Stepan Rudnycki

Artykuł ten został zgłoszony do umieszczenia na stronie głównej w rubryce „Czy wiesz”.
Pomóż nam go sprawdzić: oceń zgłoszoną nominację.

Stepan Rudnycki

Степан Львович Рудницький

Data i miejsce urodzenia	3 grudnia 1877 Przemyśl, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci	3 listopada 1937 Sandarmoch, RFSRR, ZSRR
Zawód, zajęcie	geograf, kartograf
Alma Mater	Uniwersytet Lwowski, Uniwersytet Wiedeński
Multimedia w Wikimedia Commons

Stepan Rudnycki (ukr. Степан Львович Рудницький, ur. 3 grudnia 1877 w Przemyślu, zm. 3 listopada 1937 w Sandarmochu) – ukraiński geograf i kartograf, uważany za twórcę nowoczesnej geografii Ukrainy oraz jednego z twórców ukraińskiej geopolityki^[1][2].

Urodził się 3 grudnia 1877 w Przemyślu w rodzinie galicyjskiej inteligencji ukraińskiej. Studiował na Uniwersytecie Lwowskim (1895–1899) oraz w Wiedniu, gdzie był uczniem Albrechta Pencka, a jego talent dostrzegł historyk Mychajło Hruszewski^[2]. Po habilitacji w 1908 wykładał geografię w języku ukraińskim na Uniwersytecie Lwowskim jako pierwszy ukraiński profesor tej dziedziny i opracował pierwszy niemiecko-ukraiński słownik terminologii geograficznej^[3][1].

W czasie I wojny światowej działał w Wiedniu w Związku Wyzwolenia Ukrainy i doradzał rządowi Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej na uchodźstwie^[2][1]. Po przegranej wojnie polsko-ukraińskiej nie mógł wrócić na spolonizowaną uczelnię lwowską i wykładał na Wolnym Uniwersytecie Ukraińskim w Wiedniu, a od 1923 w Pradze^[2][1].

W 1925 przeniósł się do Charkowa, gdzie kierował zorganizowanym przez siebie Ukraińskim Instytutem Naukowo-Badawczym Geografii i Kartografii, a w 1929 objął pierwszą katedrę geografii we Wszechukraińskiej Akademii Nauk^[2][1]. W 1933 został aresztowany przez OGPU pod sfabrykowanym zarzutem i usunięty z Akademii jako „propagator faszyzmu w geografii”^[2][3]. Osadzony w Obozie Sołowieckim (SŁON). 9 października 1937 „trójka specjalna” NKWD obwodu leningradzkiego RFSRR skazała jednym wyrokiem listę 1116 więźniów Sołowek na śmierć. Na liście znajdowało się nazwisko Rudnyckiego. Stracony 3 listopada 1937 razem z Wołodymyrem Czechiwskim, Łesiem Kurbasem, Mykołą Kuliszem, Ołeksą Slisarenką, Mykołą Zerowem, Myrosławem Irczanem, Pawło Fyłypowyczem i in. w masowej egzekucji ukraińskich twórców i działaczy społecznych na uroczysku Sandarmoch w Karelii. Zrehabilitowano go w 1965^[1].

Opracował ukraińską terminologię geograficzną i wydał pierwszy słownik w tej dziedzinie (1908)^[1]. Jego mapy, zwłaszcza etnograficzna oraz ścienne mapy Ukrainy z 1917 roku, ukazywały ukraińskie terytorium etnograficzne rozleglejsze niż obecne granice państwa^[3]. Do jego najważniejszych prac należą Krótka geografia Ukrainy (1910, 1914), Ukraina: Land und Volk (1916) oraz dwutomowe Osnowy zemleznannia Ukrajiny (1924–1926)^[1][3].

Za główny kierunek rozwoju przyszłego państwa ukraińskiego Rudnycki uznawał kierunek czarnomorski^[4]. Po I wojnie światowej zaproponował federację bałtycko-pontyjską, obejmującą Finlandię, Estonię, Litwę, Łotwę, Białoruś i Ukrainę, pod przewodnictwem suwerennej Ukrainy, z wykluczeniem Polski jako należącej do Europy Środkowej^[4]. Jego idee rozwijał później Jurij Łypa w doktrynie czarnomorskiej^[4]. W polskiej publicystyce geopolitycznej wskazywano, że aneksja Krymu w 2014 roku i inwazja Rosji w 2022 roku, prowadzące do zajmowania przez Rosję wybrzeża czarnomorskiego, mogą przekreślić szanse realizacji koncepcji Rudnyckiego i Łypy^[5].

• IhorI. Stebelsky IhorI., Placing Ukraine on the Map: Stepan Rudnytsky's Nation-Building Geography, Kingston: Kashtan Press, 2014  (ang.).