Maria Bugajska

Maria Bugajska, z domu Wusatowska, ps. „Czarna Orlica”^[1] (ur. 28 grudnia 1885 w Dolnej Wsi, zm. 30 maja 1976 w Krakowie) – harcmistrzyni, jedna z twórczyń harcerstwa polskiego na terenie Sądecczyzny, nauczycielka, organistka, przewodniczka górska, działaczka społeczna i niepodległościowa.

Urodziła się w Dolnej Wsi (obecnie część Myślenic) jako Maria Antonina Stanisława Wusatowska^[2], córka Józefa Wusatowskiego (1849–1905), c.k. nadgeometry ewidencyjnego^[3], oraz Wiktorii z Brandysów Wusatowskiej (1859–1922), organizatorki harcerskiej i aktywistki społecznej^[4], nazywanej „Babcią Skautową”^[5]. W 1906 r. została nauczycielką wychowania fizycznego w Żeńskiej Szkole Powszechnej im. św. Jadwigi Śląskiej w Nowym Sączu. Ponadto jest organistką i kierowniczką chóru młodzieżowego w kościele św. Kazimierza w Nowym Sączu oraz przewodniczką górską po Pieninach i Beskidzie Sądeckim^[6]. Wraz z matką przyczyniła się do powstania harcerstwa żeńskiego na terenie Sądecczyzny^[7]. 7 maja 1913 r. została drużynową 1. Żeńskiej Drużyny Skautowej im. Królowej Jadwigi^[8], a w 1921 r. hufcową Hufca Żeńskiego^[9]. W czasie I wojny światowej przewodniczyła Sekcji Odzieżowej sądeckiej Ligi Kobiet^[6].

W latach 30. przeprowadziła się do Warszawy, gdzie została członkinią 16. Warszawskiej Drużyny Harcerskiej im. Zawiszy Czarnego^[10], a także Działu Gospodarczego Głównej Kwatery Harcerek^[10]. W czasie obrony Warszawy we wrześniu 1939 r. uczestniczyła w pracach Pogotowia Harcerek – weszła w skład Komisji Rewizyjnej Komendy Pogotowia^[11] oraz kierowała akcją pomocy przy baterii przeciwlotniczej na ul. Myśliwieckiej^[12]. Po II wojnie światowej udała się wraz z mężem do Krakowa.

Jej mężem był Stanisław Bugajski, profesor gimnazjalny, podporucznik i kompozytor^[13]. Mieli dwóch synów: Jana, podharcmistrza^[14], studenta Politechniki Warszawskiej, więzionego na „Pawiaku”, zamordowanego 16 lipca 1943 r.^[15], oraz Stanisława, aktora, reżysera, scenarzystę, dyrektora teatrów^[16].

Maria Bugajska zmarła 30 maja 1976 r. w Krakowie, spoczywa wraz z mężem na cmentarzu Rakowickim^[10].

• J. Chrobaczyński „Nauczyciele w okupowanym Krakowie: 1939-1945”, Wydawnictwo Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej, Kraków 1989.
• J. Domoradzki „«Czarna Orlica» harcerstwa polskiego”, „Sądeczanin”, R. XI, Nr 10 [122], s. 40–42.
• J. Domoradzki „Niezłomność ukryta w pokoleniach”, „Sądeczanin”, R. XIII, Nr 9 [145], s. 63–64.
• J. Domoradzki „Rzecz o prof. Stanisławie Bugajskim”, „Sądeczanin”, R. XI, Nr 9 [121], s. 39–41.
• „Harcerki 1939-1945” (red.), PWN, Warszawa 1983.
• A. Totoń „Wiktoria Wusatowska – «Babcia Skautowa»”, „Almanach Sądecki”, R. XIX, Nr 3/4 (72/73), s. 43–48.
• M. Lorek „Dzieje Harcerstwa Żeńskiego w Nowym Sączu w latach 1913–1949”, „Almanach Sądecki, R. XXIV, Nr 1/2 (90/91), s. 62–91.
• Ł. Połomski „Między zacofaniem a nowoczesnością. Społeczeństwo Nowego Sącza w latach 1867–1939”, Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN, Wydział Humanistyczny, Instytut Historii i Archiwistyki, Kraków 2017.