Młynary
| miasto w gminie miejsko-wiejskiej | |||||
 Kościół parafialny pw. św. Piotra Apostoła | |||||
| |||||
| Państwo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Województwo | |||||
| Powiat | |||||
| Gmina | |||||
| Prawa miejskie |
1338–1945, 1984 | ||||
| Burmistrz |
Renata Bednarczyk | ||||
| Powierzchnia |
2,76[1] km² | ||||
| Wysokość |
53 m n.p.m. | ||||
| Populacja (01.01.2024) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
| Strefa numeracyjna |
+48 55 | ||||
| Kod pocztowy |
14-420 | ||||
| Tablice rejestracyjne |
NEB | ||||
Położenie na mapie gminy Młynary  | |||||
Położenie na mapie Polski  | |||||
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego  | |||||
Położenie na mapie powiatu elbląskiego  | |||||
 54°11′16″N 19°43′22″E/54,187778 19,722778[2]
| |||||
| TERC (TERYT) |
2804064 | ||||
| SIMC |
0932873 | ||||
Urząd miejski ul. Dworcowa 2914-420 Młynary | |||||
| Strona internetowa | |||||
| BIP | |||||
Młynary (niem. Mühlhausen[3]) – miasto w północnej Polsce, w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie elbląskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Młynary.
Pod względem historycznym Młynary leżą w Prusach Górnych, na terenie dawnej Pogezanii[4][5][6]. Miasto posiada dobre połączenie drogowe z Elblągiem (DW509), Olsztynem, Pasłękiem (DW505), Braniewem, a także kolejowe z Elblągiem i Braniewem.
Historia
Młynary na miejscu wcześniejszej osady pruskiej w 1327 założyli Krzyżacy, w 1329 uzyskało prawa miejskie, było to miasteczko obwiedzione murami miejskimi z cegły z dwoma bramami: Górną i Dolną. W 1338 nastąpiło ponowienie praw miejskich, w skład zabudowy wchodził obronny kościół. Bliskość Braniewa, Ornety i Elbląga sprawiła, że miasto nigdy nie doświadczyło prężnego rozwoju. Pełniło rolę lokalnego ośrodka handlu i usług[7].
Od początku znaczną część mieszczan stanowili Polacy (do XVI w. wszystkie nabożeństwa odbywały się w języku polskim, a w akcie ponowienia praw miejskich znalazły się zapisy dotyczące sposobu rozstrzygania sporów pomiędzy ludnością polską i pozostałą)[7]. W 1440 miasto przystąpiło do antykrzyżackiego Związku Pruskiego[8.1], na prośbę którego w 1454 król Kazimierz IV Jagiellończyk ogłosił wcielenie regionu do Królestwa Polskiego, niemniej po wybuchu wojny trzynastoletniej zostało w 1455 r. zdobyte przez Krzyżaków[9], którzy w ramach zemsty utopili burmistrza miasta. W tym samym roku zostało odbite przez siły propolskie[9]. Na mocy II pokoju toruńskiego (1466) miasto weszło w skład Prus Zakonnych, jako lenno Królestwa Polskiego[8.2], a po sekularyzacji w 1525 okręgu górnopruskiego Prus Książęcych w obrębie starostwa Pasłęk[10][11].
Po pożarze z 1547, w l. 1547-1553 odbudowano dzisiejszy kościół św. Piotra Apostoła, rozbudowany w kolejnych dziesięcioleciach. W 1625 wskutek epidemii dżumy zmarło ok. 10% populacji miasta[9]. W 1773 r. król pruski ulokował w Młynarach 52 Pułk Fizylierów wojska pruskiego[9]. W latach 1856–1857 wzniesiono nowy kościół katolicki, a w 1864 zainstalowano oświetlenie uliczne[9]. W 1871 spłonął młynarski ratusz[9]. W 1945 miasto wraz z południową częścią Prus Wschodnich zostało przyłączone do Polski, ale w konsekwencji zniszczeń sięgających 80% utraciło wówczas prawa miejskie, które odzyskało dopiero w 1984 r. Początkowo należało administracyjnie do okręgu mazurskiego, następnie od 1946 r. weszło w skład województwa olsztyńskiego, a w latach 1975–1998 należało do województwa elbląskiego.
Demografia
Dane z 31 grudnia 2017 roku[12].
| Opis | Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| jednostka | osób | % | osób | % | osób | % |
| populacja | 1 782 | 100 | 898 | 50,4 | 884 | 49,6 |
| gęstość zaludnienia
(mieszk./km²) |
645 | 325 | 320 | |||
Według danych z 30 czerwca 2012 miasto miało 1859 mieszkańców.
Zabytki
- gotycki kościół św. Piotra Apostoła z 1327, zniszczony podczas pożaru, odbudowany w 1554, dwunawowy, z barokowym wyposażeniem z XVII w. (ołtarz główny o bogatej snycerce, ambona wsparta na plecach rzeźby Mojżesza, z 1654 roku wykonana przez snycerza elbląskiego, Hannsa Ohlmanna, organy, zbudowane w pracowni organmistrza z Królewca, Adama Gottloba Caspariniego z 1742 roku, wraz z prospektem pomalowane i pozłocone w 1756 roku przez Johana Turka z Ostródy[14], boczne ołtarzyki – Jezusa i Maryi). W kościele jest ogrzewanie tego samego typu, jak na zamku w Malborku. Wieża usytuowana charakterystycznie dla stylu pomezańskiego, tj. w północno-zachodnim narożniku. Pełniła istotną rolę obronną, świątynia zajmowała naroże murów, a wieża stanowiła część miejskich fortyfikacji[15] (nr rej. zabytk. NID 618/69 z 28.02.1968).
- kościół, pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny z 1857 posiada obraz przedstawiający Maryję, będący darem papieża Piusa IX. Ażurowa sygnaturka nad fasadą, skromny neogotycki detal na elewacji.
- układ urbanistyczny zabudowy Starego Miasta
- domy przy ulicy Dworcowej 33 i Słowackiego 2–4, 6, 8, 10
- kaplica cmentarna
- ruiny dawnego młyna wodnego (ul. Młyńska 2)[16]
Zabytkami poza rejestrem NID są także:
- zabytkowy budynek szkolny (Dworcowa 8)
- zabytkowy budynek poczty
- dawna gospoda „Warmianka”
Inne
W planach jest budowa zapory wodnej na rzece Bauda, przepływającej przez miasto i tym samym utworzenie zbiornika wodnego – „Zalewu Młynary” – razem z piaszczystą plażą, a także budowa elektrowni wodnej dla potrzeb miasta.
Transport
Mieści się tu stacja kolejowa.
Przez miasto przechodzą drogi:
7,5 km od Młynar znajduje się droga ekspresowa S22
Sport
W Młynarach działa klub piłkarski „Syrena”, który występuje w sezonie 2024/2025 w klasie A, gr. warmińsko-mazurskiej II[17].
Ludzie związani z Młynarami
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2024 roku [online], Główny Urząd Statystyczny, 22 lipca 2024 [dostęp 2024-10-23] (pol.).
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 81496.
- ↑ Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262)
- ↑ Jerzy Kwiatek, Teofil Lijewski: Leksykon miast polskich. MUZA SA, Warszawa 1998, s. 505. ISBN 83-7079-926-4
- ↑ Marian Biskup, Gerard Labuda: Dzieje zakonu krzyżackiego w Prusach. Gospodarka, społeczeństwo, państwo, ideologia. Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1986, s. 471. ISBN 83-215-7220-0.
- ↑ Andrzej Kamieński: Ustrój i stosunki społeczno-gospodarcze Prus Książęcych w połowie XVII wieku, w: Stany Prus Książęcych wobec rządów brandenburskich w drugiej połowie XVII wieku – „Rozprawy i Materiały Ośrodka Badan Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie”, nr 148. Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie, Olsztyn 1995, s. 44. ISSN 0585-3893
- ↑ a b Jan Bałdowski, Warmia i Mazury, mały przewodnik, Wydawnictwo Sport i Turystyka, Warszawa 1977, s. 138
- ↑ Karol Górski: Związek Pruski i poddanie się Prus Polsce: zbiór tekstów źródłowych. Poznań: Instytut Zachodni, 1949.
- ↑ a b c d e f Zarchiwizowana kopia. [dostęp 2019-01-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-01-29)].
- ↑ n, Navicula o historii Warmii i Mazur: Co to jest Oberland? [online], Sailbook.pl, 5 lutego 2015 [dostęp 2025-08-26].
- ↑ Max Toeppen, Historisch-comparative Geographie von Preussen, Justus Perthes, Gotha, 1857.
- ↑ Młynary w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2020-01-15], liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ Młynary w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-12], liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ Kościół pw. św. Piotra Apostoła w Młynarach. Leksykon kultury Warmii i Mazur. [dostęp 2017-03-15]. (pol.).
- ↑ Piotr Skurzyński, Warmia, Mazury, Suwalszczyzna, Wyd. Sport i Turystyka - Muza S.A., Warszawa 2004, s. 60, ISBN 83-7200-631-8
- ↑ Zabytki powiatu elbląskiego. [w:] Zabytki nieruchowe [on-line]. NID. [dostęp 2017-03-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-30)]. (pol.).
- ↑ Skarb - Syrena Młynary [online], 90minut.pl [dostęp 2024-04-24] (pol.).
Bibliografia
- Tomasz Darmochwał, Marek Jacek Rumiński, Warmia Mazury, przewodnik, Białystok: Agencja TD, 1996, s. 101, ISBN 83-902165-0-7.
Linki zewnętrzne
- Młynary al. Młyny i Miluza, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VI: Malczyce – Netreba, Warszawa 1885, s. 539.
| Miasta na prawach powiatu | |
|---|---|
| Miasta powiatowe | |
| Miasta gminne |
| Miasto | |
|---|---|
| Wsie | |
| Kolonie | |
| Osady | |
| Przysiółek | |
| Osada leśna | |
| Część wsi |
|
| Dawna miejscowość |
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.