Podstoli
Podstoli (łac. subdapifer[1]) – staropolski urząd, do XIV wieku urzędnik nadworny usługujący przy stole królewskim lub książęcym[2]. Z biegiem czasu urząd ten stawał się coraz bardziej niepotrzebny[3], przez co od XIV w. stał się samodzielnym[4], honorowym urzędem ziemskim[5].
Historia
Podstoli
Pierwsza wzmianka o podstolim znajduje się w przywileju Przemysła z roku 1290[1]. W dawnej Polsce do XIII wieku, podstoli pełnił funkcję urzędnika dworskiego i zastępcy stolnika. Podstoli poprzedzał stolnika, niosąc laskę – oznakę „stolnikowskiej” godności[3].
Porządek urzędników zajmujących się ucztami był następujący: kuchmistrz, stolnik, podczaszy, krajczy, podstoli, cześnik. W liczbie piętnastu urzędników ziemskich urząd podstolego był co do starszeństwa ósmym[1].
Dzieciom podstolego przysługiwały tytuły odojcowskie. Dla synów był to podstolic[6], a dla córek podstalanka[7]. Żony miały prawo do tytułu odmężowskiego – podstolina[8].
Podstoli ziemski i wielki
Z biegiem czasu urząd podstolego stawał się coraz bardziej bezużyteczny[3], z tego powodu od XIV wieku przekształcono go na honorowy urząd ziemski[5][9].
Podstolowie ziemscy byli nazywani po nazwach województw (nazwach ziem) i nazwach powiatów[9]. Obok podstolich ziemskich byli też podstolowie wielcy[9], osobni dla Korony i Litwy[5].
Pierwszy podstoli na Litwie pojawia się dopiero w połowie XVI wieku za czasów panowania Zygmunta II Augusta[1].
![Marcin Zamoyski, podstoli ziemski lwowski w latach 1659–1676[10]](https://profillengkap.com/pl/Plik:Marcin_Zamoyski.PNG)
![Marcin Kazimierz Kątski, podstoli ziemski przemyski w latach 1658–1662[11]](https://profillengkap.com/pl/Plik:Marcin_Kazimierz_K%C4%85tski.PNG)
Podstolowie w I Rzeczypospolitej
| podstoli | Ziemia |
|---|---|
| podstoli dworski królewski | |
| podstoli wielki koronny | Korona Królestwa Polskiego |
| podstoli wielki litewski | Wielkie Księstwo Litewskie |
| podstoli bełski | województwo bełskie |
| podstoli buski | |
| podstoli grabowiecki | |
| podstoli horodelski | |
| podstoli lubaczowski | |
| podstoli brzeskokujawski | województwo brzeskokujawskie |
| podstoli kowalski | |
| podstoli kruszwicki | |
| podstoli przedecki | |
| podstoli radziejowski | |
| podstoli brzeskolitewski | województwo brzeskolitewskie |
| podstoli piński | |
| podstoli bracławski | województwo bracławskie |
| podstoli winnicki | |
| podstoli chełmski | województwo chełmińskie |
| podstoli krasnostawski | województwo chełmskie |
| podstoli czernihowski | województwo czernihowskie |
| podstoli dorpacki | województwo dorpackie |
| podstoli inflancki | województwo inflanckie |
| podstoli bydgoski | województwo inowrocławskie |
| podstoli dobrzyński | |
| podstoli gniewkowski | |
| podstoli inowrocławski | |
| podstoli gnieźnieński | województwo kaliskie |
| podstoli kaliski | |
| podstoli kijowski | województwo kijowskie |
| podstoli owrucki | |
| podstoli żytomierski | |
| podstoli dobczyński | województwo krakowskie |
| podstoli krakowski | |
| podstoli oświęcimski | |
| podstoli zatorski | |
| podstoli brzeziński | województwo łęczyckie |
| podstoli inowłódzki | |
| podstoli orłowski | |
| podstoli łęczycki | |
| podstoli lubelski | województwo lubelskie |
| podstoli parczewski | |
| podstoli urzędowski | |
| podstoli łukowski | |
| podstoli malborski | województwo malborskie |
| podstoli ciechanowski | województwo mazowieckie |
| podstoli czerski | |
| podstoli liwski | |
| podstoli nurski | |
| podstoli przasnyski | |
| podstoli różański | |
| podstoli warszawski | |
| podstoli wiski | |
| podstoli wyszogrodzki | |
| podstoli zakroczymski | |
| podstoli łomżyński | |
| podstoli miński | województwo mińskie |
| podstoli mozyrski | |
| podstoli rzeczycki | |
| podstoli mścisławski | województwo mścisławskie |
| podstoli nowogrodzki | województwo nowogrodzkie |
| podstoli słonimski | |
| podstoli wołkowyski | |
| podstoli parnawski | województwo parnawskie |
| podstoli bielskopodlaski | województwo podlaskie |
| podstoli drohicki | |
| podstoli latyczowski | |
| podstoli mielnicki | |
| podstoli podlaski | |
| podstoli czerwonogrodzki | województwo podolskie |
| podstoli kamieniecki | |
| podstoli latyczowski | |
| podstoli podolski | |
| podstoli płocki | województwo płockie |
| podstoli raciąski | |
| podstoli zawkrzeński | |
| podstoli połocki | województwo połockie |
| podstoli pomorski | województwo pomorskie |
| podstoli poznański | województwo poznańskie |
| podstoli wschowski | |
| podstoli poznański (kaliski)? | |
| podstoli gostyński | województwo rawskie |
| podstoli gąbiński | |
| podstoli mszczonowski | |
| podstoli sochaczewski | |
| podstoli rawski | |
| podstoli chełmski | województwo ruskie |
| podstoli halicki | |
| podstoli lwowski | |
| podstoli przemyski | |
| podstoli samborski | |
| podstoli sanocki | |
| podstoli trembowelski | |
| podstoli żydaczowski | |
| podstoli chęciński | województwo sandomierskie |
| podstoli opoczyński | |
| podstoli pilzneński | |
| podstoli radomski | |
| podstoli sandomierski | |
| podstoli stężycki | |
| podstoli wiślicki | |
| podstoli żarnowski | |
| podstoli ostrzeszowski | województwo sieradzkie |
| podstoli piotrkowski | |
| podstoli sieradzki | |
| podstoli szadkowski | |
| podstoli wieluński | |
| podstoli smoleński | województwo smoleńskie |
| podstoli starodubski | |
| podstoli grodzieński | województwo trockie |
| podstoli kowieński | |
| podstoli trocki | |
| podstoli upicki | |
| podstoli wendeński | województwo wendeńskie |
| podstoli brasławski | województwo wileńskie |
| podstoli lidzki | |
| podstoli oszmiański | |
| podstoli wileński | |
| podstoli wiłkomierski | |
| podstoli zawilski (?) | |
| podstoli orszański | województwo witebskie |
| podstoli witebski | |
| podstoli krzemieniecki | województwo wołyńskie |
| podstoli wołyński | |
| podstoli żmudzki | Księstwo Żmudzkie |
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b c d Encyklopedia staropolska/Podstoli – Wikiźródła, wolna biblioteka [online], pl.wikisource.org [dostęp 2021-04-11] (pol.).
- ↑ podstoli – definicja, synonimy, przykłady użycia [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2021-04-11] (pol.).
- ↑ a b c Podstoli (subdapifer) [online], www.wilanow-palac.pl [dostęp 2021-04-11].
- ↑ Glossarium: podstoli [online], www.wilanow-palac.pl [dostęp 2021-04-11].
- ↑ a b c podstoli, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-04-11].
- ↑ Józef Łukaszewicz. Krótki opis historyczny Kościołow parochialnych (...) w dawnej dyecezyi Poznańskiej. Żupański, 1879, s. 30.
- ↑ Herbarz polski Kaspra Niesieckiego., Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1841, s. 303.
- ↑ Herbarz polski Kaspra Niesieckiego., Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1841, s. 638.
- ↑ a b c podstoli (Polska Encyklopedia Historyczno-Genealogiczna) [online], genealogia.okiem.pl [dostęp 2021-04-11].
- ↑ Marcin Zamoyski z Zamościa h. Jelita [online], Sejm-Wielki.pl [dostęp 2021-04-11].
- ↑ Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie wskutek fundacyi śp. Aleksandra hr. Stadnickiego. Wyd. staraniem Galicyjskiego Wydziału Krajowego. T. 22. Lauda sejmikowe. T. 3. Lauda wiszeńskie 1673-1732 r., Lwów 1914, s. 2.
- ↑ Maria Minakowska, podstoli [online], sejm-wielki.pl.
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.