Roman Kłoczkowski

Roman Kłoczkowski

Grosz

Grób płk. Romana Kłoczkowskiego na cmentarzu św. Wawrzyńca we Wrocławiu
major służby stałej lotnictwa, podpułkownik Armii Krajowej
Data i miejsce urodzenia	29 listopada 1894 uroczysko Chankiend, Górna Armenia
Data i miejsce śmierci	24 grudnia 1952 Wrocław
Przebieg służby
Lata służby	1916–1945
Siły zbrojne	Armia Imperium Rosyjskiego Wojsko Polskie ZWZ-AK
Jednostki	2 Batalion Balonowy, I Rejon „Marianowo-Brzozów” VII Obwodu „Obroża” Okręgu Warszawskiego AK
Stanowiska	komendant I Rejonu „Marianowo-Brzozów”, komendant VII Obwodu „Obroża”
Główne wojny i bitwy	wojna polsko-bolszewicka, II wojna światowa: kampania wrześniowa akcja „Burza” powstanie warszawskie
Odznaczenia

Roman Kłoczkowski, ps. „Grosz” (ur. 17 listopada^?/29 listopada 1894 w uroczysku Chankiend w Górnej Armenii, zm. 24 grudnia 1952 we Wrocławiu) – oficer Wojska Polskiego, major służby stałej lotnictwa, żołnierz ZWZ i Armii Krajowej, komendant I Rejonu „Marianowo-Brzozów” VII Obwodu „Obroża” Okręgu Warszawskiego AK, ostatni komendant VII Obwodu „Obroża”, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, kampanii wrześniowej, akcji „Burza” i powstania warszawskiego na terenie Legionowa i okolic. Kawaler Orderu Wojennego Virtuti Militari V klasy.

Urodził się 29 listopada 1894 w uroczysku Chankiend w Górnej Armenii, gdzie jego rodzice, Jan i Adela Kłoczkowscy, przebywali jako potomkowie zesłańców. Uczył się w Tbilisi, a następnie w Batumi, gdzie w 1915 ukończył gimnazjum klasyczne. Rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Petersburskim, przerwane po powołaniu do wojska^[1][2].

W 1916 został powołany do armii rosyjskiej. Ukończył szkołę wojenną w Piotrogrodzie, uzyskał stopień młodszego oficera i służył jako instruktor szkoły podoficerskiej w Batumi. W 1918, podczas działań wojennych na Kaukazie, dostał się do niewoli tureckiej, w której przebywał do września 1919. W 1920 powrócił do Polski i jako ochotnik wstąpił do armii gen. Lucjana Żeligowskiego, biorąc udział w wojnie polsko-bolszewickiej^[1].

Po zakończeniu działań wojennych pozostał w Wojsku Polskim. W 1921 został przeniesiony do tworzących się wojsk balonowych w Toruniu, a po przeszkoleniu otrzymał przydział do jednostki w Legionowie. Służył w 2 Batalionie Balonowym, gdzie był m.in. kwatermistrzem i dowódcą szkoły podoficerskiej. W marcu 1939 został awansowany do stopnia majora. Uczestniczył w kampanii wrześniowej^[1][3].

Po powrocie z frontu w październiku 1939 rozpoczął działalność konspiracyjną w Legionowie. Należał do organizatorów struktur ZWZ-AK na tym terenie. Od marca 1942 dowodził batalionem, a w październiku 1942 został komendantem I Rejonu „Marianowo-Brzozów” VII Obwodu „Obroża” Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej. Używał pseudonimu „Grosz”. Jako dowódca rejonu organizował i szkolił oddziały pierwszej linii oraz służby pomocnicze, w tym Oddziały Dywersji Bojowej, Wojskową Służbę Kobiet, Wojskową Służbę Ochrony Powstania i Kadrę Obywatelską. Konspiracyjny pułk AK w jego rejonie liczył ponad 2300 żołnierzy, sformowanych w bataliony w Legionowie, Jabłonnie i Nieporęcie^[1].

W czasie powstania warszawskiego dowodził działaniami AK na terenie Legionowa i okolic w dniach 1–4 sierpnia 1944. Po wygaśnięciu walk w I Rejonie „Marianowo-Brzozów” zarządził przejście części oddziałów do Puszczy Kampinoskiej. Batalion por. Bolesława Szymkiewicza „Znicza” wszedł następnie w skład Grupy „Kampinos” i uczestniczył w dalszych walkach, m.in. pod Brzozówką, Leoncinem i Polesiem Nowym oraz w bitwie pod Jaktorowem^[1].

W październiku 1944, po upadku powstania warszawskiego, Kłoczkowski został mianowany ostatnim komendantem VII Obwodu „Obroża”, zastępując przebywającego w niewoli płk. Kazimierza Krzyżaka. Funkcję tę pełnił do 17 stycznia 1945^[1][2].

Po wojnie powrócił do Legionowa i próbował włączyć się w odbudowę miasta. Wobec zagrożenia aresztowaniem przez Urząd Bezpieczeństwa wyjechał do Wrocławia. Pracował tam jako goniec w pogotowiu ratunkowym, a następnie jako sanitariusz we wrocławskim Wojewódzkim Wydziale Zdrowia. Był inwigilowany i przesłuchiwany przez organy bezpieczeństwa. Zmarł nagle 24 grudnia 1952 we Wrocławiu, według biogramu Muzeum Powstania Warszawskiego po kilkudniowym przesłuchaniu, wskutek zawału serca^[1].

Został pochowany na Cmentarzu św. Wawrzyńca we Wrocławiu, przy ul. Odona Bujwida 51, w polu 1, przy alei głównej, grób nr 199^[1].

• Order Wojenny Virtuti Militari V klasy – za działalność bojową w konspiracji i męstwo podczas akcji „Burza”^[1]
• Srebrny Krzyż Zasługi^[1]

W Legionowie Roman Kłoczkowski jest upamiętniany jako dowódca I Rejonu „Marianowo-Brzozów”. Jego imieniem nazwano skwer w Legionowie, a Muzeum Historyczne w Legionowie poświęciło mu materiały popularyzujące historię miasta i regionu^[2].

W 2025 Muzeum Historyczne w Legionowie wydało książkę Wojciecha Jeutego Pułkownik Roman Kłoczkowski ps. „Grosz” (1894–1952). Publikacja była efektem kilkuletnich badań archiwalnych prowadzonych m.in. w Warszawie, Wrocławiu, Instytucie Pamięci Narodowej, archiwach wojskowych i kościelnych oraz w materiałach rodzinnych pozyskanych w 2024^[4].

• Wojciech Jeute: Pułkownik Roman Kłoczkowski ps. „Grosz” (1894–1952). Legionowo: Muzeum Historyczne w Legionowie, 2025.