Ołeksandr Muraszko

Ołeksandr Muraszko

Мурашко Олександр Олександрович

Ołeksandr Muraszko (1905)
Imię i nazwisko	Ołeksandr Ołeksandrowycz Muraszko
Data i miejsce urodzenia	26 sierpnia?/7 września 1875 Kijów
Data i miejsce śmierci	14 czerwca 1919 Kijów
Narodowość	ukraińska
Dziedzina sztuki	malarstwo
Multimedia w Wikimedia Commons

Ołeksandr Ołeksandrowycz Muraszko (ukr. Мурашко Олександр Олександрович; ur. 26 sierpnia^?/7 września 1875 w Kijowie, zm. 14 czerwca 1919 tamże) – ukraiński malarz. Autor obrazów o tematyce rodzajowej, a przede wszystkim portretów, wyróżniających się głębią psychologicznego rysunku przedstawianych osób^[1]. Najważniejszy ukraiński malarz końca XIX i pocz. XX w.^[2]

Urodził się w Kijowie^[3]. Był nieślubnym synem służącej, córki wiejskiego prawosławnego proboszcza Marii Kraczkowskiej^[4] i przez pierwsze 20 lat życia nosił jej nazwisko^[5]. Przez pierwsze siedem lat życia pozostawał pod opieką babki, wychowywał się na wsi w pobliżu Borzny^[5]. Następnie jego matka sprowadziła go do Czernihowa, gdzie żyła z Ołeksandrem Muraszką, ikonografem, rzeźbiarzem i twórcą ikonostasów. Ołeksandr Kraczkowski został pomocnikiem w jego pracowni. Kiedy Marija Kraczkowska i Ołeksandr Muraszko zawarli związek małżeński, syn kobiety przybrał nazwisko ojczyma^[5]. Wcześniej, w 1887 r.^[5], Ołeksandr Muraszko-starszy otrzymał zamówienie na wykonanie części prac w budowanym właśnie soborze św. Włodzimierza w Kijowie, dlatego przeniósł do Kijowa swoją pracownię rzeźbiarską i przeprowadził się tam z rodziną^[3].

Młody Ołeksandr chciał zostać malarzem i kształcić się w akademii sztuk pięknych, jednak ojczym oczekiwał, że syn jego żony pozostanie jego pomocnikiem w pracowni, a następnie również zajmie się malarstwem ikonowym. Ołeksandr podjął naukę w szkole duchownej, jednak wielokrotnie opuszczał zajęcia, za to potajemnie przychodził do szkoły malarskiej prowadzonej przez brata ojczyma, Mykołę Muraszkę. Przyglądał się też pracy Wiktora Wasniecowa i Michaiła Wrubla przy dekoracji soboru św. Włodzimierza, co ostatecznie przekonało go, że chce być w przyszłości malarzem. Mykoła Muraszko przekonał brata, by wyraził zgodę na wstąpienie przez przybranego syna do Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu^[5]. Listy polecające dla Ołeksandra Muraszki podpisali Wiktor Wasniecow i Adrian Prachow^[3].

W latach 1894–1900 kształcił się pod kierunkiem Ilji Riepina. Za pracę dyplomową, obraz Pogrzeb koszowego, przedstawiający pogrzeb atamana Iwana Sirki, otrzymał złoty medal^[5]. Pod wpływem Riepina ukształtował się jego styl tworzenia portretów, w których starał się oddawać rysunek psychologiczny przedstawianej osoby^[3]. Po ukończeniu nauki otrzymał prawo do dwuletniego dalszego kształcenia w Europie. Kontynuował naukę w Paryżu i w Monachium^[3]. W stolicy Francji zapoznał się z twórczością impresjonistów, pod wpływem której zaczął odchodzić od dotychczasowego, akademickiego stylu tworzenia^[3]. Natomiast pobyt w Monachium, gdzie kształcił się w szkole Antona Ažbe^[4], nie wpłynął znacznie na jego twórczość, tylko w nielicznych dziełach widoczne są ślady symbolizmu i secesji, kierunków rozwijanych wówczas przez monachijskich artystów^[3].

W 1904 r. Muraszko wrócił do Petersburga. Razem z Dmitrijem Kardowskim, Michaiłem Latrim, Nikołajem Pietrowem i innymi artystami zainteresowanymi nowymi nurtami w malarstwie stworzył Nowe towarzystwo malarzy (ros. Новое общество художников - Nowoje obszczestwo chudożnikow). Wystawy, które zorganizowała grupa w różnych miastach Imperium Rosyjskiego, pozwoliły Muraszce zdobyć pewną rozpoznawalność w kraju. Obrazy w „nowoczesnym” stylu nie cieszyły się jednak nadzwyczajnym powodzeniem i artysta szybko popadł w kłopoty finansowe^[4]. W 1905 r. udał się w podróż nad Morze Śródziemne razem z ukraińskim mecenasem sztuki Ołeksandrem Tereszczenką, który cenił jego twórczość i zaproponował mu wspólny wyjazd do Francji, Włoch, Algieru i Tunisu^[4]. Po powrocie, w 1907 r., Muraszko zamieszkał ponownie razem z matką i ojczymem w Kijowie^[4], mieście, z którym czuł się związany w sposób szczególny^[6]. Uznanie w Europie zyskał mu obraz Karuzela, który wystawił w Monachium w 1906 r.^[3] i który otrzymał złoty medal na X międzynarodowej wystawie^[5], po czym został zakupiony przez Galerię Królewską w Budapeszcie^[4]. Prace Muraszki były wystawiane również w Berlinie, Kolonii, Amsterdamie, Wiedniu, Rzymie, Wenecji^[6].

Muraszko w 1909 r. ożenił się z Margaritą Kriuger. Małżonkowie nie mieli własnych dzieci, adoptowali dziewczynkę o imieniu Kateryna^[3].

W 1909 r. Muraszko zaczął nauczać w szkole artystycznej w Kijowie, ale po trzech latach musiał odejść z pracy, nie godząc się na obowiązujący w niej konserwatywny program kształcenia. W 1913 r. razem z Anną Kriuger-Prachową, siostrą swojej żony, założył studio malarskie w domu Ginzburga przy ul. Instytuckiej w Kijowie, przyjmując uczniów na prywatny kurs malarstwa, rysunku i rzeźby^[3]. W 1916 r. przystąpił do towarzystwa pieriedwiżników^[1]. Tworzył dzieła o tematyce rodzajowej oraz portrety; wyjątkowe miejsce w jego dorobku zajmuje obraz Zwiastowanie, jedyny obraz Muraszki o tematyce religijnej, a zarazem jedno z najważniejszych dzieł malarstwa ukraińskiego w ogóle^[2].

W 1917 r. Ołeksandr Muraszko brał udział w tworzeniu Ukraińskiej Akademii Sztuk Pięknych^[3][5].

Wieczorem 14 czerwca 1919 r., w Kijowie pozostającym pod kontrolą bolszewików, Muraszko został zatrzymany w pobliżu własnego domu przez trzech nieznanych mężczyzn^[5] lub, według innego źródła, przez dwóch żołnierzy, którzy oskarżyli go o naruszenie przepisów o godzinie policyjnej^[3]. Następnego dnia przy ul. Dorohożyckiej znaleziono zwłoki zastrzelonego malarza^[3]. Nie ustalono, czy Muraszko został zabity z powodów politycznych, przez czekistów, czy też zginął z rąk pospolitych przestępców^[3].

Ołeksandr Muraszko zapoczątkował nową fazę rozwoju ukraińskiego malarstwa. Wykształcony na petersburskiej Akademii w duchu realizmu, twórczo przekształcał inne kierunki, które poznał podczas studiów w Europie^[3], wypracowując własny wyjątkowy styl^[2].

Największy zbiór dzieł Ołeksandra Muraszki posiada w swoich zbiorach Narodowe Muzeum Sztuki w Kijowie^[2].