P-18PL

P-18PL

Dane podstawowe
Producent	PIT-RADWAR S.A.
Typ	mobilny radar trójwspółrzędny
Przeznaczenie	wczesne wykrywanie i wstępne wskazywanie celów
Funkcje	dozór przestrzeni powietrznej, wykrywanie, śledzenie i klasyfikacja celów, ostrzeganie przed atakiem powietrznym
Historia
Data konstrukcji	2012–2022
Lata produkcji	od 2026 (elementy zestawów)
Lata używania	od 2027 (planowane)
Dane techniczne
Rodzaj anteny	aktywna antena z elektronicznym formowaniem wiązek (AESA)
Powierzchnia anteny	14 × 6 m (prototyp po rozwinięciu)
Moc	ponad 120 kW
Zasięg	250, 350, 450, 600 lub 900 km (instrumentalny)
Apertura pionowa	25° przy obracającej się antenie 45° przy zatrzymanej antenie
Apertura pozioma	360° przy obracającej się antenie 90° (±45°) przy zatrzymanej antenie
Pasmo	VHF
Liczba elementów aktywnych	84 (prototyp)
Liczba śledzonych obiektów	do 400
Platforma	dwa samochody ciężarowo-terenowe i przyczepa
Użytkownicy
Polska (zamówiono 24 zestawy)

P-18PL – polski mobilny trójwspółrzędny dalekiego zasięgu, przeznaczony do wczesnego wykrywania i wstępnego wskazywania celów powietrznych. Pracuje w paśmie metrowym VHF. Został opracowany przez konsorcjum, którego liderem był PIT-RADWAR, a konsorcjantem Wojskowa Akademia Techniczna^[1]. W radarze zastosowano aktywną antenę z elektronicznie sterowaną wiązką nadawczą i cyfrowym formowaniem wiązek odbiorczych, zaliczaną do klasy AESA^[2].

P-18PL służy przede wszystkim do wykrywania, śledzenia i klasyfikowania obiektów oraz przekazywania danych o celach do systemów dowodzenia i radarów kierowania ogniem. Ze względu na dokładność właściwą radarom pasma VHF nie jest przeznaczony do bezpośredniego naprowadzania pocisków rakietowych^[3]. Docelowo ma stanowić źródło informacji dla systemu IBCS, wykorzystywanego w programach Narew i Wisła^[4].

W grudniu 2023 roku Agencja Uzbrojenia zamówiła 24 zestawy P-18PL za kwotę przekraczającą 3,1 mld zł. Dostawy zaplanowano na lata 2027–2035^[5].

Prace nad nowym radarem pasma metrowego rozpoczęto w 2011 roku w przedsiębiorstwie Bumar Elektronika, przekształconym następnie w PIT-RADWAR. Pomimo oznaczenia nawiązującego do radzieckiej stacji P-18 Laura, P-18PL został zaprojektowany jako nowa konstrukcja, a nie modernizacja P-18. Wspólnymi cechami obu urządzeń są pasmo pracy i ogólne przeznaczenie jako radarów wczesnego wykrywania^[6].

Umowę dotyczącą projektu badawczo-rozwojowego nr DOBR/0042/R/ID1/2012/13 podpisano 19 grudnia 2012 roku. Projekt realizowano w ramach konkursu nr 3/2012 Narodowego Centrum Badań i Rozwoju. Jego ostateczna wartość wyniosła 54,4 mln zł, z czego 46 mln zł stanowiło dofinansowanie. Okres realizacji projektu zakończył się 18 grudnia 2022 roku^[1].

Pierwotny termin ukończenia prac wyznaczono na grudzień 2016 roku, jednak był on kilkakrotnie przedłużany. Jedną z przyczyn opóźnienia był brak wstępnych założeń taktyczno-technicznych w chwili rozpoczęcia projektu. Od listopada 2014 do czerwca 2016 roku Inspektorat Uzbrojenia przeprowadził krytyczny przegląd projektu, służący dostosowaniu konstrukcji do wymagań Sił Zbrojnych RP^[3].

Pierwszy kompletny prototyp ukończono w 2017 roku, natomiast docelową postać prototypu uzyskano w 2019 roku. Badania zakładowe zakończono z wynikiem pozytywnym w 2020 roku. Badania kwalifikacyjne, prowadzone między innymi w laboratorium Instytutu Technicznego Wojsk Lotniczych, zakończyły się pozytywnie w grudniu 2022 roku^[3][4].

W 2023 roku projekt P-18PL zajął drugie miejsce w konkursie „Innowacje dla Bezpieczeństwa i Obronności”^[7].

Zestaw składa się z trzech podstawowych jednostek: wozu antenowego WA-18, wozu wskaźnikowego WW-18 oraz jednostki zasilania JZ-18T. W prototypie WA-18 został umieszczony na czteroosiowym podwoziu Jelcz P882.53 w układzie 8×8, a WW-18 na trzyosiowym podwoziu Jelcz P662D.43 w układzie 6×6. Jednostkę zasilania umieszczono na dwuosiowej przyczepie^[8].

Wóz antenowy przewozi system antenowy, procesor wykrywania i śledzenia obiektów, układ kontrolno-sterujący, napęd anteny, urządzenia diagnostyczne i system nawigacyjny. Antena prototypu składa się z 84 półprzewodnikowych modułów nadawczo-odbiorczych z antenami Yagi-Uda, rozmieszczonych w 14 kolumnach i sześciu rzędach. Po rozwinięciu ma około 14 m szerokości i 6 m wysokości. W położeniu transportowym szerokość wozu nie przekracza 2,5 m, a jego wysokość wynosi około 4 m^[3][8].

Rozwijanie i składanie anteny odbywa się hydraulicznie. Deklarowany czas osiągnięcia gotowości do pracy wynosi mniej niż 30 minut^[2]. Nadajnik jest konstrukcją półprzewodnikową, rozproszoną i chłodzoną powietrzem. Producent podaje moc przekraczającą 120 kW, bez publicznego sprecyzowania, czy wartość ta oznacza moc szczytową, czy średnią^[2].

W opancerzonym kontenerze WW-18 znajdują się dwa stanowiska operatorów, system zobrazowania informacji radiolokacyjnej i urządzenia łączności. Jedno ze stanowisk może zostać wyniesione poza kontener i połączone światłowodem o długości do 1 km. Operatorzy otrzymują również informacje o sile, paśmie częstotliwości i kierunku nadejścia wykrytych sygnałów zakłócających^[8].

Jednostka JZ-18T zawiera dwa zespoły prądotwórcze. Jeden z nich wystarcza do zasilania zestawu, natomiast drugi pełni funkcję rezerwową. Radar może być również zasilany z zewnętrznej sieci energetycznej^[8].

P-18PL został zbudowany w koncepcji radaru programowalnego (Software-Defined Radar, SDR), dzięki czemu zmiana części jego funkcji i trybów pracy może odbywać się przez modyfikację oprogramowania. Dane mogą być przekazywane przy użyciu protokołów ASTERIX, AWCIES oraz protokołu dedykowanego. Zintegrowany system identyfikacji „swój-obcy” obsługuje mody 1, 2, 3/C, 5 i S^[2]. W prototypie zastosowano interrogator dalekiego zasięgu IDZ-50 standardu Mark XIIA^[3].

Radar może pracować w trybie obserwacji dookólnej z mechanicznie obracającą się anteną albo w trybie sektorowym, w którym antena pozostaje nieruchoma, a przestrzeń jest przeszukiwana elektronicznie. W trybie dookólnym pokrycie w azymucie wynosi 360°, a w trybie sektorowym 90° – po 45° w obie strony od osi anteny. Producent podaje pokrycie w elewacji wynoszące odpowiednio 25° i 45°^[2].

Dostępne ustawienia zasięgu instrumentalnego wynoszą 250, 350, 450, 600 i 900 km. Wartości te oznaczają maksymalny przedział odległości przetwarzany w danym trybie i nie są tożsame z gwarantowaną odległością wykrycia każdego celu. Faktyczny zasięg zależy między innymi od wysokości i skutecznej powierzchni odbicia obiektu, ukształtowania terenu, horyzontu radiowego, zakłóceń oraz wybranego sposobu przeszukiwania przestrzeni^[3].

W opublikowanej charakterystyce prototypu podawano, że w standardowym trybie dookólnym cele mogły być wykrywane w odległości do 450 km i na wysokości do 120 km. Czas odnowy informacji przy obracającej się antenie wynosił od 6 do 30 sekund. Tryby sektorowe o zasięgu instrumentalnym 600 lub 900 km umożliwiały obserwację obiektów na wysokości do 160 km, przy czasie odnowy informacji wynoszącym około 8 albo 12 sekund^[3].

Dla prototypu podawano dokładność określania odległości około 30 m i azymutu około 0,3°. System przetwarzania danych miał pozwalać na automatyczne śledzenie i klasyfikowanie do 400 obiektów jednocześnie^[9].

Wśród wykrywanych obiektów wymieniane są samoloty, bezzałogowe statki powietrzne, śmigłowce – również znajdujące się w zawisie – pociski manewrujące, pociski kierowane, pociski balistyczne, obiekty hipersoniczne oraz obiekty znajdujące się w bliskiej przestrzeni kosmicznej. Wielotorowy system przetwarzania sygnałów pozwala dostosować sposób wykrywania do różnych charakterystyk radiolokacyjnych celów^[1][3].

Wykorzystanie fal metrowych zmniejsza tłumienie sygnału w atmosferze i może ułatwiać wstępne wykrywanie obiektów, których obniżona wykrywalność została zoptymalizowana przede wszystkim względem radarów centymetrowych i decymetrowych. Pasmo VHF może również zwiększać odporność na część typów zakłóceń radioelektronicznych. Ceną za te właściwości jest mniejsza rozróżnialność w porównaniu z radarami mikrofalowymi oraz konieczność stosowania znacznie większej anteny. Z tego powodu P-18PL jest radarem wstępnego wykrywania i wskazywania celów, a nie radarem bezpośredniego kierowania ogniem^[3][6].

Radar może działać także w trybie pasywnym, bez emisji sygnału z własnego nadajnika. W takim przypadku odbiera sygnały wypromieniowane przez inną stację i odbite od obserwowanych obiektów^[2][6].

P-18PL ma współpracować z systemami dowodzenia obroną powietrzną używanymi przez Siły Zbrojne RP. Docelowo dane z radaru mają być wprowadzane do systemu IBCS na potrzeby zestawów krótkiego zasięgu Narew oraz drugiego etapu programu średniego zasięgu Wisła. Możliwe zastosowania obejmują również kontrolę przestrzeni powietrznej, ostrzeganie przed atakiem rakietowym i wsparcie działań własnego lotnictwa^[1][4].

19 grudnia 2023 roku Agencja Uzbrojenia i konsorcjum PGZ-Narew podpisały umowę wykonawczą UW-10 na dostawę i serwis 24 zestawów P-18PL. Wartość kontraktu wynosi ponad 3,1 mld zł brutto, a okres jego realizacji obejmuje lata 2023–2035. Umowa obejmuje także pakiet szkoleniowy, dokumentację techniczną, pakiet logistyczny i asystę techniczną^[4][5].

Dostawy zaplanowano na lata 2027–2035, przy czym pierwsze zestawy mają zostać przekazane najpóźniej w 2027 roku. Spośród zamówionych urządzeń 23 mają trafić do baterii programu Narew, a jeden zestaw ma służyć szkolnictwu wojskowemu^[3].

Wersja produkcyjna ma różnić się od przebadanego prototypu ze względu na postęp techniczny, dostępność podzespołów oraz zmiany w wymaganiach dotyczących pojazdów i środków łączności. Pierwszy egzemplarz seryjny ma z tego powodu przejść rozszerzony zakres prób^[3].

W lipcu 2026 roku poinformowano o produkcji kontenerów wozów wskaźnikowych WW-18 w oddziale PIT-RADWAR w Ostrowi Mazowieckiej. Zakład odpowiada między innymi za przygotowanie dokumentacji, obróbkę elementów, montaż, wykończenie, kontrolę jakości i późniejszy serwis kontenerów^[10].

Zamawiającym i planowanym użytkownikiem P-18PL są Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej. Do lipca 2026 roku nie ogłoszono zamówień eksportowych.

• P-18
• Mobilny trójwspółrzędny radar dalekiego zasięgu WARTA
• System Pasywnej Lokacji
• NUR-15