Richard Kirwan

Richard Kirwan
Ilustracja
Richard Kirwan (sztych z 1803)
Data i miejsce urodzenia

1 sierpnia 1733
Cloughballymore, hrabstwo Galway, Irlandia

Data i miejsce śmierci

1 czerwca 1812
Dublin

Zawód, zajęcie

chemik, geolog, mineralog, meteorolog

Narodowość

irlandzka

Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Richard Kirwan (ur. 1 sierpnia 1733 w Cloughballymore w hrabstwie Galway w Irlandii, zm. 1 czerwca 1812 w Dublinie)[1] – irlandzki przyrodoznawca, chemik, geolog, mineralog, meteorolog i klimatolog, zajmujący się również logiką i metafizyką. Członek Royal Society i prezes Royal Irish Academy(inne języki). Laureat Medalu Copleya (1782).

Życiorys

Irlandia i Francja (1733–1777)

Był bratankiem Risteárda Buidhe Kirwana(inne języki) (1708–1779), irlandzkiego wojskowego słynącego z pojedynków, potomkiem gaelickiego klanu Kirwanów (Ó Ciardhubháinów, O’Kirovane’ów), znanego od średniowiecza, jednego z czternastu najbardziej wpływowych rodów hrabstwa Galway (tzw. Tribes of Galway(inne języki))[2]. W 1741 zmarł jego ojciec, Martin Kirwan z Cregg[3]. Początkowo pobierał nauki w Irlandii, a w 1750 wyjechał do Francji, gdzie do 1754 studiował literaturę łacińską na Uniwersytecie w Poitiers[4]. W 1754 rozpoczął w St. Omer (lub Hesden) nowicjat w zakonie jezuitów, ale w 1755 zrezygnował z niego po śmierci starszego brata Patricka, zabitego w pojedynku, po czym wrócił do Irlandii i odziedziczył po bracie majątek rodzinny przynoszący dochody w wysokości od trzech do czterech tysięcy funtów szterlingów rocznie[4].

Ruiny zamku Menlo(inne języki) w hrabstwie Galway, gdzie Richard Kirwan stworzył prywatne laboratorium chemiczne
Zamek Cregg(inne języki) w Connacht, rodzinna rezydencja Kirwanów, w której Richard Kirwan mieszkał w latach 1773–1777
Strona tytułowa An Essay on Phlogiston and the Constitution of Acids (1787)

W 1757 zawarł związek małżeński z Anne Blake, córką sir Thomasa Blake’a, z którą miał dwie córki, Marię Therese i Elizę[5]. Żona zmarła w 1765[5]. W tym okresie stworzył w należącym do Blake’ów zamku Menlo(inne języki) w hrabstwie Galway prywatne laboratorium chemiczne i zaczął gromadzić bibliotekę naukową[6]. W 1761 rozpoczął w Londynie studia prawnicze, w 1764 przyjął doktrynę Kościoła Irlandii i w 1766 wszedł w skład irlandzkiej adwokatury jako tzw. barrister, ale po dwóch latach zrezygnował z praktyki adwokackiej, by poświęcić się pracy naukowej[3][4]. W latach 1773–1777, rezydując w rodzinnym zamku Cregg(inne języki) w hrabstwie Galway, studiował grekę starożytną i współczesne języki europejskie[4]. W Cregg również posiadał własne laboratorium chemiczne (jego ruiny zachowały się na terenie sadu wchodzącego w skład posiadłości)[7].

Londyn (1777–1787)

W latach 1777–1787 mieszkał w Londynie, w 1780 został członkiem Royal Society, w 1782 otrzymał Medal Copleya za cykl rozpraw na temat powinowactwa chemicznego[3]. W okresie pobytu w Londynie przyjaźnił się m.in. z Henrym Cavendishem, Josephem Priestleyem i Josephem Banksem[6]. W 1784 opublikował Elements of Mineralogy, pierwsze systematyczne opracowanie mineralogii w języku angielskim, a w 1787 swoje najbardziej znane dzieło, An Essay on Phlogiston and the Constitution of Acids[1][6]. Początkowo był zwolennikiem teorii flogistonu, ale w 1791 stał się jej przeciwnikiem pod wpływem krytyki ze strony francuskiego chemika Antoine’a Lavoisiera i jego współpracowników[3][6]. W 1787 opublikował książkę An Estimate of the Temperatures of Different Latitudes, wytyczając nowe kierunki badań wiatrów w atmosferze ziemskiej[3] jako prekursor pojęcia masa powietrza[8].

W 1780, w trakcie wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych (1775–1783), stracił swoją cenną bibliotekę, przejętą w czasie transportu do Anglii przez amerykański okręt korsarski[3], obecnie przechowywaną w zbiorach Salem Athenaeum(inne języki) w Salem w stanie Massachusetts[5]. Dowódca amerykańskiego okrętu, Thomas Kirwan, również pochodził z rodu Kirwanów z Cregg[5].

Dublin (1787–1812)

Wieża dawnego kościoła św. Jerzego(inne języki) przy Hill Street w Dublinie, na którego cmentarzu pochowano Kirwana

W 1787 przeprowadził się do Dublina[5]. Od 1785 był członkiem założycielem Royal Irish Academy(inne języki) i w 1799 wybrano go na jej prezesa, którym pozostał aż do śmierci[5]. W czasie pobytu w Irlandii, oprócz prac z dziedziny chemii, opublikował Geological Essays (1799), a także książki o logice (Logick, 1807) i metafizyce (Metaphysical Essays, 1811)[1][3]. Pisał o religii, filologii, filozofii, meteorologii, górnictwie[4][5], ogłosił prekursorską rozprawę o magnetyzmie (Thoughts on Magnetism, 1797)[9]. W latach 1789–1808 przeprowadził w Dublinie pierwsze w historii ciągłe obserwacje meteorologiczne najwyższej i najniższej temperatury dziennej[10]. Stworzył w ogrodzie swojego domu przy Cavendish Row w Dublinie pierwszą nowoczesną stację meteorologiczną w kraju, wyposażoną w termometry, barometr, deszczomierz i anemometr własnej konstrukcji, któremu poświęcił jedną z publikacji (Description of a New Anemometer, 1808)[4][11]. Notował wyniki codziennych pomiarów od lat 80. XVIII wieku aż do śmierci w 1812[12]. Był uważany w Irlandii za autorytet w kwestii prognozowania pogody[3].

W 1794 otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu w Dublinie (w zakresie prawa)[3] i Złoty Medal Royal Dublin Society(inne języki) za zasługi w nabyciu i opracowaniu cennej kolekcji minerałów niemieckiego geologa Nathanaela Gottfrieda Leskego (tzw. Leskean Cabinet(inne języki))[13]. Był członkiem honorowym m.in. Pruskiej Akademii Nauk w Berlinie[6], Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk (1784)[9], Amerykańskiego Towarzystwa Filozoficznego (1786)[14], Amerykańskiej Akademii Sztuk i Nauk (1789)[15] i Francuskiej Akademii Nauk (1808)[9]. Sympatyzował z irlandzkim ruchem niepodległościowym lat 1796–1798[9]. Odmówił przyjęcia tytułu baroneta zaproponowanego przez lorda Castlereagha, lecz nosił honorowy tytuł generalnego inspektora kopalni królewskich w Irlandii[3]. Oprócz języka angielskiego znał języki łaciński, starogrecki, hebrajski, niemiecki, szwedzki, francuski, włoski, hiszpański i irlandzki[4]. Został pochowany na (obecnie nieistniejącym) cmentarzu przy kościele św. Jerzego(inne języki) przy Hill Street w Dublinie[5]. W jego kondukcie pogrzebowym przechodzącym przez miasto uczestniczyło ok. 900 osób[5].

Przypisy

  1. ↑ a b c Richard Kirwan, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2025-09-07] (ang.).
  2. ↑ Anne Partlon, ‘Mightier than the Sword’: The Life and Times of Sir John Waters Kirwan (1866–1949) [online], Murdoch University, 2011, s. 14–19 [dostęp 2025-09-07] (ang.).
  3. ↑ a b c d e f g h i j Agnes Mary Clerke(inne języki): Kirwan, Richard (1733–1813). W: Dictionary of National Biography. T. 31 (Kennett – Lambart). London: Elder Smith & Co., 1892, s. 228–230. OCLC 8544105. (ang.).
  4. ↑ a b c d e f g Michael Donovan. Biographical Account of the Late Richard Kirwan, Esq.. „Proceedings of the Royal Irish Academy (1836–1869)”. Vol. 4 (1847–1850), s. lxxxiii–lxxxv, lxxxviii–lxxxix, xc–xci, xcvi–xcviii, cxii, 1850. Dublin: Royal Irish Academy. OCLC 888964605. [dostęp 2025-09-10]. (ang.). 
  5. ↑ a b c d e f g h i Patrick N. Wyse Jackson. Richard Kirwan (1733–1812): Chemist and Geologist. „Irish Chemical News”. 12, s. 36–38, 1998. Dublin: Institute of Chemistry of Ireland. ISSN 0790-4975. [dostęp 2025-09-12]. (ang.). 
  6. ↑ a b c d e Deasmumhan Ó Raghallaigh. Three Centuries of Irish Chemists. „Journal of the Cork Historical and Archaeological Society”. Vol. 46, No. 163, s. 27–28, 32–34, 1941. Cork: Guy. ISSN 0010-8731. [dostęp 2025-09-07]. (ang.). 
  7. ↑ Sarah Gill, The History of Cregg Castle [online], This Is Galway, 6 sierpnia 2020 [dostęp 2025-09-11] (ang.).
  8. ↑ Peter Lynch(inne języki), Weather Forecasting: From Art to Science [online], University College Dublin, 9 marca 2006 [dostęp 2025-09-12] (ang.).
  9. ↑ a b c d R. Folk. Richard Kirwan a (United) Irish Man of Science in Europe. „Condensed Matter Physics”. Vol. 27, No. 3, s. 5, 9–12, 14, 2024. Lviv: Institute for Condensed Matter Physics of the National Academy of Sciences of Ukraine. ISSN 1607-324X. [dostęp 2025-09-12]. (ang.). 
  10. ↑ Carla Mateus. Searching for Historical Meteorological Observations on the Island of Ireland. „Weather”. 76(5), s. 160, 163, 2021. London: Royal Meteorological Society. ISSN 0043-1656. [dostęp 2025-09-11]. (ang.). 
  11. ↑ Nature in Ireland. A Scientific and Cultural History. Helena C. G. Chesney, John Wilson Foster (eds.). Dublin: Lilliput Press, 1997, s. 124–125. OCLC 1055651512. [dostęp 2025-08-14]. (ang.).
  12. ↑ P.K. Rohan: The Climate of Ireland. Dublin: Meteorological Service, 1986, s. 3. OCLC 810625332. (ang.).
  13. ↑ Kirwan; Richard (1733–1812). Royal Society. [dostęp 2025-09-16]. (ang.).
  14. ↑ American Philosophical Society. Member History. 1786, no. 18 [online], Amerykańskie Towarzystwo Filozoficzne [dostęp 2025-09-09] (ang.).
  15. ↑ Richard Kirwan (1733–1812), Dublin, Ireland, Chemist [online], Amerykańska Akademia Sztuk i Nauk [dostęp 2025-09-09] (ang.).

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Laureaci Medalu Copleya (XVIII wiek)

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya