmują teren położony na prawo od drogi (ul. Gliwickiej) i przed miejskimi zabudowaniami

Miejscowość powstała między 1519 a 1529 rokiem jako południowa część pola górniczego powstałego w wyniku odkrycia bogatych złóż rud srebra i ołowiu pod koniec XV wieku. Pole to obejmowało poza Lyszczami również teren późniejszego miasta w części środkowej (rejon obecnego śródmieścia z rynkiem i przyległymi uliczkami) oraz Blaszynę, czyli jego północne przedmieście[1][10].

Grunty, na których powstał rdzeń Tarnowskich Gór oraz Lyszcze jako jego południowe przedmieście należały do pana Tarnowic (obecnie dzielnica Tarnowskich Gór) Piotra Wrochema[4].

O ile w ścisłym centrum miasta siatka ulic miała kształt w miarę regularny, o tyle liczne zwałowiska, szyby i doły na Lyszczach (a także na Blaszynie) uniemożliwiały zakładanie prostych dróg. Układ krętych uliczek w tych dwóch rejonach zachował się aż do dziś[11].

W 1602 roku pod Lyszcze dotarła sztolnia św. Jakuba (St. Jacobi-Stollen) o długości ok. 4700 m, której budowę rozpoczęto w 1563 roku z inicjatywy górmistrza Jakuba Rappa[11][12][13]. Była to najdłuższa sztolnia w rejonie Tarnowskich Gór od rozpoczęcia działalności górniczej aż do jej wznowienia w 1784[14]. Złoża na Lyszczach sięgnąć miała również sztolnia „Krakowska” (Krakauer Stollen), której budowę rozpoczęto w 1567[14] lub 1568 roku[15] w dolinie Dramy w okolicy Ptakowic. Jej budowę zarzucono jednak w 1579[15] lub 1584 roku[14].

Budynek remizy strażackiej przy ul. Górniczej 36 na Lyszczach (2022)

Między 1834 a 1858 rokiem w wynajętym przez sędziego Krickende budynku 245 na Lyszczach (obecnie ul. Górnicza 38) odbywały się spotkania członków tarnogórskiej loży wolnomularskiej Silberfels. Spotkania masonów odbywały się również na tzw. zamku[16]. W 1858 loża została przeniesiona do nowo wybudowanego budynku przy ulicy Jana III Sobieskiego[17].

Sześć lat później, w 1864 roku, miasto zakupiło budynek dawnej loży na Lyszczach i urządziło w nim lazaret dla 32 chorych[18][16]. Był to budynek prostokątny, parterowy, dwutraktowy z pięcioosiową elewacją frontową i dachem naczółkowym[19]. W 1876 doprowadzono do niego wodociąg[20]. Zorganizowany w budynku szpital zlikwidowano w 1886, gdy ukończono budowę lecznicy powiatowej, zaś w obiekcie poszpitalnym umieszczono sierociniec. Mieścił się on tam do 1900 roku[16]. Sam budynek rozebrano po II wojnie światowej[21].

W latach 1912–1913 przy obecnej ul. Górniczej 36 wybudowano budynek remizy strażackiej z pięcioma bramami, kamiennymi przyporami w narożnikach fasady oraz reliefem przedstawiającym św. Floriana – patrona strażaków – w szczytowej części elewacji. Budynek istnieje do dziś i jest siedzibą Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej[22]. W latach 90. XX wieku nadbudowano II piętro, zmodernizowano elewację i zastąpiono oryginalny relief ze św. Florianem w szczycie elewacji nową metaloplastyką. Przebudowany gmach utracił walory zabytkowe, jednak później został wpisany do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Tarnowskie Góry[23].

Bezpośrednio przed Lyszczami w pobliżu skrzyżowania obecnej ulicy Gliwickiej i Wyszyńskiego znajdowała się jedna z trzech bram miejskich, tzw. Brama Gliwicka (inna nazwa: Brama Wrocławska[24]), zlikwidowana w 1832 roku[25][26]. Obecnie na jej miejscu stoi willa miejska z XIX wieku (ul. Gliwicka 24)[23].

Przypisy

  1. ↑ a b c d Nowak 1927 ↓, s. 26.
  2. ↑ a b Nowak 1927 ↓, s. 32–33.
  3. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 177187.
  4. ↑ a b Koch 1884 ↓, s. 12.
  5. ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 4 sierpnia 2015 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2015 r. poz. 1636 (ISAP)).
  6. ↑ a b Szlachcic-Dudzicz 2000 ↓, s. 65.
  7. ↑ Ulica Lyszcze w Tarnowskich Górach na mapie Polski Targeo.
  8. ↑ Węzeł: Lyszcze(3009722346) w: OpenStreetMap.
  9. ↑ Hadaś 2000 ↓, s. 713.
  10. ↑ Nowak 1927 ↓, s. 33.
  11. ↑ a b Nowak 1927 ↓, s. 27.
  12. ↑ Koch 1884 ↓, s. 16–17.
  13. ↑ Marek Wojcik. Opis Tarnowskich Gór z 1783 roku. „Montes Tarnovicensis”, wrzesień 2009. Oficyna „Monos”. ISSN 1640-0216. (pol.). 
  14. ↑ a b c Hadaś 2000 ↓, s. 718–719.
  15. ↑ a b Koch 1884 ↓, s. 17.
  16. ↑ a b c Nadolski 2000 ↓, s. 249.
  17. ↑ Edward Wieczorek. Masoneria w Tarnowskich Górach. „Montes Tarnovicensis”, grudzień 2009. Oficyna „Monos”. ISSN 1640-0216. (pol.). 
  18. ↑ Nowak 1927 ↓, s. 137.
  19. ↑ Ignacy Płazak, Jan Przała, Katalog zabytków sztuki w Polsce, Izabela Rejduch-Samkowa, Jan Samek (red.), t. VI (województwo katowickie), zeszyt 12 (powiat tarnogórski), Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk i Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach, 1968, s. 20 (pol.).
  20. ↑ Nadolski 2000 ↓, s. 247.
  21. ↑ Zofia Krzykowska, Miasto pod panowaniem pruskim i w obrębie II Rzeszy Niemieckiej (1763-1918). Zabytki architektury i sztuki, [w:] Jan Drabina (red.), Historia Tarnowskich Gór, Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 320, ISBN 83-911508-3-6.
  22. ↑ RED. W poszukiwaniu zaginionego. Obrazy Mieczysława Muławskiego – część V. „Montes Tarnovicensis”, czerwiec 2009. Oficyna „Monos”. ISSN 1640-0216. [zarchiwizowane z adresu]. (pol.). 
  23. ↑ a b BIP – Urząd Miejski w Tarnowskich Górach: Gminna Ewidencja Zabytków. 2013-09-06. [dostęp 2018-12-23]. (pol.).
  24. ↑ Anna i Łukasz Piernikarczyk: Historia Tarnowskich Gór. tarnowskiegory.one.pl, 2005-02-02. [dostęp 2018-12-22]. (pol.).
  25. ↑ Szlachcic-Dudzicz 2000 ↓, s. 61.
  26. ↑ Nowak 1927 ↓, s. 56.

Bibliografia

Dzielnice, osiedla i części Tarnowskich Gór
Dzielnice[A]
Części miasta według TERYT
Inne

  1. ↑ Jednostki pomocnicze (dzielnice) wymienione w Rozdz. 4. § 8 pkt. 2 Statutu Gminy Tarnowskie Góry.

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya