Tadeusz Czerkawski

Tadeusz Czerkawski

pułkownik
Data i miejsce urodzenia	6 maja 1919 Stanisławów
Data i miejsce śmierci	17 października 2012 Warszawa
Przebieg służby
Lata służby	1942–1946
Siły zbrojne	Polskie Siły Zbrojne
Jednostki	28 pułk piechoty 3 Dywizja Strzelców Karpackich
Główne wojny i bitwy	II wojna światowa: bitwa o Monte Cassino
Odznaczenia

Tadeusz Mieczysław Czerkawski (ur. 6 maja 1919 w Stanisławowie, zm. 17 października 2012 w Warszawie^[1]) – pułkownik Wojska Polskiego, żołnierz 3 Dywizji Strzelców Karpackich, uczestnik bitwy pod Monte Cassino. Kawaler Orderu Virtuti Militari i Orderów Odrodzenia Polski.

Urodził się w rodzinie Kazimierza i Zofii z d. Porębskiej^[2]. Absolwent Liceum Handlowego w Białymstoku (1933–1939)^[2].

16 sierpnia 1939 powołany do 48. kompanii 17 batalionu Junackich Hufców Pracy i zatrudniony przy budowie umocnień wojskowych we wsi Gliniski^[2] koło Augustowa. 9 września wraz z całym batalionem udał się do Lidy, gdzie 17 września jego batalion rozwiązano^[2]. Po powrocie do domu włączył się w struktury konspiracyjne Stronnictwa Narodowego jako młodzieżowy działacz^[2]. Ze względu na groźbę aresztowania przedostał się do Warszawy (30.11.1939), gdzie kontynuował działalność konspiracyjną. Podczas akcji kurierskiej w drodze do Lwowa, 19 lutego 1940 został aresztowany przez NKWD^[2], a następnie osadzony w więzieniach w Przemyślu, Dniepropietrowsku i Charkowie. Za swoją działalność został skazany na trzy lata łagru w miejscowości Puksy w regionie Morza Białego^[2]. 9 września 1941 po podpisaniu układu Sikorski-Majski, został objęty amnestią i po zwolnieniu z łagru wstąpił do Armii Polskiej w ZSRR dowodzonej przez gen. W. Andersa. Został przydzielony do kompanii szkolnej, a następnie w stopniu starszego strzelca jako zastępca dowódcy plutonu do 28 pułku piechoty^[2]. Po ukończeniu Szkoły Podchorążych Rezerwy Artylerii w Iraku (Khanaqin-Qizil Ribat) dalszą służbę pełnił w 3 karpackim pułku artylerii, z którym walczył podczas kampanii włoskiej w stopniu kaprala podchorążego^[2].

„Za wykazanie się niespotykanym męstwem i odwagę w bitwie o Monte Cassino i Monte Bordone oraz nad rzeką Sintrą, został odznaczony w lutym 1945 r. przez wizytującego jednostkę gen. Andersa Srebrnym Krzyżem Orderu Virtuti Militari, oraz awansem na stopnień podporucznika”^[2].

Do Polski wrócił w sierpniu 1947 i zamieszkał wraz z żoną (żołnierzem batalionu „Parasol”) w Łodzi^[2]. W kraju nie uznano jednak jego stopnia oficerskiego i później zatrzymano go w siedzibie UB w 1953 pod różnymi zarzutami m.in. kierowania oddziałem UPA w 1944^[2].

Według innych relacji^[jakich?]: wrócił 3 marca 1945 do Polski. Zamieszkał w Łodzi, gdzie pracował w księgowości, a potem w planowaniu. W ZBoWiD-idzie był przewodniczącym tymczasowej komisji żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Bezskutecznie zabiegał o realizację obietnicy marszałka Roli-Żymierskiego odznaczenia uczestników bitwy o Monte Cassino Krzyżem Grunwaldu i awansowania o stopień wyżej^[3].

Był inicjatorem założenia Stowarzyszenia „Karpatczycy” w Kraju i Stowarzyszenia Klubu Przyjaciół, Szkół i Organizacji Monte Cassino. Aktywnie uczestniczył w kultywowaniu tradycji karpackich w Wojsku Polskim, utrzymując ścisły kontakt z jednostkami piechoty górskiej, a w szczególności z 22 Karpacką Brygadą Piechoty Górskiej.^{[potrzebny przypis]} Autor książek pt. „Byłem żołnierzem generała Andersa” (wydana w 2012 pt. „Sztafeta wolności”^[4]), „W więzieniu i łagrze 1940–1941. Ja, socjalno opasnyj element”.

• Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari^[5][2]
• Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski^[2]
• Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski^[2]
• Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski^[2]
• Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino nr 3279^[6]
• Medal „Za udział w wojnie obronnej 1939”
• nagroda honorowa „Świadek Historii”^[7].
• honorowy obywatel gminy Lubień (29 stycznia 2004)^[8]

• Tadeusz MieczysławT.M. Czerkawski Tadeusz MieczysławT.M., Byłem żołnierzem generała Andersa, Warszawa: Wydawnictwo Askon, 2008, ISBN 978-83-7452-024-9, OCLC 749646722 .
• Tadeusz MieczysławT.M. Czerkawski Tadeusz MieczysławT.M., Sztafeta wolności: byłem żołnierzem generała Andersa, Warszawa: Wydawnictwo Askon, 2012, ISBN 978-83-7452-058-4, OCLC 812725796 . (wydana pod nowym tytułem książka „Byłem żołnierzem generała Andersa”)
• Tadeusz MieczysławT.M. Czerkawski Tadeusz MieczysławT.M., W więzieniu i łagrze: 1940–1941: ja, socjalno opasnyj elemient, Warszawa: Wydawnictwo Epoka, 1989 (Biblioteka Tygodnika Demokratycznego), ISSN 0860-0619 .
• Jan Szostak: Zeszyty Historyczne – Kawalerowie Orderu Wojennego Virtuti Militari w kraju i na obczyźnie, część II – Wojenne i powojenne losy Kawalerów Orderu Wojennego Virtuti Militari (noty biograficzne). Warszawa: Stowarzyszenie–Klub Kawalerów Orderu Wojennego Virtuti Militari, 2008. ISSN 1895–9482.